
905
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Sağlık yapılarına biyofilik bir bakış: Psikiyatri hastaneleri
İnsanların, yaşamları boyunca doğaya ve canlılara ihtiyaç duyduğu bilinmektedir. Biyofili kavramı insan ve doğa etkileşiminin yakınlığını ifade etmektedir. İnsan sağlığı, özellikle ruhsal açıdan, doğadan olumlu bir şekilde etkilenmektedir. Ancak modern hayatın başlaması sonucunda, doğal çevrede oluşan tahribatın ve yapılı çevrede geçirilen zamanın artması, toplum ve birey psikolojisinde olumsuzluklara neden olmaktadır. Bu bağlamda yapılı çevrede, sağlığın sürdürülebilmesi için insan-doğa ilişkisini kuvvetlendirme amacı taşıyan yaklaşımlar olarak ifade edilen biyofilik tasarım anlayışı benimsenmelidir. Sağlık yapıları; içinde hasta, ziyaretçi, personel gibi birçok farklı kullanıcı grubunu barındıran, sağlığın südürülebilirliğini amaç edinen ve iyileştirme başarısıyla ülke ekonomisini yönlediren önemli yapı gruplarıdır. Stres düzeyinin yüksek olduğu sağlık yapıları, genellikle iyileştirme eyleminin sadece tedavi sürecine eşlik ettiği tasarımlara sahiptir. Ancak sağlık, insanın fiziksel, zihinsel ve duygusal açıdan iyi olma halini kapsayan bütüncül bir olgudur. Bu nedenle sağlık yapılarının işlevini tam anlamıyla yerine getirebilmesi için, yapılı çevrede doğa ve insan ilişkisinin doğru oranda ve etkili biçimde kurgulanması gereklidir. Başka bir deyişle, özellikle mimarların ve sağlık yapılarının işleyişinde etken rol oynayan insanların, birey sağlığında bütüncül bir iyileşme sağlamak amacıyla, doğa ile etkileşimi kuvvetli olan biyofilik tasarım anlayışını benimsemesi gerekmektedir. Bu çalışmada, doğa ve sağlık ilişkisi çerçevesinde, psikiyatri sağlık yapılarında biyofilik tasarım anlayışının daha fazla benimsenmesi amacıyla literatürdeki araştırmalar incelenmiş, kuramsal bir özet oluşturulmuştur. İncelenen biyofilik tasarım anlayışı doğrultusunda, psikiyatri hastanelerine yönelik parametre önerisi geliştirilmiştir. Oluşturulan parametre önerisi üzerinden uluslararası ve Türkiye örnekleri incelenmiş ve biyofilik tasarıma katkıları saptanmıştır.
Kentsel kıyı alanlarında ekolojik düğüm noktalarının izlerinin aranması: Saroz Körfezi örneği
Kıyı alanları, dünyanın en yoğun nüfuslu yerleşim alanlarıdır. Kıyının özgün biçimlenişi, ekonomik olarak sağladığı faaliyet ve stratejik konum faktörleri, kıyı alanlarının kullanım cazibesini artırmaktadır. Kara ve deniz kombinasyonu ile sağlanan zengin ortam zamanla bir cazibe noktası durumuna gelmektedir. Bu durumun bir sonucu olarak ise kıyı alanlarında kentleşme baskısı artmaktadır. Kentleşmenin getirdiği yoğun kullanım, doğal ve yapılı çevre bileşenlerine zarar vermektedir. Başka bir anlatımla kentleşme, sadece tarım arazilerinin imar alanı olarak kullanılmasına neden olmakla kalmamakta, aynı zamanda doğal çevreyi tahrip etmekte, su kaynaklarını ve havayı kirletmekte, flora ve fauna biyolojik zenginliğe zarar vermektedir. Bu araştırmada, çevre ve mimarlık kavramlarının gelişimi ve aralarındaki ilişki incelenmiştir. Kent, kentleşme, kentsel çevre, kıyı alanı ve kullanımları, kentsel ekosistem ve ekolojik düğüm noktalarının kavramsal açılımları literatür desteği ile araştırılmıştır. Tez çalışması kapsamında, Keşan'ın özgün biçimlenmiş kamusal alanlarından Erikli ve Yayla kıyı yerleşimlerinin ekolojik düğüm noktalarının izleri üzerine bir araştırma kurgulanmıştır. Erikli ve Yayla yerleşimlerinin kent, ulaşım ve kıyı alan planlarını aksonometrik çizimler ile çakıştırılarak kesişen düğüm noktalarında ekolojik izler aranmıştır. Bulunan ekolojik izlerin olumlu veya olumsuz yönde gelişmeleri üzerine düşünceler üretilmiştir. Ekolojik yaklaşımlar ile kavramsal altlığı oluşturulan çalışmanın devamında örneklem alan analizleri yapılmıştır. Örneklem alan analizleri olarak yerinde gözlem ve haritalama yöntemleri ile çalışma desteklenmiş ve alana yönelik ekolojik izler aranmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise örneklem alanların olumlu veya olumsuz yönde gelişen izleri bütüncül olarak tablo sistematiğine aktarılarak paylaşılmıştır. Kıyı alanların ekolojik düğüm noktalarının izlerinin bulunması, tüm kıyı kentlerde ekolojik izlerin sürdürebilirliğini sağlamada önemli bir rolü olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Enerji etkin yapı tasarımında pasif ev kavramının incelenmesi ve Gümülcine iklim bölgesinde uygulanabilirliği
İnsanlığın yeryüzünde var olduğu günden beri gerçekleştirdiği faaliyetlerin doğaya ve çevreye doğrudan etkileri olmuştur. Medeniyetin gelişimiyle birlikte artan enerji tüketimi çevresel sorunları da beraberinde getirmiştir. Bu süreçte 20.yy dan itibaren sürdürülebilir kalkınma ve çevre konularındaki tartışmalar önemli ölçüde artmıştır. Aynı tartışmalar enerji tüketimi ve sera gazı salınımlarında önemli bir pay sahibi olan yapı sektöründe de gündeme gelmiş ve enerji etkin yapı tasarımı, sürdürülebilir yapılar ve ekolojik mimari gibi çeşitli kavramların ortaya çıkmasıyla neticelenmiştir. Küresel düzeyde yapıların büyük bir enerji tüketimi gerçekleştirdiği göz önüne alındığında, enerji verimliliği ve tasarrufu ilkeleri daha da önem kazanmıştır. Yapıları çevre ve iklimle uyumlu şekilde tasarlayarak enerji korunumu sağlama çalışmaları neticesinde de çeşitli enerji etkin yapı tasarım standartları ortaya atılmış, etkinliklerinin ölçülebilir hale getirilmesi