Azerbaycan Cumhuriyeti Ordubad İpek Koza Fabrikası'nın tarihi ve ülke ekonomisine katkıları (1934-1996)

Küreselleşen dünyada ülkelerin milli sermayeyi artırma projelerinin ilk temel prensibi, aylık, yıllık gelirlerden ziyade sürdürülebilir, daimi bir politika izleyebilmesidir. Günümüzde ülkeler tarafından milli ekonomilerini ayakta tutacak yöntemler aranması hususunda dünya liderleri tarafından farklı metotlar denenmektedir. Bunun için devletler, tarihî geleneği sürdürme çabası içerisine girmiş, kendi gelirini sağlayamayan sektörlerin gelişimi maksadıyla sosyo-ekonomik tarih incelemelerine başvurmuşlardır. Azerbaycan Cumhuriyeti Ordubad şehrindeki ipekçilik sektörünün gelişimi ile ilgili tez çalışmamızında bu bağlamdaki örneklerden birini teşkil edeceği umudunu taşımaktayız. Ordubad şehri uzun bir süre zarfında tarihî ipek yolunun önemli parçası rolünü üstlenmesine rağmen ipek üretimi bugün faaliyetini durdurmuştur. Azerbaycan Devlet İpekçilik Programı, ülkede ipekçilik sektörünün gelişimini hedeflemektedir. Bu nedenle tez çalışmamızda 1934 ilâ 1996 yılları arasında faaliyetlerini sürdürmüş olan Azerbaycan Cumhuriyeti Ordubad İpek Koza Fabrikası'nın yeniden kurulması tartışmalarına bilimsel dayanak halinde doküman incelemesi yapılmıştır. Dahası, tarihî kaynaklara binaen fabrikanın kuruluşu, şehrin sosyo-ekonomik hayatında oynadığı rol, dünya ipekçiliği içindeki konumu hakkında bilgilerede yer verilmiştir. Bu çalışmada doküman incelemesi ile kronolojik olarak fabrikanın milli ekonomiye sağladığı katkılar da tartışılmıştır. Ordubad Şehri Devlet Arşivi dokümanlarında fabrikanın kapanma sebepleri bulunmuş, yeniden açılması durumunda ortaya çıkacak engellerin neler olduğu ve nasıl çözülmesi gerektiğine dair önerilere yer verilmiştir. El yazması eserlere istinaden şehrin iş kaynağı ve ekonomik kalkınmasında öncülük göstermiş olan, fabrikanın sosyo-ekonomik tarihi üzerinde araştırmalar yapılmıştır. Dokümanlarda çürüme durumunun meydana gelmesi ve fabrika tarihiyle ilgili şimdiye kadar böyle bir çalışmanın olmaması, zaruri kılan hususlar arasında yer almıştır. Bir fabrika örnekleminin ekonomik kalkınmada pilot olabileceği noktasında da bu çalışmamızın yararlı bulunacağı kanaatindeyiz. Azerbaycan milli ekonomisi tarihine ipekçilik sektörü üzerine yapılan bir inceleme olarak da bu çalışmamız katkı sağlayalabilir. Devletleri birbirine bağlayan tarihî İpek Yolu Projesi'nin bir devamı olan bu fabrika, ürettiği kozası, tohumu ve ham ipek teliyle tarih boyunca dünya piyasasını olumlu şekilde etkilemiştir. Bu nedenle çalışmamızda Türkiye ve Azerbaycan'da yürütülmüş araştırmaların yanı sıra Rusça ve İngilizce kaynaklara da yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Azerbaycan, Ordubad, İpek Koza Fabrikası, Tarih, Ekonomi