Ana Türkçedeki fonemik yarılmaların eski Türkçedeki yardımcı seslerin oluşumundaki etkisi

Yardımcı sesler, ekleşme uyumsuzluklarını ortadan kaldırma yollarından biri olup yardımcı ünlüler ve yardımcı ünsüzler olmak üzere iki farklı kategoride incelenmektedir. /y/, Eski Türkçenin yardımcı ünsüz olarak genelleşebilen tek sesidir. Eski Türkçede /y/ dışında da içte türeyen ünsüzler vardır. Üleştirme sıfatı yapan ekin başındaki ünsüzün erimesiyle ortaya çıkan çatışmayı, analojik /ş/ ve /r/ sesleri engellemektedir. 3. kişi iyelik eklerinin ünlü tabanlarıyla ekleşmesi durumunda ortaya çıkan /s/ ise bizce eskicil *(p')i(n) zamirinin giriş sesinde bulunan ünsüzün kalıntısıdır. Eski Türkçede yardımcı ünsüz olabileceği düşünülen diğer ses /n/'dir. Belirtme ve ilgi hâli eklerinin tek şekilli olduğu lehçelerdeki ek başlarında görülen /n/ bulaşma bir sestir. Bizce, üçüncü kişi iyelik eki ile hâl ekleri arasında görülen /n/ ise eskicil bir zamir olarak tasarladığımız *(p')i(n) ile ilişkilidir. *(p')i(n), *(p')i üçüncü kişi zamiri ve eskicil teklik kategorisi eki olan *+n ekinin kalıplaşmasıyla ortaya çıkmış olmalıdır. Bu teklik belirten ek, *(p')i zamirinde donmuş olduğu için /n/ fonemine zamir /n/'si demek yanlış bir tercih değildir. Ancak bu fonemin donmuş bir teklik kategorisi eki olduğunu unutmamak gerekmektedir. Eski Türkçedeki yardımcı ünlüler /ı, i, u, ü/'dür. Bu yardımcı ünlülere az sayıda metinde /a, e/ fonemleri eklenmektedir. Eski Türkçedeki yardımcı sesler, özellikle Ana Türkçeden itibaren hızlanan fonemik yarılmalar sonucunda oluşmuş veya fonetik evrimlerini olgunlaştırmıştır. Bu nedenle tezimizde, fonemik yarılmaların yardımcı sesler üzerindeki etkisini inceleyeceğiz. Böylece yardımcı seslerin Eski Türkçeye varıncaya kadar geçirdiği fonetik aşamaları fonemik yarılma diyagramlarıyla somutlaştırmaya çalışacağız. Çalışmamızın Eski Türkçedeki yardımcı seslerin kökenlerini anlama konusunda bize önemli ipuçları vereceği kanaatindeyiz.