Bankalarda öz disiplin süreçlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi

Bankaların diğer finansal aracılara nispetle ekonomik alanda oynadığı önemli roller, bankacılık krizlerinin olumsuz sonuçları ve finansal aracılığın ve istikrarın kamu malı niteliği göstermesi bankacılık faaliyetinden kaynaklanan risklerin etkin bir biçimde yönetilmesini zorunlu kılmaktadır. Öz disiplin, resmi disiplin ve piyasa disiplini içsel ve dışsal araçlarla banka risklerini disipline etmektedir. Resmi disiplin ve piyasa disiplininin banka risklerinin disipline edilmesindeki etkinliklerinin, hukuk ve piyasa kuralları çerçevesinde, öz disiplinin yönlendirilmesine dayalı olduğu dikkate alındığında, öz disiplinin en önemli disipline edici etken olduğu görülmektedir. Öz disiplin sürecinin temel yönlendiricisi ise risk yönetimidir. Tezimizde, öz disiplin sürecinin etkinlik seviyesinin, resmi disiplin ve piyasa disiplininin etkin olarak uygulanmasından kaynaklanacak pozitif dışsallıklarla geliştirilmesi gerektiği savı, Türk bankacılığındaki durum da değerlendirilmek suretiyle, inceleme konusu edilmiştir. İnceleme yöntemi olarak, literatür taraması, veri analizi ve mevzuat incelemesi gerçekleştirilmiştir. Tezimizin örnek olayların irdelendiği 4. bölümünde, iflas eden banka ve katılım bankalarına ilişkin yayın kısıtı nedeniyle 4 adet örnek olaya yer verilmiştir. İncelememiz sonucunda; öz disiplinin unsurlarından kaynaklanan zayıflıkların bankaların disiplin ve kontrol süreçlerini olumsuz etkilediği, bankacılık risklerini mükemmel olarak disipline eden bir çerçeve öngörmek mümkün olmasa da, öz disiplinin etkinlik seviyesinin hem mevcut mekanizmanın etkinleştirilmesi, hem de içsel sorunlarına rağmen resmi ve piyasa disiplininin etkin olarak uygulanmasından kaynaklanacak pozitif dışsallıklarla geliştirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan, Türk bankacılığında da, 2000-2001 krizi sonrası resmi disiplin ve öz disiplinin yeterliliğinin geliştirildiği ancak, piyasa disiplininin resmi disiplinin ve özellikle de öz disiplinin etkinliklerini geliştirici işlevlerinin gerek düzenleme gerekse uygulama itibarıyle sınırlı olduğu görülmüştür.