Başlangıcından günümüze Arap milliyetçiliği düşünsel dinamikleri

Milliyet bir fenomen olarak ortaya çıkışı, Avrupa'da modernleşme sürecine eşlik etmiş ve ardından Doğu'ya taşınmıştır. Bundan sonra, bu olgunun, dünyanın şeklini değiştiren yol açtığı gelişmelerinin nedeniyle önemli bir siyaset ve uluslararası ilişkiler displini haline geldi. Bu çerçevede, Osmanlı dağılma süresinde, kültürel bir rönesans hareketi olarak ortaya çıkan Arap milliyetçiliği, Ortadoğu'nun en önemli çalışmalarından biridir. İşte, bu çalışma, Arap milliyetçiliği düşüncesinde doğuşundan günümüze kadar meydana gelen değişimlerin izini sürmeye çalışmaktadır. Çalışmanın giriş bölümünde, Arap milliyetçiliği literatürüne Arapça, İngilizce ve Türkçe dillerinde bir bakış atılmış ve bu literatürler hakkında küçük bir değerlendirme yapılmıştır. Onun sonra, milliyetçilikle ilgili millet ve milliyet gibi kavramlar, milliyetçiliğin bazı boyutları ve Pan – Arabizm ve Arabizm kavramlarının üzerinde durulmuştur. Çalışma ilk bölümlerinde, Arap kültürel rönesansına, Napolyon'un Mısır seferine ve Mehmet Ali projesine gibi Arap milliyetçiliğinin ortaya çıkmasına neden olan gelişmelere ve Osmanlı İmparatorluğu, Levant ve Mısır düşünsel koşullarına bir göz atıyor. Aynı zamanda çalışma, Avrupalı misyonerlerin rolüne, Butrus al-Bustani ve Ibrahim al-Yazıcı gibi erken Hıristiyan Arap milliyetçilerinin yazılarına ve Arap ulusal hareketine katkıda bulunan İslami Uyanış Hareketi'ne ışık tutuyor. Çalışma, sonraki bölümlerde Arap hareketinin 20. Yüzyılın başında kültürel bir hareketten siyasi bir harekete dönüşümünü, Büyük Arap İsyanı'nın, o dönemde ortaya çıkan Arap toplumlarının düşünsel çerçevesini de incelemektedir. Ayrıca çalışmada, Birinci Dünya Savaşı sonrasında Arap milliyetçiliği düşüncesinin romantizmden realizme dönüşümü ele alınmaktadır. Dördüncü bölümde, çalışma, 1930'lar ve 1940'larda Arap milliyetçiliği ile sosyalizm, komünizm ve İslamcılık gibi fikirleri arasındaki etkileşimi ve Arap hareketinin radikal sol bir harekete dönüşmesini incelemektedir. Beşinci bölümde, çalışma, Arap milliyetçiliğinin altın çağı ve Arap milliyetçilerinin iktidara gelişi ele almaktadır, ayrıca o dönemde Arap milliyetçiliğinin en önemli ideolojileri olan Arap sosyalizmi, Baasçılık ve Nasırcılık ele almaktadır. Çalışmanın altıncı ve son bölümünde, 1970'lerden günümüze kadar Arap milliyetçiliğinin gerilemesine neden olan en önemli gelişmeler analiz edilmektedir. Çalışma, entelektüel gelişmeleri tarihsel olaylarla ilişkilendirerek ve her dönemde Arap milliyetçilerinin en önemli yazılarına bakarak, Arap milliyetçiliğinin çağlar boyunca nasıl geliştiğini ortaya koymaya çalışmaktadır. Böylece Arap milliyetçiliğiyle ilgi duyan araştırmaclara, özetli bir derleme tezi sunmuş olacağız.