Afganistan'da yaşayan Özbek Türklerinin masalları

Günümüzde kültür kavramının toplum için ne kadar çok önemli olduğu fikrini, halk bilimini küreselleşmeyle birlikte millî kültürün yaşatılarak kimliklendirilmesi, korunması ve gelecek nesle aktarılması düşüncesine sevk etmiştir. Bu bağlamda bütün halkın bilgisi, kültürel ürünlerinin derlenmesi, araştırılması ve tanıtılması büyük önem taşımaktadır. Afganistan'da yaşayan Özbek halkının bilgisi ve kültürel ürünleri içerisinde anlatıma dayalı türler arasında yer alan masallar, kültürel hayatımızda çok önem arz ederek önemli bir kültürel yaratmadır. Çalışmamızın amacını Özbek Türklerinin edebiyatının önemli bir parçasını oluşturan masalların tespit edip kayda geçmesi ve böylece sözlü olan bu geleneğin ortadan kaybolmasını engelleyip hem literatüre hem de kültüre katkı sağlamaktır. Çalışma giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde, ilk olarak masal kavramı, tanımı hakkında ileri sürülen düşünceler ele alınmış, çalışmamızın amacı, konusu, önemi ve yöntemi hakkında bilgiler yer almaktadır. Birinci bölümde Güney Türkistan tarihi, Afganistan'da Türk tarihi, Türk boyları ve Afganistan'da Türk edebiyatının tarihi ve gelişimi konuları hakkında bilgi verilip incelenmiştir. İkinci bölümde masalların tanımı ve tarihi, Özbek masalların türleri, Afganistan'da yaşayan Özbek Türklerinin masalları, Özbek masal anlatma geleneğini başlık konuları araştırılıp ve 50 tane masal metinleri, çevirisi yapılıp Türkiye Türkçesiyle yazıya geçirilmiştir. Üçüncü bölümde Afganistan'da yaşayan Özbek Türklerinin seçilen elli tane masalın, motifleri tespit edilmiştir. Özbek masalın motiflerini, Stith Thompson'un "Motif Index of Folk Literatüre" adlı eserindeki motif kataloğuna göre belirlenmiştir. Bu çalışmada izleyeceğimiz yöntem; genel olarak Afganistan Özbeklerinin, özellikle kuzey illerinde yaşayan Cevizcan, Sar- e pul, Faryab, Belh, Tahar ve Kunduz'da yaşayan Özbek Türklerinin masallarını alan araştırması yaparak ses kayıtlarını kaydederek metne aktarılmıştır. Ayrıca yayınlanmış masal kitapları incelenerek kaynak taraması yapılmıştır. Çalışma bu özelliği ile tanıtıcı bir nitel çalışma özelliği taşımaktadır. Çalışmamızın sonuç kısmında da, Afganistan'da yaşayan Özbek Türklerinin masalları ile ilgili genel bir değerlendirme yapılarak, bu konu ile ilgili tespitlerimiz değerlendirilmiştir.