Avrupa güvenlik ve savunma politikası

Avrupa bütünleşme sürecinde, ilk somut adımlar Birinci Dünya Savaşıertesinde atılmıştır. Avrupalılar o dönemde ?Birleşik Avrupa?, ?Avrupa BirleşikDevletleri? gibi fikirler ortaya atsalar da aralarındaki husumetler tam olarakortadan kalkmadığı için yeni bir Dünya Savaşı'nı engelleyememişlerdir.Avrupa'da asıl bütünleşme girişimleri kinci Dünya Savaşı sonrasındabaşlamıştır. Altı Batı Avrupa ülkesinin kurduğu Avrupa Ekonomik Topluluğu,günümüzde Avrupa Birliği adını almış organizasyonun ilk adımıdır. Ne var kiAvrupalılar ekonomik alanda elde ettikleri başarıyı siyasal alanda tam olaraksağlayamamışlardır. Avrupa'da siyasi alanda ve güvenlik alanındabütünleşmeye yönelik Avrupa Siyasi şbirliği ve Avrupa Savunma Topluluğugibi çabalar hep sonuçsuz kalmıştır. Ayrıca bu dönemde kurulmuş olan BatıAvrupa Birliği (BAB-WEU) de, NATO'nun Avrupa savunmasında temel örgütolmasından dolayı işlevsiz kalmıştır.Soğuk Savaş yılları boyunca güvenliklerini NATO ve dolayısıyla ABDaracılığıyla sağlayan Avrupalılar, Demir Perde'nin çöküşüyle birlikteNATO'nun rolünü de sorgulamaya başlamışlardır. Bazı Avrupalı ülkelerNATO'nun artık bir işlevinin kalmadığını, Avrupa savunmasının Avrupalılartarafından yapılması gerektiğini savunurken, bazıları da NATO'nun temelsavunma örgütü olduğunu ve değişen koşullara ayak uydurması halinde,Avrupa savunmasının yine bu örgüt tarafından sağlanmaya devam etmesinisavunmuşlardır.Avrupa'da siyasal alanda birlik çabalarının belki de en önemli adımı 7Şubat 1992 tarihinde imzalanan Maastricht Antlaşması olmuştur. BuAntlaşmaya göre Ortak Dış Politika ve Güvenlik Politikası, (ODGP-CFSP) bir?Topluluk Politikası? haline getirilmiştir. Ayrıca BAB da AB sistemine dahiledilmiştir. 17 Haziran 1997'de imzalanan Amsterdam Antlaşması ile deODGP ayrıntılı olarak şekillendirilmiştir. Ancak, gösterilen bunca çabayarağmen, Avrupalı ülkeler siyasal alanda ve güvenlik alanında yeterliilerlemeyi sağlayamamışlardır. Bu başarısızlığın ardında üye ülkelerarasındaki görüş ve tutum farklılıkları yatmaktaydı. Fransa'nın başını çektiğiülkeler Avrupa güvenliğini sağlamak için ABD'den bağımsız bir AvrupaGüvenlik ve Savunma Politikası önerirken, ngiltere'nin başını çektiği ülkeler,Avrupa'nın kendi savunmasında daha fazla söz sahibi olmasınıdesteklemekte ancak bunun NATO, dolayısıyla ABD ile işbirliği içerisindeolmasını önermekteydiler.Avrupa'ya özgü güvenlik politikasının oluşumu açısından asıl dönümnoktası, 4 Aralık 1998 tarihinde Fransa ile ngiltere arasında imzalanan SaintMalo Deklarasyonu olmuştur. Saint Malo Zirvesi'nde ngiltere, uzun süredirtakip ettiği, AB'nin Atlantik ittifakından bağımsız bir savunma ve güvenlikpolitikası geliştirmesine karşı olan politikasını değiştirmiştir. Saint Malo'nungetirdiği en önemli değişiklik AB'nin uluslararası bunalımlara müdahaleedebilmesi için askeri güçle desteklenen, özerk hareket edebilen birkapasiteye sahip olmasının kararlaştırılmasıdır. Bu açıdan, Saint MaloDeklarasyonu, AB'nin ortak savunma ve güvenlik politikasının gelişiminde birdönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Daha sonra imzalananantlaşmalarla Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası'nın (AGSP-ESDP)ODGP'nin bir uzantısı olduğu deklare edilmiştir.Günümüze kadar gelinen aşamada AGSP'nin başarılı bir şekildeişletildiğini söylemek güçtür. AB, NATO'nun imkan ve kabiliyetleri olmadanbüyük çaplı bir operasyona girişememektedir. Üye ülkeler arasında fikirayrılıklarının olması, bütçe sorunları, askeri yetersizlikler ve siyasi iradeeksikliği AGSP'nin önündeki en büyük engelleri oluşturmaktadır.Avrupa ülkeleri her ne kadar savunma ve güvenliklerini NATO'dan ayrıolarak sağlama yoluna gitmek isteseler de sahip oldukları olanaklaraçısından bunun sadece daha küçük çaptaki sorunlara müdahale şeklindeolabileceğini de anlamışlardır. Bu bağlamda kısa ve orta vadede Avrupa'nın,NATO'dan bağımsız olarak kendi güvenliğini sağlayabileceğini söylemekzordur. Ancak şunu da vurgulamak gerekir ki, Avrupa ülkeleri, süreç her nekadar ağır işlese de, bu konuda bir irade ortaya koymuşlardır. Diğerproblemlerini aştıktan sonra savunma ve güvenlik konusuna daeğileceklerdir.