Babürlüler döneminde Bengal

Himalaya Dağları'ndan Hint Okyanusu kıyılarına kadar uzanan geniş coğrafyası, verimli nehir havzaları ve stratejik konumuyla tarih boyunca Asya'nın en önemli medeniyet merkezlerinden biri olan Hindistan, sahip olduğu coğrafî özelliklere ek olarak köklü bir medeniyet birikimini de hafızasında barındırmaktadır. Hindistan'ın doğu sınırını teşkil eden Bengal ise söz konusu tarihsel hafızanın daimî olarak baş aktörlerinden biri olmuştur. Kuzey'de Himalaya etekleri, batısında Hindistan, doğusunda Burma ile sınırlanan Bengal, siyasî, askerî, dinî ve ticarî açıdan belirleyici öneme sahiptir. Bengal, tarihin hher safhasında Budizm, Hinduizm, İslâmiyet gibi farklı dinlerin yanısıra muhtelif inançlara sahip halkları bünyesinde barındırmıştır. Bengal'in çok kültürlü yapısı toplumsal, siyasî ve akerî açıdan kırılma noktalarına sahip gelişmelerin yaşanmasına sebep olmuştur. Tarihsel süreç içerisinde Hindistan'a hükmeden devletler açısından devamlı bir şekilde isyan potansiyeli barındıran Bengal, Ekber Şah tarafından 1576 tarihinde ele geçirilmiştir. Babürlü Devleti'nin Bengal'deki varlığını iki safhaya ayırmak mümkündür. İlk safha, Ekber Şah ve Cihangir Şah dönemlerini (1576-1628) kapsayan devlein Bengal'de hâkimiyetini kurma çabaları ve yerel güçler ile mücadelesi olarak sınırlandırılabilir. İkinci safha ise Şah Cihan ve Evrengzîb dönemlerinde Bengal'de kalıcı olma yönündeki teşkilatlanma çabalarıdır. Ekber Şah ve Cihangir Şah dönemlerinde Bengal askerî anlamda isyan ve istikrarsızlığın beşiği olurken Şah Cihan ve Evrengzîb'in Babürlü hükümdârlığı dönemlerinde Bengal'de malî ve idarî anlamda çok sayıda yenilik yapılmaya çalışılmıştır. Avrupalı Devletlerin özellikle XVIII. yüzyılda Bengaş'de varlıklarını iyice artırmaları, Babürlü Devleti'nin kurmaya çalıştığı otoriteyi derinden sarsan başlıca etmen olmuştur. Bir isyan bölgesi kimliğini her zaman bünyesinde barındıran Bengal, Babürlü Devleti idaresi boyunca bu özelliğini daima hissettirmiştir. İç ve dış karışıklıkları tetikleyen Avrupalı Devletlerin ticarî-emperyalist amaçları Bengal'deki Babürlü idaresinin sonunu getirmiştir. 1757 Plassey Savaşı, Bengal'deki Türk idaresini sona erdirirken İngilizler için önemli bir sömürge sahasına dönüşmüştür.