için sertifikasyon sistemleri geliştirilmiştir. Bu standartlardan bir tanesi de 1988 yılında ortaya atılan Pasif Ev standartlarıdır. Pasif Ev standartları nitelikli ısı yalıtımı, ısı geçirgenlik katsayısı düşük pencereler, hava sızdırmazlık katsayısının düşürülmesi, ısı köprülerinin azaltılması ve kontrollü havalandırma gibi unsurlarla enerji korunumu sağlamakta ve yüksek oranda enerji tasarrufu sağlamaktadır. Bu çalışmada enerji ve enerji etkin yapı tasarımı ve enerji etkin yapı tasarım sertifikasyonlarından biri olan Pasif Ev standardı hakkında literatür araştırması yapılarak bu standartların ılıman-nemli iklim bölgesinde bulunan Gümülcine özelinde uygulanabilirliği ele alınmıştır. Bu kapsamda Gümülcine ve Yunanistan'ın tamamında yaygın olarak kullanılmakta olan inşaat teknikleri ve malzemeleriyle bir test baz modeli tasarlanmış ve modelin enerji performansı Energy Plus tabanlı Design Builder v7 simülasyon programıyla test edilmiştir. Sonrasında modele Pasif Evin beş temel kriteri entegre edilerek enerji performansına etkileri incelenmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda bu kriterlerin modele entegre edilmesinin Pasif Ev Enstitüsü'nün belirlemiş olduğu standartların sağlanmasında yeterli olup olmadığı analiz edilmiştir.
İmar planlarının yapı kalitesi etkisinin DQI sistemi ile analiz edilmesi: Sabuni Mahallesi örneği
Kentleşmenin hızla arttığı günümüzde, yapı kalitesi; yaşam konforu, çevresel sürdürülebilirlik ve kent estetiği açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, yerel yönetimlerin hazırladığı imar planları, kentsel mekânların niteliğini doğrudan etkileyen temel araçlardır. Ancak bu planların, uygulanmadan önce yapı kalitesi üzerindeki olası etkileri çoğu zaman dikkate alınmamaktadır. Bu çalışmada, imar planlarının uygulanmadan ya da revize edilmeden önce yapı kalitesi üzerinde yaratacağı etkinin Tasarım Kalite Göstergesi (DQI) yöntemiyle ölçülmesinin mümkün olup olmadığı araştırılmıştır. Böylece, plan kararlarının yapısal kaliteye katkısı önceden analiz edilerek, hem planlama süreci hem de uygulama süreci daha rasyonel ve verimli şekilde yönetilebilecektir. Bu doğrultuda Edirne ili Merkez ilçesi Sabuni Mahallesi çalışma alanı olarak seçilmiş; bu bölgede yer alan bir yapı adası, hem mevcut durumu hem de öngörülen imar planı açısından DQI kriterleri ile değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, plan kararlarının yapı kalitesi üzerinde nasıl bir etki yarattığını ortaya koymakta ve planlama ile kalite arasında doğrudan bir ilişki kurmaktadır. Çalışmanın amacı, yerel yönetimlerin planlama süreçlerine kalite odaklı bir yaklaşım kazandırmak ve DQI gibi ölçülebilir araçların kentsel dönüşüm süreçlerinde nasıl stratejik fayda sağlayabileceğini göstermektir.
Mimarlık ve teknoloji: yapay zekâ, sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik uygulamalarının mimari tasarım üzerindeki etkileri
Bu çalışma, çağdaş dijital teknolojilerden yapay zekâ (YZ), sanal gerçeklik (VR) ve artırılmış gerçeklik (AR) uygulamalarının mimari tasarım süreçlerine etkilerini kapsamlı biçimde ele almaktadır. Teknolojik gelişmeler, mimarlık disiplininin yalnızca araçsal yönünü değil, aynı zamanda düşünsel, estetik ve epistemolojik boyutlarını da dönüştürmektedir. Günümüzde mimarlık, dijitalleşme süreciyle birlikte gelen bu teknolojiler aracılığıyla hem üretim biçimlerini hem de mekânı kavrama ve temsil etme yöntemlerini yeniden tanımlamaktadır. Bu bağlamda araştırma, YZ, VR ve AR teknolojilerinin mimarlık pratiğine sağladığı katkıları, etkileşim biçimlerini ve ortaya çıkardıkları yeni tasarım paradigmalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Yapay zekâ teknolojileri, parametrik tasarım, üretken algoritmalar ve makine öğrenimi temelli sistemler aracılığıyla tasarım süreçlerinde karar verme mekanizmalarına destek sağlamaktadır. Bu sayede tasarım süreci daha hızlı, verimli ve kişiselleştirilebilir hale gelmektedir. Sanal gerçeklik teknolojisi ise tasarımcıya ve kullanıcıya üç boyutlu, gerçek zamanlı bir mekân deneyimi sunarak, tasarımların daha erken aşamalarda test edilmesine ve geri bildirim alınmasına imkân tanımaktadır. Artırılmış gerçeklik teknolojisi ise dijital ve fiziksel ortamları birleştirerek, özellikle sahada yapılan karar süreçlerinde kullanıcı katılımını güçlendirmekte ve tasarımın mekânsal bağlamla daha bütüncül şekilde değerlendirilmesini sağlamaktadır. Bu teknolojilerin etkileşimli biçimde kullanımı, mimarlıkta disiplinlerarası iş birliklerini artırmakta, tasarımın esnekliğini ve adaptasyon kapasitesini geliştirmektedir. Sonuç olarak, YZ, VR ve AR teknolojilerinin mimari tasarım süreçlerine entegrasyonu, yalnızca biçimsel üretim tekniklerini dönüştürmekle kalmayıp, mimarlığın kültürel, etik ve bilişsel boyutlarını da yeniden şekillendirmektedir. Dijitalleşme süreci, tasarımcı ile kullanıcı arasındaki etkileşimi güçlendirerek, katılımcı ve kullanıcı odaklı bir mimari anlayışın gelişmesine katkıda bulunmaktadır. Bu dönüşüm, geleceğin mimarlığında sürdürülebilirlik, deneyim odaklılık ve veri temelli tasarım gibi yaklaşımların daha fazla önem kazanacağını göstermektedir. Böylece çalışma, dijital teknolojilerin mimarlık disiplinine kazandırdığı yeni düşünme biçimlerini ve tasarım pratiklerini ortaya koyarak, çağdaş mimarlığın geleceğine yönelik önemli bir perspektif sunmaktadır.
