Ar-Ge yatırımları ve entelektüel sermaye: BİST'te bir uygulama

Firmaların temel amacı değerlerini maksimize ederek sürekliliklerini sağlamaktır. İşletmelere değer katan önemli unsurlardan biri ise işletmeye rekabet üstünlüğü sağlayan bilgidir. İşletmeler, rekabet üstünlüğü sağlayacak eşsiz bilgileri Ar-Ge yatırımlarıyla elde edebilmektedir. Risk alarak ve yüksek maliyetlere katlanarak yapılan bu yatırımların ekonomik bir değer yaratması beklenir. Söz konusu değerin bir yönü ise entelektüel sermayedir. Bu tez kapsamında Borsa İstanbul'da işlem gören Ar-Ge yatırımları ile entelektüel sermaye arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu çalışmada ilk olarak Ar-Ge kavramı, Ar-Ge yatırımlarının önemi ve amacı anlatılmış, dünyada ve Türkiye'de Ar-Ge yatırımları ve göstergeleri hakkında bilgi verilmiştir. Daha sonra Entelektüel sermaye kavramı ve ölçme yöntemleri anlatılmıştır. Ar-Ge yatırımlarının entelektüel sermaye ile ilişkisi açıklanarak, Ar-Ge yatırımlarının Entelektüel Sermaye Katma Değer Katsayısı (VAIC ) yöntemi ve bu yöntemin bileşenleri olan Kullanılan Sermaye Etkinliği (CEE), İnsan Sermayesi Etkinliği (HCE), Yapısal Sermaye Etkinliği (SCE) üzerinde etkisi panel veri analizi ile araştırılmıştır. Borsa İstanbul'da işlem gören otomotiv, beyaz eşya ve dayanıklı tüketim, petrol ve kimya, bilişim ve teknoloji sektörlerinde faaliyet gösteren 20 firmanın 2010-2018 yıllarına ait verileri analiz edilmiştir. Analizler hem toplu olarak hem de sektörel bazda yapılmıştır. Bütün sektörlerin bir arada olduğu analizde Ar-Ge yatırımlarının CEE ile ilişkisi dışında HCE, SCE ve VAIC ile pozitif yönde anlamlı sonuçlar elde edilmiştir. Otomotiv, beyaz eşya ve dayanıklı tüketim sektörlerinde ise VAIC ve bileşenleri arasında pozitif yönde anlamlı ilişki elde edilirken kimya sektöründe CEE, bilişim ve teknoloji sektöründe HCE, SCE ve VAIC ile anlamlı sonuçlar elde edilmiştir.