Aydın ili Çine ilçesi Bahçearası mahallesi Marul Ovası mevkii kurtarma kazısı ve buluntuları

ÖZET AYDIN İLİ ÇİNE İLÇESİ BAHÇEARASI MAHALLESİ MARULOVASI MEVKİ KURTARMA KAZISI VE BULUNTULARI Simge BALCI ÇAKALOĞLU Yüksek Lisans Tezi, Arkeoloji Anabilim Dalı Tez Danışmanı: Prof. Dr. Murat ÇEKİLMEZ 2024, XXIII+250 Sayfa 2018 yılında Aydın İli Çine İlçesi Bahçearası Mahallesi Marulovası Mevki'nde DSİ tarafından yürütülen su hattı çalışmalarında bir adet mermer heykel ve bazı kültür varlıklarının açığa çıktığı ihbarı üzerine söz konusu alanda Aydın Arkeoloji Müzesi uzmanlarınca bir kurtarma kazısı gerçekleşmiştir. İki etap halinde yürütülen çalışmalarda birbirinden farklı iki mekân açığa çıkartılmıştır. Kazı sonucu ele geçen bir adet pişmiş toprak tek kulplu kap, bir adet pişmiş toprak kapak, bir adet pişmiş toprak ağırşak, bir adet firit boncuk, bir adet kemik kaşık, altı adet kemik iğne, üç adet bronz sikke ve otuz bir adet etütlük nitelikte pişmiş toprak çatı kiremit kazı kontekstini oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı, bir kurtarma kazısında elde edilen arkeolojik verileri kontekst halinde değerlendirmek, arkeo-mantıksal değerlendirmeleri analitik yöntemler ile desteklemek ve bu bütüncül çalışmayı bilim dünyasına sunmak olarak belirlenmiştir. Açığa çıkartılan mekânlar Büyük Menderes Nehri'nin önemli kollarından biri olan Marsyas (Çine) Çayının kenarda yer almaktadır. Söz konusu lokasyon aynı zamanda Alabanda ve Tralleis Antik Kentlerine yakın konumu ile dikkat çekmektedir. İS 2. yüzyıl ve sonrasında yerleşimin olduğu tespit edilen söz konusu mekânlar ve ele alınan buluntular, bir kırsal yerleşimin günlük yaşam pratikleri ve sanatsal etkileşimleri açısından bilgiler vermesiyle bu çalışmayı önemli kılmaktadır. Ele geçen ayakta erkek çocuk heykeli üzerinde yapılan çalışmalar, İS 2. yüzyılda bir konut içerisinde kullanılması ile benzer örneklerinden ayrılmaktadır. Söz konusu eserin ikonografik değerlendirilmesinin Askanius (Iulus) olarak yapılması da dönemin düşünce yapısını ortaya koyması ile çalışmanın odak noktası olmasına sebep olmuştur. Eserin kullanım, tarihleme önerileri sunulmuş, üzerinde görülen boyalı alanların ikonografik ve analitik değerlendirmeleri çalışmada aktarılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde kazı çalışmaları ele alınmaktadır. Bu bölüm çalışma kapsamında yapılması öngörülen tespitler için alt yapı niteliğinde olması teze dâhil edilmiştir. İkinci bölümde açığa çıkartılan mekânların işlevi üzerine yapılan tespitlere yer verilmiştir. Mekânların özel banyo odası (lavatrina) ve peristyl avlulu konut tipine dâhil oldukları tespit edilmiş, Karia Bölgesi ve yakın çevresinde bilinen benzer örnekleri ile karşılaştırarak değerlendirmeler yapılmıştır. Kazı kontekstinde bulunan diğer buluntuların tipolojik ve analojik değerlendirmeleri de bu bölümde aktarılmıştır. Bütüncül yaklaşımına ulaşma noktasında yapılan analiz sonuçları ve değerlendirmeleri üçüncü bölümde yer almaktadır. P-XRF yöntemi ile yapılan analiz sonuçları daha önceki çalışmalarda yer alan analiz sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Buna göre eserin kendi içerisindeki kil yapısında tespit edilen benzerlik ve farklılıklar değerlendirilmiş, farklı üretim yerleri ile karşılaştırılması yapılmıştır. Mermer heykel ile yapılan analizlerde literatürde provenans sonucu eksikliği ile karşılaşılmıştır. Bir mermerin çıkartıldığı mermer ocağının tespiti şüphesiz daha kapsamlı bir çalışma gerektirdiğinden imkânlar dâhilinde soruna alternatif çözümler sunulmuştur. Buna göre eserin mermerinde Menderes Masifi kayaçları ile benzerlik tespit edilmesi ile öne çıkan antik mermer ocaklarına değinilmiştir. Sonuç bölümünde ise mekân ve buluntuların ilişkisi değerlendirilmiş, Karia Bölgesi Roma İmparatorluk Dönemi yerleşiminin yapısı, etkileşimleri, sosyo- ekonomik, sosyo-kültürel bağlamları bilim dünyasına aktarılmıştır. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Heykel, Karia Bölgesi, Kırsal Yerleşim, Kontekst, Mekân.