Kentten kırsala göçün mimariye yansıması: Çanakkale köyleri
Göç, insanların kalıcı ya da uzun süreli yer değiştirme sürecini ifade eden toplumsal bir olgudur. Son yıllarda Türkiye'de kent yaşamının yükselen maliyetleri, çevresel baskılar, pandemi sonrası artan mekânsal farkındalık, doğayla yakın ilişki kurma isteği ve kırsal alanlara erişim kolaylığı, kentten kırsala yönelen tersine göç eğilimini belirginleştirmiştir. Bu süreç yalnızca bireysel yer değişimini değil, kırsal alanlarda sosyal yapının, ekonomik ilişkilerin ve geleneksel konut dokusunun dönüşümünü de beraberinde getirmektedir. Bu tez çalışması, söz konusu dönüşümü incelemek amacıyla Çanakkale ili Ayvacık ilçesine bağlı Korubaşı, Bahçedere, Büyükhüsun köyleri ile Ezine ilçesine bağlı Üvecik, Kayacık ve Kumburun köylerinde yürütülmüştür. Çalışma alanları, büyük kentlerden gelen göçmenlerin yoğun biçimde yerleştiği ve buna bağlı olarak yeni konut üretimlerinin arttığı bölgeler olmaları nedeniyle seçilmiştir. Araştırmada nitel yöntem benimsenmiş; saha çalışmaları kapsamında kentten kırsala göç eden bireyler ile derinlemesine görüşmeler yapılmış, yerinde gözlemler gerçekleştirilmiş ve göç eden bireylere ait konutlar incelenmiştir. Katılımcıların demografik özellikleri, göç nedenleri, kırsal yaşam deneyimleri ve konut tercihleri değerlendirilmiş; kırsalda yaşamın avantaj ve dezavantaj algısı, altyapı koşulları, geleneksel konut tipolojileri, yapım malzemeleri, çatı ve ısıtma sistemleri ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, kentten kırsala göçün Çanakkale köylerinde kullanıcı merkezli, yaşam biçimi odaklı ve mimari yönü güçlü bir kırsal dönüşüm sürecine işaret ettiğini ortaya koymaktadır. Çalışma, kırsal mimarlığın değişen yapısını anlamaya yönelik özgün saha verileri sunmakta; kırsal konut politikalarının geliştirilmesi ile planlama ve sürdürülebilir yerleşim stratejilerine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Erken Cumhuriyet Döneminde (1923-1950) Trabzon'da kentsel gelişim
Trabzon kenti, tarihsel süreç boyunca, önemli ticaret merkezi olma özelliğiyle öne çıkmış, coğrafi ve stratejik konumu itibariyle farklı medeniyetlerin ilgi odağı olmuştur. Liman kenti olmasının getirdiği avantajlarla, ticaret yollarının kesişim noktasında yer almış ve bölgesel bir merkez haline gelmiştir. Osmanlı döneminde de ticaretin kalbi olan Trabzon, fiziksel ve mekânsal açıdan büyümüş, liman yapıları, hanlar, çarşılar ve idari yapılarla donatılmıştır. Bu mekânsal gelişim, Cumhuriyet'in ilanına kadar olan süreçte Trabzon'un güçlü bir kent kimliği oluşturmasını sağlamıştır. I. Dünya savaşı sırasında Rus işgaline uğrayan Trabzon, Cumhuriyet'in ilk dönemlerine sıkıntılı bir şekilde girmiştir. Kentin kurtuluşundan sonraki birkaç yıllık dönem içerisinde şehrin en önemli temel sorunlarından olan, imar, temizlik, elektrikle aydınlatma, temiz su ve sağlıkta gözle görülür bir düzelme olmamıştır. Ancak, Cumhuriyet'in ilanından kısa süre sonra yeniden yapılandırılan belediyecilik faaliyetleri kentin gelişim ve dönüşümüne önemli katkılar sağlamıştır. Bu çalışmada, Erken Cumhuriyet Döneminde (1923-1950) Trabzon'un kentsel gelişimi incelenmektedir. Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan sonra şehircilik anlayışında meydana gelen değişimler, Trabzon'un fiziksel ve mekânsal yapısında önemli gelişim ve dönüşüme yol açmıştır. Bu kapsamda, 1923-1950 yılları arasında Trabzon'da yapılan; imar planı çalışmaları, şehir halkının ihtiyacı olan parkların dizaynı, modern meydanların tasarlanması, şehrin temizliğinin yapılması, henüz elektriği olmayan kentin elektrikle buluşturulması, temiz su gereksiniminin sağlanması, ulaşımın düzenlenmesi, yeni yolların açılması ve modern kamusal binaların inşası gibi birçok konunun araştırılması amaçlanmıştır. Bunlara ek olarak, söz konusu dönemde Trabzon'un hangi işlevsel alanlar doğrultusunda planlandığı, bu alanların kentin sosyal, ekonomik ve fiziksel yapısına olan etkileri ve kentsel gelişim üzerindeki rolleri incelenmiştir. Ayrıca, inşa edilen ticari faaliyet mekânları araştırılmış bu üretim birimlerinin kentin mekânsal ve fiziksel büyümesine olan katkıları incelenmiştir. Araştırmada, arşiv belgeleri, haritalar, şehir planları, fotoğraflar, dönemsel gazete haberleri ve yerel yönetim kayıtları kullanılarak kentin gelişim süreci incelenmiştir. Elde edilen tüm veriler, tarihsel süreç içerisindeki dönüşümleri ortaya koymak amacıyla karşılaştırmalı bir analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu verilerin ışığında, Cumhuriyet Dönemi Trabzon'unda, planlı şehirleşme anlayışının nasıl şekillendiği, geleneksel kent dokusunun hangi açılardan değişim gösterdiği ve modernleşme sürecinin kentteki iz düşümleri ortaya konulmuştur. Bu çalışma, Erken Cumhuriyet Dönemi'nde Trabzon'da gerçekleştirilen kentsel gelişim hamleleri, modern şehircilik ilkelerinin Anadolu kentlerine yansımasını göstermesi bakımından önemli bir örnektir. Bu süreç Trabzon'un bölgesel kalkınmadaki rolünü pekiştirirken, şehircilik anlayışının modernleşmesine de öncülük etmiştir. Bu çalışma, Trabzon'un Erken Cumhuriyet Dönemi'ndeki kentsel gelişim sürecini imar planları, mekânsal organizasyonlar, kentsel dönüşüm ve yenilikler ekseninde ele alarak bu dönemin, kentin mekânsal belleğine sağladığı katkıları ortaya koymayı amaçlamıştır.
