Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ışığında kamulaştırma kavramı ve Türkiye uygulaması

265 ÖZET Kamulaştırma uygulaması, idarelerin kamu yararına kullanmak amacıyla taşınmaz elde etme yöntemlerinden biridir. İdareler tarafından sıkça başvurulan bu yöntem, temel bir insan hakkı olan mülkiyet hakkına müdahaleyi de beraberinde getirmektedir. Bu nedenle, kamulaştırma uygulamalarında çoğu kez uyuşmazlıklar çıkmaktadır. Bu uyuşmazlıklar kimi zaman kamulaştırma işleminin esasına ilişkin olmakta, kimi zaman da kamulaştırılacak taşınmaz için idareler tarafından ödenmek istenen bedele ilişkin olmaktadır. Ulusal yargı mercilerimizin önünde görmeye alışkın olduğumuz bu tür uyuşmazlıklar, son yıllarda, hem de azınsanmayacak sayıda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi' ne(AİHM) de taşınmıştır. Maalesef, ülkemiz bu davaların pek çoğunda tazminat ödemeye mahkum edilmektedir. Bazı davalarda ise dostane çözüm yolu ile uyuşmazlık giderilmeye çalışılmaktadır. Çalışmamızın konusunu, AİHM kararları ışığında kamulaştırma ve Türkiye uygulaması oluşturmaktadır. AİHM Türkiye tarafından da kabul edilmiş olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi(AİHS) uyarınca kurulmuş bir mahkemedir. Bu Mahkeme' nin verdiği kararların niteliği ve bu kararların ülkemizdeki uygulamaya ne şekilde yön verdiği hususlarının açıklığa kavuşturulabilmesi için çalışmada öncelikle milletlerarası andlaşmalar üzerinde durulmuştur. Zira AİHS de bir milletlerarası andlaşmadır. Daha sonra AİHM ve AİHS' nin özellikleri ve hukuki niteliği incelenmiştir. Kurulan bu temel üzerine, çalışmanın üçüncü ve dördüncü bölümlerinde AİHM' nce kamulaştırma konusunda verilen kararlar ve bu kararların ülkemizdeki uygulamaya olan etkisi incelenmiştir. Konu incelenirken, AİHM kararlarının yanısıra, Anayasa Mahkemesi, Danıştay, Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi' nin konumuza ilişkin kararlarına da yer verilmiştir. Ayrıca, öğretideki görüşler ve uygulamalar açıklanırken, eleştirilerde bulunmaya ve çözüm önerileri üretmeye de gayret gösterilmiştir.266 Çalışma, AİHM kararlarının, özel olarak da bu Mahkemece Kamulaştırma konusunda verilen kararların iç hukukumuzu etkilediğini ortaya koymaktadır. Bu kararlar sonrası, başta Anayasamız olmak üzere pek çok kanunda, AİHM kararlarının gerekçelerinde belirtilen hususlar doğrultusunda değişiklikler yapılmış, mevzuatımız AİHM içtihatları ile uyumlu hale getirilmeye çalışılmıştır. Bundan sonrası, uygulayıcılara ve Türk Mahkemelerine düşmektedir.