Ağrı ili Doğubayazıt ilçesi el dokuması halı geleneği

Bu araştırmanın amacı; Ağrı İli Doğubayazıt İlçesinde var olan orijinal el dokuması halı örneklerini belgelemek ve özelliklerini ortaya koymaktır. Bu amaçla halı dokumacılığı ile uğraşan köyler, halı üretimi yapan atölyeler ve yöre halılarını pazarlayan satış yerleri belirlenmiş; merkez ilçe ve 11 köy, 3 halı atölyesi, 2 satış yeri araştırma kapsamında incelenmiştir. Yapılan araştırmada genel tarama modeli kullanılmıştır. Eski ve yeni örneklerden oluşan toplam 40 adet el dokusu halı örneği örneklem grubu olarak belirlenmiştir. Bu gruptaki halıların teknik, renk, desen, motif ve kompozisyon özelliklerinin en iyi şekilde belirlenmesi için birçok açıdan fotoğrafları çekilerek kaydedilmiştir. Ağrı İli Doğubayazıt İlçe Merkezi ve 11 köyde el dokuması halı üretimi yapmış veya halen yapmakta olan 70 birey çalışma grubu olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda örneklem grubundan elde edilen yargısal bilgilerin düzenli kayıt altına alınması için halı bilgi formu geliştirilmiştir. Çalışma grubundan ulaşılan yargısal verilerin toplanması için anket formu hazırlanmıştır. Yöre halılarının özelliklerine ait genel bir değerlendirilme yapılabilmesi için, tüm halıların bilgi formundaki bilgileri SPSS 16.00 programında dökümü yapılarak her bir özelliğin ayrıca değerlendirildiği tablolar elde edilmiş ve ilgili bölümde verilmiştir. Anket formlarından elde edilen verilerin frekans analizleri yapılmıştır.Yörede günümüzde el dokuması halı üretimi ilçe merkezindeki halı atölyelerinde sürdürülmektedir. Geçmişte bu sanatla uğraşan kişiler orta yaş ve üstü iken günümüzde çocuk yaşta bireylerdir. Bu bireyler, gelir elde etmek için taşımalı sistem ile ilçe merkezine gelerek bu sanatı icra etmektedirler. Halı dokuyucuların eğitim durumları incelendiğinde okuma- yazma bilmeyenlerin oranın oldukça yüksek olduğu dikkat çekmektedir. Yörede eski örnekler yer tezgâhlarında, atkısı, çözgüsü ve bezeme iplikleri yün olarak üretilmiştir. Enleri dar boyları oldukça uzun olan bu örneklerin zemin renklerinde genellikle hardal sarısı ve gri kullanılmıştır. Bu halılarda, geometrik, bitkisel, nesnesel ve hayvansal bezemeler yoğun olarak kullanılmıştır. Atölyelerde yapılan dokumalarda ise ipek ve yün halı üretimleri bilgisayar ortamında hazırlanmış desenlere bakılarak yapılmaktadır. Geleneksel motifler ve renkler kullanılmamaktadır. Atölyelerde sarma ve germe tezgâhlarda üretim yapılmaktadır.Anahtar Kelimeler: Ağrı-Doğubayazıt, Doğubayazıt halıları, el dokusu halı, el sanatları, dokuma