Bım (yapı bilgi modellemesi) tabanlı çalışmaların proje yönetimine katkısının örnek proje üzerinde incelenmesi
İnşaat sektörü, projelerin artan karmaşıklığı ve büyüklüğü ile birlikte, daha etkili yönetim tekniklerine ihtiyaç duymaktadır. Yapı Bilgi Modellemesi (Building Information Modeling, BIM), bu ihtiyaca cevap olarak, projelerin planlama, tasarım, inşaat ve işletme aşamalarında çeşitli avantajlar sunan bir teknoloji olarak ön plana çıkmaktadır. Bu çalışma, Yapı Bilgi Modellemesi'nin inşaat projelerinin yönetim süreçleri üzerindeki etkilerini derinlemesine incelemeyi ve bu etkilerin proje başarısına katkısını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması yaklaşımı kullanılmıştır. İlk olarak kapsamlı bir literatür taraması yapılmış ve BIM'in proje yönetimine entegrasyonunun mevcut durumu ve bu konuda yapılan önceki çalışmalar incelenmiştir. Daha sonra, örnek bir inşaat projesi seçilerek bu proje üzerinde detaylı bir alan çalışması gerçekleştirilmiştir. Veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış görüşmeler, belge analizi ve gözlem gibi nitel araştırma teknikleri kullanılmıştır. Bu sayede, BIM'in proje yönetimine olan katkıları derinlemesine analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, BIM'in proje paydaşları arasında daha iyi iletişim ve işbirliği sağladığını, tasarım hatalarını azalttığını, riskleri minimize ettiğini ve proje verimliliğini artırdığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, BIM'in sürdürülebilirlik ve çevresel performans değerlendirmelerinde de önemli rol oynadığı belirlenmiştir. Örneğin, BIM'in kullanımı sayesinde enerji verimliliği analizleri yapılabilmekte ve çevresel etkiler daha etkin bir şekilde değerlendirilebilmektedir. BIM'in sunduğu diğer avantajlar arasında, proje maliyetlerinin daha doğru tahmin edilmesi, zaman çizelgelerinin daha etkili yönetilmesi ve kalite kontrol süreçlerinin iyileştirilmesi bulunmaktadır. BIM, proje sürecinin her aşamasında doğru ve güncel bilgi akışını sağlayarak, proje paydaşlarının daha bilinçli kararlar almasına olanak tanımaktadır. Bu da projelerin bütçe ve zaman kısıtlamalarına uygun bir şekilde tamamlanmasına yardımcı olmaktadır.
An experimental study on blurred margins between architecture and landscape
The contemporary built environment has many examples that utilize transdisciplinary approaches. However, the products/ outcomes that are generated with this approach have complexity and hybridity, which will not be produced and cannot be comprehended with a single discipline knowledge. The products/ outcomes have already exceeded the classical terminology and theoretical framework of architecture and landscape. The discursive content, techniques and the production of new territory of the built environment are not at the intersection of distinct knowledge-basis any more. Neither architectural nor conventional concepts of landscape are not adequate to comprehend the new circumstances. Furthermore, all products in the city form the "scape" of it. Working on the concept of urban and urban products in the context of landscape and architecture will broaden the boundaries of architecture discipline. In this sense, the aim is to internalize the term landscape, which is described as "outside" according to the architecture seen as "habitus" in the thesis. The interaction levels of the two disciplines that constituties the study area of this thesis were examined and were classified in three main categories according to the qualification of products/ outcomes. These have been designated as "reproduction, combination and invention/ innovation" and they have formed the thesis structure. The evolutionary transformation, rather that of genealogy, of the process that started with the emergence of landscape architecture was revealed by the determined breaking points. These breaking points are expressed with disciplinary situations that reveal their consequences. The association that started with a multidisciplinary approach seems to have left its place to supra-disciplinary comprehending in the historical process. With these factors in mind, it can be claimed that a new spatial production that is expressed as "neither this nor that or that it is both this and that" –third genus- emerged. It was observed that the two disciplines interpenetrate each other in this uncomprehended new circumstance, which destroys the distinction between architecture and landscape. Ultimately, the contemporary modes of spatial production bring a singularity that cannot be understood under any current classification. Thus, it seemed that every production or intervention produces or derives new and authentic concepts of its own that are supra disciplinary. Hybridity, complexity, fusion were given as examples of these concepts.
