Avrupa Birliği NUTS sisteminin Türkiye'de uygulanması: İstatistiki bölge birimleri sınıflaması (IBSS) sisteminin sınanması

Avrupa Birliği'nin ekonomik bütünleşme yaklaşımları ve sosyal kalkınma politikaları kapsamında, gelir dağılımı ve istihdam açısından ülkeler ve bölgeler arasındaki farklılıkların azaltılması, öncelikli konulardan birini oluşturmaktadır. Avrupa Birliği'nde bölgesel politika, bölgelerarası dengesizliklerin giderilmesini ve bu amaçla oluşturulacak politikalar aracılığı ile yaşam standartlarındaki farklılığın azaltılmasını amaçlamaktadır.Avrupa Birliği'ne üye ülkeler arasında bölgelerarası dengesizliği ortadan kaldırmak ve geri kalmış bölgelerin Birlik'in sağladığı fonlardan yararlanmalarını ortak bir zeminde gerçekleştirmek amacıyla, üye ülkeler içinde bir bölgeleme sistemi oluşturulmuştur. Bu sistemle her bölge ve alt bölgeye ait verilerin karşılaştırılabilir nitelikte olması ve bölgelerarası farklılıkların belirlenebilmesi hedeflenmektedir. Sistem Avrupa Birliği'nde kısaca NUTS (No-menclature of Territorial Units for Statistics- İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırılması- İBBS) olarak da kullanılmaktadır.Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne katılım ve uyum sürecinde NUTS birimleri öncelikli hedefler arasında yer almıştır. Bu çerçevede DPT ile TÜİK tarafından İstatistiki Bölge Birimlerinin oluşturulmasına yönelik hazırlık süreci Nisan 2001'de başlamış, İBBS Sistemi Eylül 2002'de yasallaştırılmıştır.Çalışmada öncelikle kavramsal çerçeve ele alınmış, daha sonra Avrupa Birliği ile Türkiye'nin bölgesel gelişme politikaları ortaya koyulmuştur. Konuyla ilgili olarak kalkınma ajansları'nın genel özellikleri, yapıları, örgütlenmeleri ve Türkiye'deki durumu hakkında bilgi verilmiştir. Avrupa Birliği'nde NUTS, Türkiye'de İBBS oluşturma ölçütleri ve uygulanma biçimlerinin tespiti yapılmıştır.Konuyla ilgili olarak kalkınma ajanslarının özellikleri, yapıları, örgütlenmeleri hakkında bilgi verilerek, Türkiye'de henüz kurulmakta olan kalkınma ajanslarının son durumu hakkında bilgi verilmiştir. AB ile Türkiye'de NUTS/İBBS oluşturma ölçütleri ve ülkelere uygulanma biçimlerinin tespiti yapılmıştır.Tez çalışmasında temel olarak, Avrupa Birliği'nde NUTS oluşturma ölçütleri ile AB fonlarının kullanımında hedef bölgeler olan Türkiye İBBS-2 düzeyi bölgelerinin oluşturulmasında kullanılan ölçütlerin karşılaştırmalı analizi yapılmıştır.Çalışmanın sonucunda Türkiye İBBS-2 düzeyi bölgelerinin yarısının, Avrupa Birliği NUTS Sistemi temel prensipleri ile tam olarak örtüştüğü görülmüştür. Çalışmanın özgün katkısı olarak, Türkiye İBBS-2 düzey bölgelerinin dörtte birinin, AB NUTS Sisteminin temel prensiplerinden nüfus eşiklerini ve kişi başına düşen GSMH değerlerini sağlayamadıkları saptanmıştır. İBBS-2 düzeyi bölgelerinin üçte biri ise, AB NUTS Sistemi temel prensipleri ile örtüşmelerine rağmen, bölge içerisinde bulunan illerin homojen gelişmişlik düzeyini sağlayamaması ve birbirleri ile ulaşım, ticari vb. ilişkilerinin zayıf olmasından dolayı ?homojen bölgeler? olarak tanımlanamamışlardır. Bu nedenlerle, tez çalışmasının sonuç ve önerisi olarak, İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması'nın DPT ve ilgili diğer kurum ve kuruluşlarca tekrar ele alınarak, iç tutarlılığının sağlanması önemli ve gerekli bulunmuştur.