Ardahan'da oyun ve oyuncak

Oyun sadece insana özgü bir kavram olmadığı gibi insan için kültürden daha eskidir. Gerek Türk, gerek İslam dünyasından resimler ve minyatürler ile bazı oyunların eskiliği saptanmaktadır. Oyun, çocukların kendilerini ve çevrelerini tanıyabilmek, daha çok fiziksel hareketler üzerine kurulu gibi gözüken ancak içinde çokça zihinsel aktivite barındıran eğlendirmeye ve iyi vakit geçirmeye yarayan, belirli kuralları olan, hareket çeşitleri bütünüdür. Oyun, kültürün izlerini yoğun bir şekilde üzerinde taşır ve topluluğu şekillendirmede önemli bir işleve sahiptir. Oyuncaklar ise, yapıldıkları dönemin toplumsal ve kültürel özelliklerini yansıtan, oluşturuldukları dönemin yaşam biçimlerinin önemli birer kayıtlarıdır. Oyuncaklar, çocuğun yaratıcılığını, el becerisini geliştirmenin yanı sıra kendi kendine karar verebilme ve belirli alanlarda beceriler kazanmalarına imkân sağlamaktadır. Ayrıca, anne, baba, dede gibi büyüklerden öğrenilerek yapılan oyuncaklar, geleneksel bilgi birikimi ve kültürün kuşaklar arasında aktarılmasını sağlar. Bu çalışmada, Ardahan'da oynan oyunlar ve kullanılan oyuncaklar ve bu oyunların bireyleri hayata hazırlamadaki rolü Ardahan çocuk oyunları çerçevesinde incelenmiştir. İncelememizde, Ardahan'da katılımcı gözlem ve görüşme yöntemleriyle derlediğimiz oyunların ve oyuncakların, işlevleri ve gelecek nesillere aktarım yolları tartışılmıştır. Bu anlamda oyunların ve oyuncakların ne derece etkili ve işlevsel olduğunu ifade edebilmek için, öncelikle Ardahan'ın tarihi ve coğrafyası hakkında kısaca bilgi verilmiş daha sonra oyun ve oyuncak kavramı üzerinde durulmuştur. Çalışmanın devamında Ardahan yöresinden derlenen oyunlar ve oyuncaklar, alandaki elde edilen veriler, kaynak kişilerin anlatımına göre sunulmuş ve bu oyunların Ardahan yöresindeki çocuklar üzerinde ne gibi işlevlerinin olduğu ele alınmıştır. Ardahan'ın dışarıya göç veren yapısı nedeniyle çalışmaya örneklem olarak içerisinde okul olan büyük köyler seçilmiştir. Bu köylerden farklı yaş grupları ve cinsiyetten 79 kaynak kişiden 121 farklı oyun ve 27 oyuncak derlenmiştir. Derlenen oyunların işlevleri incelendiğinde, çocuğa tüm yaşamını şekillendirecek bir takım beceriler kazandırdığı belirlenmiştir. Oyunların çocuğa; yaşam, iletişim, dil, liderlik, problem çözme ve öz yönetim becerileri kazandırdığı tespit edilmiştir ve bu becerilerin hangi oyunda ne ölçüde kazanıldığı oyunlar ile birlikte verilmiştir.