Architecture on the axis of complexity: An approach through the chaos theory
Due to the desire of humankind by means of conceiving the complex universe we live in, many theories have appeared in the history. Even though the Chaos theory has been used in human sciences at first, it actually gives us hope concerning the future use in social sciences that include architecture and sociology in terms of breakthroughs. In this context, the theory, which analyses the nonlinear complex systems, can now be seen as a tool to investigate the current situation of architecture. According to the philosophy of the theory, every event and phenomenon in the universe cannot be considered independently. Therefore, today, it seems inevitable to look at metropolitan city and sociology in order to be able to examine current architecture. Today, in the frame of the transformation of the city and the social dynamics that lead to this transformation, it can be said that there is a congestion and repetition in the context of the city/citizen/architecture. Metropolitan cities can now be assumed as the most complex scene of architectural experience in the frame of nonlinear natural atmosphere and linear orders created by society. It is possible to examine the spatial consequences of the social transformations that modern individuals experience, but only by comprehending the importance of the strong relationship between the metropolitan city and the architect. Through the Chaos Theory, this paper will discuss the views of the today's individual on the line of complexity in daily life and the role of today's architect on the edge of chaos. In other words, this research focuses on which attitude of today's architect can be an intervention tool to initiate the transformation of city/society. Keywords: Chaos theory, Architect, Complexity, Order, Metropolitan city
Architect and brand collaboration: Stuart Weitzman stores designed by Zaha Hadid
In the past and present, luxury fashion brands cooperate with well-known architects as successful as they are in their fields and offer the designs of these stores that they are planning to be built. Such collaborations contribute to the value of the brand as well as a store belonging to the brand in terms of spatial quality; can also become the reason for the brand's products to be preferred by the potential customers of the brand. There are some features that luxury fashion brands seek for, in the architect they will work together for the design of their stores. In addition to the recognition of the architect, it is expected by the employer that the design language establishes a relationship with the brand which will provide a meaningful language integrity between the products belonging to the brand and the place where these products are exhibited. The main criteria for the architect to be a "brand" is the design quality of the spaces that they designed and the quantity of the designs that they achieved can also be an indication of their preference. A similar assessment is also valid for the architect. Zaha Hadid had designed a unique style of structures in terms of their position, function and characteristics (material, form, color, etc.) and at the same time is an indicator of their selectivity and doing business with a well-known luxury fashion brand will be a good reference for her as well that is an inevitable fact in today's consumption world. In this study, the contribution of such cooperation between architect and brand, to the design quality of the space is examined from the completed examples. The method of the study is to examine the transition to product exhibitions as a result of the changing consumption culture and the reflection of this change on consumption spaces. Then, to clarify the quality of spaces created by the touch of an architect in order to contribute to the brand power with the design of these exhibition spaces. Thus, by the works that the architect has done in the past using their distinctive design language, their style become recognized and this identity provides them to become a brand. By accommodation with the main suggestion that the spaces which can be qualified each as an artwork emerging from Zaha Hadid and Stuart Weitzman collaboration, also achieving its purpose of the brand's stores to be recognized visually as well and provides "experiential shopping" which is a new expansion as a conclusion of the thesis, is reached.
Application of parametric building information modelling techniques on the historic masonry structures
Documenting the geometric and non-geometric data of historic buildings is imperative to preserve the historical heritage. Acquired data is articulated in 3D by means of various software and digital platform. In this respect, building information modeling platforms are advancing, becoming more accessible and convenient. It is predicted that this system can also benefit historical buildings, and some studies are carried out by a specialist in this regard. This system, which emerged as the concept of HBIM, is useful for conserving or re-functioning historical structures. However, non-standard building elements and complex geometries of historical buildings are the elements that make building modeling difficult. In this study, modeling methods that enable developing the HBIM model of non-uniformly deteriorated historic building elements are investigated. This study aims to examine the potential possibilities of available methods provided in Revit to reconstruct the non-uniformly deteriorated masonry wall of the historical building with smart objects within the scope of HBIM. At this stage, a historical structure with non-uniformly wall is studied as a case study to create an HBIM model. Within the scope of this thesis, the HBIM model of the historical masonry stone walls of the Anavarza/Anazarbus Triumphal Arch, which is a Roman-era structure and located in Adana, is produced with smart objects in Revit Software. The restitution project of the historical building is used as an underlay within the scope of this project, but this drawing also includes damaged structural elements. This thesis focuses on modeling the non-uniform elements with regular geometries, rather than modeling the geometries of the deteriorated elements of the historical building. In other words, it focuses on digitizing historical building elements with proper geometries. Restitution project modeling is preferred within the scope of this thesis in a short time in order to use time and resources accurately. It is aimed to obtain the necessary data from the Revit software throughout the project duration by processing the geometric and non-geometric data of the historical structure, for which the HBIM model is created. In addition, the positive and negative aspects of the method developed in the model of the Anavarza/Anazarbus Triumphal Arch, which was rebuilt entirely in a virtual environment, are revealed. In this process, it is aimed to create a road map by determining main and intermediate goals.
Concept of tectonics in architectural education
The creation of space in architecture can be explained in many ways and understandings. The ideational and practical creation or production of space, as the principal act or focus of architecture, is the result of a form of conception associated with the technological, cultural, social, philosophical or structural data contained in the relevant time. It can be said that researching expressions about the creation or production of space gains meaning depending on time, theoretical reading style and factors that affect architecture, such as technology or culture. This study sees the theoretical and practical expressions related to the creation of space can acquire different contents according to time and conditions, in the context of different factors, and the new readings to be made in current conditions that can produce new meanings as different conceptions of space as the source of its discussion. In this context, for example, investigating the effects of digital production and software technologies on the creation and production of space these days creates a research and discussion area in order to understand the attitudes of contemporary architecture towards the creation of space and to create a contemporary reading of space. This research, which can be generalized as the production of space and the questioning of the effect of current technologies on it, requires understanding different approaches and methods from the past in terms of the creation and production of space, considering the production of space before digital technologies. In addition, this study includes a discussion for the changes and transformations that have occurred or will occur in the spatial production of contemporary architecture, in the field of architectural tectonics, with the developing technology. Thus, it claims that classical and digital tectonic understandings have affordances for each other and understanding the affordances can enable the definition or comprehension of the new tectonic approach. In this framework, this study investigates James Gibson's concept of affordances as a theoretical basis. Afterwards, an experimental study in the field of education in the context of the results of this research is explained. This experimental study, which was created within the scope of Building Technologies MIM107 and MIM108 courses conducted at the first-year level of TOBB ETU Department of Architecture, provided the research and definition of the content of the new tectonic approach. This thesis depends on classical and digital tectonic understandings and concludes that hybrid tectonics, which emerged from them, as a theoretical research and experiment area, can create different and innovative approaches in all relevant areas of architectural theory and practice.
