Avrupa Yeşil Mutabakatı'nın Türkiye'nin karbonsuzlaşma faaliyetlerine etkisi

İnsan kaynaklı CO2 emisyonu, küresel bir kriz haline gelen antropojenik iklim değişikliğinin temel yapı taşıdır. Atmosferik düzeyde biriken sera gazları, iklim değişikliği krizine yol açarak Dünya'daki ekosistemleri ve gelecek nesillerin refah içinde yaşama haklarını tehdit eden bir yapıya büründürmüştür. Bu şekilde devam etmesi halinde artan çevre felaketleri ile Dünya gittikçe yaşanılamaz bir hale gelecektir. İklim krizine karşı uluslararası boyutta önem taşıyan, iş birliğine dayalı anlaşma ve düzenlemeler, geri dönülemez noktaya ulaşmadan Dünya'nın daha fazla zarar görmesini engelleyerek iyileşme sürecine katkı sağlamada kritik rol oynamaktadır. Sera gazı emisyonlarına en büyük pozitif etkiyi yaratan faktörün endüstriyel faaliyetler olduğu düşünüldüğünde, oluşturulan iklim anlaşmalarının ülkelerin üretim ve uluslararası ticaret dinamiklerinde ciddi değişimlere sebep olacağı açıktır. Bu çalışmada, iklim değişikliğine karşı mücadelede gelişmiş politikalar içeren Avrupa Yeşil Mutabakatı ve önemli bir stratejik düzenleme olan Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizmasının, Türkiye'nin iklim hedeflerine ulaşmasına ve karbonsuzlaşmasına olan olası etkileri incelenmiştir. Bu doğrultuda tezin birinci bölümünde antropojenik CO2 emisyonunun tarihsel süreci ve küresel etkileri ele alınmış, ikinci bölümünde sera etkisi ve iklim krizinin literatüre girişi, kabulü ve küresel çalışmalar işlenmiştir. Daha sonra insan faaliyetlerinin iklim krizine etkisini açıklamak amacıyla oluşturulan teorik modeller ve bu modellerin uygulamalı çalışmalarından elde edilen sonuçlar açıklanmıştır. Teorik çerçeve kurulduktan ve literatür taraması yapıldıktan sonra, bu çalışmanın analiz kısmında Türkiye'de 1990- 2022 yılları arasında CO2 emisyonunun, belirleyicisi olan makro ekonomik değişkenlerle olan ilişkisi test edilmiştir. Seçilmiş bazı makro değişkenlerin CO2 emisyonuna olan etkisi, STIRPAT modeli aracılığıyla ekonometrik zaman serisi analizi kullanılarak test edilmiştir. Elde edilen verilerin, test edilen yedi değişkenin beşinde çalışmanın hipotezini destekler nitelikte sonuç verdiği, iki değişkende ise hipotezin aksi yönünde sonuç verdiği görülmüş, beklenmeyen sonuçların muhtemel sebepleri açıklanmıştır. Sonuç ve öneriler kısmında enerji arzı dönüşümü, yenilenebilir enerji yatırımı, enerji verimliliği, SDKM uyum ve iç düzenleme çalışmaları gibi politika önerilerinde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: İklim değişikliği, karbondioksit emisyonu, Avrupa Yeşil Mutabakatı, STIRPAT modeli, zaman serisi analizi