Akkoyunlu - Karakoyunlu mücadeleleri

151 ÖZET Akkoyunlu - Karakoyunlu Mücadeleleri Akkoyunlu ve Karakoyunlu kabilelerinin adları, besledikleri sürülerin rengiyle alakalıdır. Doğu ve Güney Doğu Anadolu'da yaylak - kışlak yaparak, yarı göçebe bir tarzda yaşayan bu kabilelerin, geniş bozkırlarda ve yaylalarda ayrı renkte hayvanlar beslemeleri sürülerinin karışmasını engelleyebileceği gibi daha sonra da bu kabilelere ad olmuştur. Bayındır Boyu'na mensup olan Akkoyunlular ile; Yıva Boyuna mensup olan Karakoyunlular, Anadolu'ya Moğol istilası sırasında gelmişlerdir. Moğol istilâsı sırasındaki faaliyetleri tam olarak bilinmemesine rağmen Akkoyunlu ve Karakoyunlular, siyasî sahadaki faaliyetlerine Ebû Said Bahadır Han'ın ölümüyle başlamışlardır. XIV. yüzyıl Anadolusu, siyasî olarak bir değişim ve dönüşüm dönemidir. Bu yüzyılda, Anadolu'daki Moğol hâkimiyeti yıkılmış ve Anadolu'da bir çok beylik ve devlet kurulmuştur. Akkoyunlu ve Karakoyunlular da bu siyasî değişim ve dönüşüm devresinde faaliyetlerine başlamışlardır. Akkoyunlu ve Karakoyunlu Devletleri, Anadolu'ya gelişlerinden, Karakoyunlular yıkılana dek birbirleriyle mücadele etmişler, "Adâvet-i Kadîme" olarak adlandırılan bu mücadelelerde Anadolu'daki diğer devletlerden de (Timur, Memlûk, Kadı Burhaneddin, Mutahharten) destek almışlardır. Anadolu'nun Türkleşmesi için büyük hizmetler eden Akkoyunlu ve Karakoyunlu Türkmen aşiretlerinin birbirleriyle olan kıyasıya mücadeleleri büyük bir talihsizliktir.152 Akkoyunlular'ın bilinen ilk reisleri Tur Ali Bey ile Karakoyunluların bilinen ilk reisleri Bayram Hoca zamanında mücadeleler başlamış, bu mücadelelerde bazen Akkoyunlular, bazen de Karakoyunlular üstünlük sağlamıştır. Ancak bu mücadeleler sırasında Anadolu'da bir çok Türk öldürülmüş, bir çok şehir harâb edilmiştir. Akkoyunlu - Karakoyunlu mücadelelerinin elbette bir çok nedenleri vardır. Ancak bu mücadelelerin temellerini, bu devletlerin hâkimiyet anlayışlarında aramak gerekir. Doğu ve Güney Doğu'ya hakim olabilmek için yaptıkları fetihlerle birbirleri aleyhine gelişmeler gösteren Akkoyunlu ve Karakoyunlular, bütün faaliyetlerinde hep birbirlerinin engelleriyle karşılaşmışlardır. Akkoyunlu ve Karakoyunlu Devletleri arasındaki mücadelelerin boyutları çok büyüktür. Bu düşmanlığın şiddetinden en çok Akkoyunlu ve Karakoyunlu coğrafyasında yaşayan nüfus zarar görmüştür. Akkoyunlu ve Karakoyunlular'ın, ülkelerinin sınırlarını doğuya doğru genişletirlerken idareleri altındaki Türkmenleri de Anadolu'dan alıp bu bölgelere (İran, Irak, Azerbaycan) götürmüşlerdir. Akkoyunlu ve Karakoyunlu devletlerinin Tebriz'i başkent seçerek hakimiyetlerini bu coğrafyaya kaydırmaları sonucu, bu bölgelere göç eden Türkmenler bir daha geri dönmemişlerdir. Akkoyunlu ve Karakoyunlu mücadeleleri, Şeyh Cüneyd'e mürid toplamak için uygun fırsatı vermiş ve Şah İsmail döneminde Anadolu'dan yeni bir göç hareketi de olmuştur ki, bu göç hareketinin temelinde de Akkoyunlu - Karakoyunlu mücadeleleri vardır.