Exploring architectural education from the resilience perspective: The case of the pandemic experience
There had been numerous disastrous events in the last decades, including natural disasters such as tsunamis, droughts, heatwaves, forest fires, and earthquakes. Moreover, there had been pandemics, economics crisis, social conflicts, poverty, the gradual decrease in world resources, effects of climate change, terrorism, and war. In the midst of this time of conflicts and disasters, resilience capacities of natural and social systems became more relevant than before. Resilience is a concept that emphasizes the ability or capacity of a system to absorb disturbance and prevent its function in the face of shocks, disturbances or while undergoing a change. Nowadays, resilience is utilized by many fields to understand the behavior and attributes of complex systems in the face of disturbances. With the global health crisis, namely the COVID-19 pandemic, the need for architectural education to be flexible and resilient in the face of disturbances has been brought into the focus. Moreover, new tools, ways, and methods were experienced during the "emergency remote learning" that took place to prevent the spread of the virus. It is predicted that positive aspects of emergency remote learning will remain, and higher education would transform. This response of the education system is similar to the adaptive resilience framework. In this manner, the recent pandemic experience provides an observable example of the adaptation process of architectural education in the face of disturbances. To understand and lead the transformation of the architectural education to new conditions, it is crucial to understand and analyze current changes that architectural education goes through. This study adopts resilience perspective and takes the example of the pandemic experience to provide insight into the transformation of architectural education in the face of future challenges. To do this, first, the concept of resilience and the genetic characteristics of the architectural education (curriculum, tools, learning environment and interaction) are discussed. A new understanding of resilience is developed, which is then used as a foundation to explore architectural education from the resilience perspective. After setting the framework, a literature review on architectural education is conducted in order to address the disturbances that education systems went through in relation with their transformations. Finally, the pandemic experience of TOBB ETU Department of Architecture is examined to provide data to develop strategies to increase the resilience of education systems and insights for adapting better to future disturbances.
An analysis of the transformation of public space designs in architecture
Since ancient Greece, users can create public and private spheres with the architectural spaces they produce by taking action. It can be claimed that the concept of the public sphere has undergone changes and transformations with various factors in historical processes. At this point, this thesis explores the conditions that make up the public sphere and the architectural/spatial discussions on the production of public space in the context of the factors affecting social life by creating breaks in historical processes within the framework of the view and evaluation of events by thinkers and architects. In this context, this study presents research on the existence and qualities of public space. In this study, in the context of the historical reading process and the conditions affecting the existing social structure, the current state of the public space and its content on architectural thoughts and practices are discussed. It is a study based on the program/action and structural qualities of the architectural content of the public space through the events, thinkers, and architects determined at this point. The study analyzes the changes and transformations in design and structural elements, such as the sizes of public spaces, ground-surface relations, and interactions of architectural elements. In this context, the thesis uses three primary methods: literature research, tabulation, and comparative analysis. The first method that constitutes the study is the literature search on how the definition and content of the public sphere in philosophy are created. With this method, the concept and definitions of public sphere of the thinkers Hannah Arendt, Jürgen Habermas, Richard Sennett, Oskar Negt-Alexander Kluge, Henri Lefebvre, Jacques Derrida and William Gibson were reached. The second research method of the study is analysis and classification. In the first part of the research, the definitions and expansions of the public sphere and the public space programs and contents pointed out by the selected thinkers were examined. In the period determined by the discourses of these thinkers and the definitions of the public sphere, the practices of space to produce public space in the context of the works of architects such as Herman Hertzberger, Rem Koolhaas, Bernard Tschumi, Marcos Novak, and Bjarke Ingels were also examined. As a result of this research and analysis process, the technological, political, economic, artistic, health, social and architectural changes that change the historical methods and the intellectual and practical counterparts of the architectural content that establishes the public space are brought together with tabulation. The last method of the study is a process for designing contemporary images of public space. It includes a method to define and discuss the architectural contents of the public space of conditions affecting the social structure, such as climate change, the Covid-19 pandemic, economic and political changes, and technological developments, which are included in the current conditions that emerged during the analysis process of the tabulation. Thus, the factors affecting the design and production of public space in today's architectural thoughts and practices, architectural programs, intellectual and structural elements in the production of public space, and how the public space will be formed are discussed through understanding the present and the near future.
Speculative architecture as a critical and creative act in the architectural learning environment
In a world of continuous and rapid evolution, inevitably, the roles of the architectural design has moved beyond the boundaries and capabilities of the discipline to stay current. In the meantime, against numerous problems that the world is witnessing, the architectural design has been responsible for taking positions and actions, together with responding constantly changing conditions. So, in the first quarter of the 21st century, the emerging approaches that are aware of these roles and responsibilities of the discipline and push the limits of it have become essential for today's architectural practice and discourse. Speculative architecture is one of these approaches, which proposes a visionary understanding to explore the possibilities of architecture, paying regard today's heterogeneous environment. This design practise is based on a critical and creative act and an open-ended field of inquiry. Moreover, it particularly claims that architecture is not just an act of construction, but also has a role as a facilitator of thinking on the vision of the society and the world in the way of bringing alternative values, forms, and representations out. The thesis focuses on exploring and discussing the concept of speculative architecture, which presents potential by pushing the boundaries and capabilities of architectural design and uncovering the invisible qualities of architecture. It also asserts that the architectural learning environment is the most effective place to bring out this understanding, since it is a multi-layered and experimental research medium. The fact remains that architectural education has the chance to be free, and also the responsibility in both design and research to adapt today's social, physical, and digital conditions, unlike the profession. In this respect, the scope of the study is on comprehending speculative architecture and scrutinize the potentials and effects of it in the educational context. After conducting a comprehensive study to form a theorethical framework for speculative architecture, the thesis examines the speculative proposals, developed at the 2020-2021 Diploma Studio, MİM 402 Architectural Design Studio VIII, at TOBB, ETU, Department of Architecture, as the relevant cases, to identify the approach' contributions to the architectural learning environment. Embracing speculative architecture thinking, the Diploma Studio prepare an environment apt to enhance the architecture student's ability to think critically and encourages a designerly position by triggering the fundamentals of architectural thinking. So, the Diploma Studio outputs make able to obtain an in-depth evaluation of the potentials speculative architecture in the architectural learning environment presents.
