Aşıkpaşazade'de Türk kültürü unsurları

ÖZET Osmanlı Ailesi'nin Tarihleri manâsına gelmekte olan T.A.O. Osmanlı tarihi hakkında bilgiler veren önemli ana kaynaklardan birisidir. Müellif Âşıkpaşazâde; 1392 yılında Amasya'nın Elvan Çelebi köyünde doğmuş Yıldırım Bayezid, Fetret devri, Çelebi Mehmed, II. M urad ve Fatih devirlerini görmüş ve -takriben- 1481 yılında ölmüştür. Eserinin bu devreleri anlatan bölümleri, yaşadığı olaylara dayanır. Yıldırım Bayezid' dan önceki dönemleri de Yahşi Fakîh' den öğrenmiştir. Bu şekilde eserini vücuda getiren Âşıkpaşazâde, Osmanlı fetihlerini, devlet adamlarını ve din büyüklerini anlattığı eserinde Türk kültürünün çeşitli unsurlarını da aksettirmiştir. Bu kültür unsurları; Türkler' in uygulama ve telakkileri hakkında fikirler edinmemizi sağlar. Her bir bâb okunmak suretiyle elde edilen kültür unsurları; içtimai, siyasi, dini ve iktisadi açılardan değerlendirilmiştir. Bu tasnife uymayan kayıtlar ise müteferrik olarak ele alınmıştır. Kültür unsurlarının açıklamasını konu alan tezimizde, Türk tarihinde vukubulan değişimler gözlenebilmiştir. Ekseriyeti itibariyle, göçebe yaşam tarzını benimsemiş olan Türkler' in, İslam dinini benimsemelerinden sonra yerleşik hayata hızla geçtikleri görülmüştür. Göçebe yaşam tarzı konusunda gözlemlediğimiz değişimler, diğer konularda da görülebilir. Kültürel değişimde yeni inanca uymayan telakkiler, yorumlanarak yeni kabuller şeklinde ortaya çıkar. Bu durum, bilhassa heterodox İslam' da gözlenebilmiştir. Giyim-kuşam tarzından - hakimiyet telakkisine, eski inanç sisteminden - İslam'ı benimsemelerine, toprak ve vergi sisteminden- cihad anlayışına kadar farklı sahalardaki incelememizde din değiştirme ve yeni yurt edinme olgularının Türk milletinin mukadderatı üzerinde son derece tesirli olduğu görülmüştür.Milletlerin hayatında önemli dönüm noktalarından birisi olan din değiştirme hadisesi ile Türkler, islam dininin verdiği ruh ile uzun tarihleri neticesinde elde ettikleri birikimlerini sentezlemişlerdir. Orta Asya' nın siyasi çalkalanmaları içinde, yüksek hürriyet duyguları sayesinde kurdukları Hunlar, Göktürkler v.b. devletlerle milli birliğe verdikleri önemi göstermişlerdi. Temelleri Türk kültür unsurlarına dayanan Türk-İslam devletleri ile Türkler; İslam sonrası devrede de idarî sahadaki yeteneklerini kanıtlayarak, günümüze kadar gelen unsurların gücünü göstermişlerdir. Bunlar Türk tarihinin derinliklerinde mevcut olan ve milletlerin yükselmelerinde gerekli olan yüce değerler olup Osmanlı Devleti'nin kurulup güçlenmesinde de temel olmuştur.