Bergama kitabeleri

ÖZET Türklerin Anadolu'ya gelmeleriyle birlikte imâr hareketlerine başlamış olmaları, bir çok yerleşim merkezlerinde kurdukları zengin medeniyetten anlaşılmaktadır. Türk-İslâm san' atlarının omurgasını da, mimarî eserler ve bu eserlerde kullanılan unsurlar teşkil eder. Bir san' at eserinin mimarî özellikleri yanında, yapının içinde ve dışmda yer alan işlevsel ve estetik unsurlar da araştırma konusunu oluşturmaktadır. Her yapı kendi mimarîsine göre inşâ edilirken, yapı hakkında bir takım bilgilere sahip yazıların, uygun yerlere konulduğu görülmektedir. Bu tür yazılara kitabe, bunları araştıran ve tahlil eden bilime de epigraü denilmektedir. Tez konusunu içeren mimarî yapılarda bulunan yazılarda; Arapça, Farsça ve Türkçe ifadeler kullanılmıştır. Türk-İslâm eserlerinden önemli örneklerin yeraldığı merkezlerden biri de Bergama ilçesidir. Bu yörede, Türk-İslâm uygarlığı ile ilgili olarak XIII. yüzyıldan beri değişik târihlerde meydana getirilmiş eserler bulunmaktadır. Tez konusu olarak yaptığımız araştırmalar neticesinde, yakın çevremizde bulunan T-^ama'daki Türk- İslâm eserlerinin yazılarının yeterince incelenmediğini tesbît etcuc. Buna istinaden; Bergama'da bulunan dinî ve sivil yapılardaki kitabeleri detaylı bir şekilde incelemeye çalıştık. Bergama Kitabeleri adı altında hazırladığımız çalızmamızda, 19 kitabe tesbit edilip, bunların tescil, tasnif ve değerlendirmeleri yapılmıştır. İki bölümden oluşan tezimizin, birinci bölümde Bergama' mn coğrafi durumu, Türk-İslâm târihî, antik dönem târihî ve kitabeler hakkında bazı bilgiler verilmektedir. Şöyle ki; kitabenin tanımı, yazımında kullanılan işaretler, dili, yazı çeşidi ve bunların târih düşürme kayıtlan hakkındaki bilgiler anlatılmaktadır. İkinci bölümde; tezimizin ana unsuru olan Bergama merkezinde bulunan kitabeler hakkında bilgi verilmiştir. Bu bölümde, yapılan kronolojik olarak sıralanmış olup, her yapı ayn ayn ele alınarak, kitabenin metni ilk önce arap harfleriyle, daha sonra transkribesi yapılmıştır. Çalışmaya bütünlük kazandırmak amacıyla, kitabelerin hat san'atı bakımından tahlili yapılmış ve dili bakımından da kısaca değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Tezimiz, sonuç, kaynakça ve lügatçe ile tamamlanmıştır. Bergama merkezinde bulunan mimarî eserlerdeki kitabeler, hem bulunduklan yer ve konum itibariyle tesbit edilmiş, hem de orjinal metinleriyle transkripleri verilmek suretiyle, bu konuda araştırma yapacaklara bir ön çalışma olması amaçlanmıştır.