Reşad Ekrem Koçu'nun İstanbul Ansiklopedisi'ni okumak
This study aims to analyse the significance of city encyclopaedias within the context of media studies and urban history, by examining the concept of the "encyclopaedic narrative" as it relates to these reference works. Specifically, the analysis will be framed within the context of Reşad Ekrem Koçu's Istanbul Encyclopaedia, which is not only the first city encyclopaedia in Turkey, but also an multi/inter-disciplinary work with a range of potential connections and articles. Cross-referencing is a fundamental principle of encyclopaedic narrative, and it is utilized to link articles together within the framework of the narrative. The system that results from this principle is a complex structure, comprised of nodes and connections that form a database. In essence, the narrative elements that make up the organization of the encyclopaedia function as a type of database, and the structure created by the encyclopaedic narrative at this point is referred to as the "topology of the encyclopaedia." Encyclopaedic topology is a productive structure that is open to new discourses thanks to the nodes and connections it contains. City encyclopaedias are not solely a reference source, but also a potential research tool for urban historiography and media studies. However, city encyclopaedias were treated only as reference sources, rather than being an object of research in themselves. Koçu's Istanbul Encyclopaedia is multi-layered in content and structure, yet a comprehensive examination of its topology from a holistic perspective has not been conducted.The narrative transforms from a subjective field to an objective one while providing a basis for reading experiments using computational methods. Through this reading utilization of digital tools in digital transformation enables the resolution and analysis of the topology of the Istanbul Encyclopaedia, offering new insights and holistic approaches to the discovery of historical traces. The primary objective of this research is to provide a basis for further reading experiments that investigate the transition of Koçu's unique narrative structure to an objective perspective and its impact on urban history writing and media studies through micro/macro, private/public, subjective/objective dualities. To achieve this, the distant reading method, an alternative reading technique, will be employed. A comprehensive analysis of Koçu's Istanbul Encyclopaedia will be conducted through multiple reading attempts, and the potential and limitations of these readings will be discussed. The ultimate goal of the study is to uncover the impact of the city on urban discourses regarding change and transformation and to offer suggestions and analyses on how city encyclopaedias can be read with a holistic approach.
A heritage management model proposal for the integrated conservation of cultural heritage: Case of Ordu historical city center
Historical cities are important cultural heritage areas carrying the traces of past civilizations to the present day, shedding light on human history, are indispensable for social memory, and are worth protecting. Since the spread of industrialization after 1950s in Turkey, urbanization pressures due to rapid population increase with ongoing migrations from rural to urban, had been causing corruptive transformations in the historic city centers of the rapidly growing cities. In this sense, urban and architectural conservation processes are critically important for the sustainability of the city's cultural and historical identity. Some important steps have been taken so far in the field of conservation in Turkey, but the concept of heritage management is in progress and management plans have not yet been put into action as common as they should be, to overcome the implementation problems in the historic urban areas. It is thought that these problems arise primarily due to the lack of an integrated heritage management system parallel to a legal framework covering conservation plan, urban and architectural conservation and coordinating all stakeholders in this regard. This can be achieved not only by conservation management plans, but also by setting high-level policies and coordination of implementation processes. Ordu Historic Urban Site, which is an important area reflecting the historic urban identity of the city, is selected as the study area of the thesis. In the first chapter, the subject, the problem definitions, the objectives, and the methods of the study are explained. In the second chapter, history and theory of conservation, conservation planning and related legislation in Turkey are examined. In the third chapter, the heritage management and management plan concepts are examined, including related international guides set by global conservation institutions and the legal framework on heritage management in Turkey. Besides, selected successful historical cities from around the World and from Turkey and their heritage management systems are examined. In the fourth chapter, Ordu Historic Urban Site is analyzed phsically, socioeconomically, administravely and organizationally, legally, and financially in terms of conservation and management. In this section, general information about Ordu historic city center and the historic urban site defined as the study area are searched in terms of the historical development of the city. The previous planning activities and conservation studies, as well as the current physical characteristics are examined depending on the detailed site analysis. Then, socioeconomical features of the study area is analyzed and put forward, based on the social survey study. Administrative and organizational aspects together with financial resources and tools are examined depending on the information provided with the semi-structured interviews with the two local authorities responsible in the area. In the fifth chapter, depending on the analysis, the evaluation of Ordu Historic Urban Site to develop a heritage management plan and model is done through a SWOT study, defining values, problems, opportunities, and threats. In the sixth chapter, a heritage management model and plan are proposed for Ordu Historic Urban Site is developed defining the themes, goals and actions for an integrated and sustainable conservation, followed by additional suggestions for a user-oriented management model proposal and a database model proposal. The management model proposal aims to create a framework, guiding a more succesful conservation process preventing the losses in the historic urban sites within the growing medium-sized Anatolian cities, especially in the same Black Sea region. In the seventh and last chapter, major findings are put forward and proposals are discussed briefly as the conclusion.
From projective methods to real-time digital construction of architectural space in first-year architectural education
Architecture inherently possesses a four-dimensional dynamic structure. However, architecture has been discussed using two-dimensional representation and design tools for centuries. This thesis explores whether the four-dimensional nature of architecture can be revealed through embodied cognition in terms of spatial representation, comprehension, and understanding. It questions whether the four-dimensional dynamic structure of architecture can be better explored and experienced through the tools used to produce it and the body's involvement. In this thesis, the historical origins of architectural drawing have been investigated, tracing its evolution from primitive cave drawings to complex orthographic projections and addressing ongoing debates surrounding traditional methods. A critical point is why the methodologies that became systematic in the 18th century have remained prevalent in contemporary architectural education and practice. The theory of embodied cognition posits that cognitive processes are deeply rooted in the body's interactions with the physical world and that the mind-body connection fundamentally shapes thoughts and cognition. In this context, the research discusses the potential implications of spatial learning through the lens of embodied cognition. In the scope of this thesis, first-year architecture students at TOBB University of Economics and Technology were observed interacting with artificial intelligence and virtual reality tools such as Skybox AI, Open Brush, and Arkio in their Basic Design courses, and the impact of these digital tools on the students' spatial understanding and design processes was evaluated. Based on this research, the limitations and future of traditional orthographic projection in understanding and exploring spatial representation were discussed, especially when compared to new methods like collaborative spatial production in VR. In summary, this thesis questions the possibilities of a comprehensive architectural education that integrates traditional drawing methods as the conventional means of architectural representation and production with innovative pedagogical strategies supported by cutting-edge technology and embodied cognition.
