Bina programı hazırlanması; Güneydoğu Anadolu bölgesi geleneksel han yapıları örneği

Bina programı hazırlanması kriterlerinin oluşturulmasını hedefleyen bu çalışmada, özel olarak tarihi yapıların yaşatılarak korunması sürecinde yeni işlev verilirken kullanılacak bir mimari programlama modelinin hazırlanması ve örneklem olarak seçilmiş olan Güneydoğu Anadolu bölgesinde bulunan dokuz adet tarihi handa uygulanması hedeflenmiştir. Tarihi yapıları yeniden işlevlendirme sürecindeki tasarım aşaması özelinde mimari programlama modeli ile ilgili çalışmaların yetersizliği bu alanda bir model hazırlanması gereğini ortaya çıkarmıştır. Bu bağlamda ülkemizin son elli yıllık zaman dilimindeki nüfus artışının, kültürel değişiminin ve ekonomik kaygılarının geleneksel kent dokularının tamamında meydana getirdiği tahribatlar ticari alanlarda bulunmaları nedeni ile geleneksel hanlarda daha fazla etkili olmuştur. Yeni ihtiyaçlar ve ekonomik kaygıların etkisi ile geleneksel han yapıları bu tahribattan en çok etkilenen yapı grubunu oluşturmaktadır. Bu yapılardaki sağlıksız ve kimliksiz müdahaleler ve yeni işlevlendirilmeler ciddi bir sorun olmaktadır. Bu bağlamda geleneksel han yapılarının yeni işlevlerinin, yapı ve kullanıcılar üzerindeki etkilerinin bilimsel yöntemlerle araştırılması, olumsuz yönlerinin tespit edilerek çözüm önerilerinin sunulması bu yapıların korunmasında en önemli faktörlerin başında gelmektedir. Bu amaçla Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki şehir içi hanlarının özgün niteliklerini korumak amacıyla, bu yapıların yeni işlevleri ve kullanım alanlarına ait performans künyeleri oluşturulmuştur. Güneydoğu Anadolu bölgesinin farklı illerinde farklı işleve sahip işletmelerde profil belirleme ve kullanım sonrası değerlendirme çalışmaları yapılmıştır. Bu işletmelerdeki temel problem alanları araştırılarak kullanım sonrası değerlendirme için temel saptamalar yapılmıştır. Kullanım sürecinde var olan problemlerin tespiti için, farklı işlevlere sahip hanlarda kullanıcı grupları ile anketler yapılmış, çalışmalar gözlem ve yerinde saptamalarla desteklenerek karşılaştırılmalı analize gidilmiştir. Yapılan tüm bu tespitler ve değerlendirmeler neticesinde yeni bir programlama modeli kurgulanarak önerilmiş ve örneklem olarak seçilmiş olan Diyarbakır kent merkezinde bulunan tarihi Çifte Han'da uygulanarak test edilmiştir.