Anayasal denk bütçe politikası ve Türkiye`de uygulanabilirliği

Bütçe, halktan bütçeyi hazırlayan maliye bürokrasisine ve oradan siyasilere kadar uzanan çizginin bir sonucudur. Bütçe, meclisten siyasi iktidara ve sonrasında bütçenin finansmanını sağlayan gruplar ile harcamalardan yararlanan kesim arasında bir denge sağlamaktadır. Siyasi iktidarlar bir yandan hizmetlerini/harcamalarını sürdürmek/arttırmak isterken diğer yandan bu harcamaların finansmanı noktasında tıkanabilmektedir. Bu noktada başvurulan olağanüstü finansman araçları, ekonomideki dengeleri altüst edebilmekte ve ülkeyi yüksek faiz ve enflasyonun etkin olduğu bir sarmala alabilmektedir. Mali disiplinin kontrol dışı kaldığı bu durumlarda ekonomide bütün dengeler yerinden oynamaktadır. Yukarıdaki süreçler günümüzde pek çok ekonomiyi etkisine almıştır. Her ülke kendisine göre çıkış yollan aramış, radikal yöntemlere başvurmuş, hatta bu konuda IMF, WB ve OECD gibi uluslararası iktisadi kuruluşlar da reform niteliğindeki önerileriyle yönlendirici olmuştur. Bilinen en yaygın uygulamalar arasında AB ülkelerinde Maastricht Kriterleri, ABD'de GRH (Gramm-Rudman-Hollings Act) ve diğer "Denk Bütçe Yasaları", Yeni Zelanda'da FRA (Fiscal Responsibility Act) örnek olarak verilebilir. Bu tezde, Türkiye'de denk bütçeye ilişkin toplumsal bilincin varlığı ve eğilimin yönü tespit edilmek istenmiştir. Burada "Anayasal Denk Bütçe" önerisinin uygulanabilirliği tartışılmaktadır. Öncelikle denk bütçeyi gerektiren mevcut duruma ilişkin perspektifler oluşturulmuştur. Sonra yıllar itibariyle bütçe analizleri yapılarak bugün gelinen noktanın gelişimi incelenmiştir. Denk bütçe konusunda en önemli unsur olan toplumsal bilinç ve halkın denk bütçeye olan güveni ve denk bütçeden beklentilerini ölçmek amacıyla gerçekleştirilen anket ve sonuçlan bu kısımda değerlendirilmiştir. Ayrıca ekonomik, sosyal ve hukuki altyapıya ilişkin toplumsal bilincin olup olmadığı incelenmiştir. Buna yönelik meclisten sivil toplum kuruluşlarına, odalar ve sendikalardan vatandaşlara kadar, denk bütçeye olan ilgi araştırılıp konunun Türkiye için uygulanabilirliği konusunda değerlendirmeler yapılarak çalışma tamamlanmıştır.