Integrating solar-related passive strategies in the initial design process: A cumulative workflow proposal
In contemporary times, the effects of the global energy and climate crisis have increasingly underscored the importance of energy efficiency in architectural practices. Achieving energy efficiency in existing structures presents significant challenges, as the interventions that can be made are limited due to the building's pre-existing state. Consequently, making decisions regarding energy efficiency during the early design stages is more advantageous. However, this early design phase is inherently complex due to the abundance of alternatives, the variety of potential scenarios, and the limited data available. At this stage, increasing the climatic data available to architects contributes to the development of design proposals that align with these parameters, thereby enhancing the effectiveness of the design process. This thesis, therefore, aims to integrate climatic data into the early design process. Solar-related energy-efficient design emerges as a significant consideration within the context of energy efficiency. Understanding the effects of the sun during the early stages of design greatly influences various design decisions, such as massing, plan layout, building envelope, and material selection. However, the implementation of these energy-efficient design methods also brings certain challenges. Therefore, it is vi crucial to establish a specific sequence and classification to use analysis methods and design strategies in energy-efficient design. This study seeks to integrate energy-efficient strategies into the early design process in a consistent order that does not negatively affect the effectiveness of previous strategies. In this context, a cumulative process plan and workflow are proposed, beginning with massing studies and progressing towards more detailed design decisions. This workflow functions as a warning-suggestion algorithm, which divides the architectural design process into stages and aims to contribute to the design through strategy suggestions presented at the beginning of each stage. To observe the integration and advantages of this workflow, a case study was conducted in the city of İzmir, which poses challenging conditions in terms of solar exposure. The results of the case study indicate that this workflow has the potential to provide recommendations without slowing down the architectural project processes. The workflow evaluated the integration of 17 different strategies into the design, revealing that some strategies are compatible with each other, while others serve as alternatives. Applicability to projects at different stages is demonstrated by the fact that the workflow can continue even if certain recommendations are not used. In energy-efficient design, a cumulative approach made possible through a consistent sequence and elimination method is achievable with the workflow proposed in this study.
Communication dynamics in architectural design process: A case study on an interdisciplinary student workshop experience
The architectural design process is characterized by the necessity of collaboration among diverse stakeholders. The demands of the modern world, coupled with technological advancements and rapid production expectations, require the establishment of interdisciplinary work environments. Such collaboration brings together the perspectives and expertise of individuals from various disciplines, ultimately generating more comprehensive and practical design solutions. The significance of integrating interdisciplinary environments into architectural education is underscored in the existing literature. However, a review of studies related to interdisciplinary settings in architectural education reveals a notable deficiency in research addressing communication dynamics. Consequently, this study aims to fill this gap by examining communication dynamics during the design process, with the goal of enhancing the efficient integration of interdisciplinary environments into architectural education, particularly in conflict situations. This thesis focuses on the data derived from two distinct interdisciplinary student workshops to investigate the communication dynamics within interdisciplinary environments. The primary objective is to identify the dynamics that enable architecture students to effectively navigate the communication challenges they may encounter in interdisciplinary projects. To achieve this, the study first analyzes group interactions and dynamics. The analysis of communication dynamics is informed by observation notes, memos generated from reviewing video recordings taken during the workshops, and data obtained from participant interviews regarding specific conflict instances shown to the participants after the workshops. The findings indicate that conflicts and the methods employed to resolve them are fundamentally rooted in cognitive and interactional factors. The study categorizes these conflict dynamics, solution strategies, and aspects of unresolved conflicts. It emphasizes the importance of a holistic evaluation of communication dynamics, employing the Multimodal Discourse Analysis method informed by analytical tools from Conversation Analysis to elucidate both verbal and non-verbal communication elements. The findings indicate that conflict management yields varying effects depending on the nature of the conflict. Conflicts arise from a multitude of factors, including cognitive aspects such as differing disciplinary perspectives, gaps in technical knowledge, and personal differences, as well as interactional elements like interruptions, silence, lack of active listening, facial expressions, and body language. While these conflicts can sometimes serve as a foundation for learning and the creation of shared meaning, they can also lead to unresolved blockages. The analysis reveals that the reasons behind unresolved conflicts are largely interactional and investigates the dynamics of communication. A thorough examination of these communication dynamics underscores the importance of holistic approaches that integrate both verbal and non-verbal communication to foster mutual understanding in interdisciplinary environments. As such, the effectiveness of various elements of verbal communication—such as seeking a transition relevance place to take the turn during conversations, conflict management approaches of communication, silence management, turn taking, and tone of voice—alongside non-verbal communication elements like modality use, gestures, facial expressions, and body language in moments of conflict, is highlighted. In this context, suggestions for enhancing the verbal and non-verbal communication competencies of architecture students are briefly discussed.
Mitigating the urban heat island effect in historic areas: A case study of Ulus Square and its surroundings in Ankara
As rising temperatures pose an escalating threat to heritage sites, this thesis examines the Urban Heat Island (UHI) mitigation strategies applicable in cultural heritage areas located in urban areas. Although international research on the assessment of UHI impacts within culturally protected areas, particularly in contexts constrained by conservation regulations and physical intervention limitations, scholarly work in Turkey remains limited. This highlights the urgent need to identify and incorporate key environmental factors into heritage conservation planning processes. Developing robust methodologies to evaluate UHI effects within these sensitive contexts is essential for advancing climate-responsive and resilient conservation practices. In this sense, the study first documents existing research on the impact of UHI on urban heritage zones to analyze the methods used to assess the UHI effect and then proposes mitigation studies. In line with the research objectives, this study addresses the following questions: What is the impact of the UHI effect on the urban microclimate of Ulus Square and its surroundings, and how does the UHI effect influence human thermal comfort in these areas? Which mitigation strategies proposed in the literature can be applied to reduce the UHI effect on historic Ulus Square and its surroundings, and which of these strategies demonstrate the highest mitigation potential in this context? Furthermore, how do these strategies compare to those recommended for the broader urban area of Ankara? Finally, which environmental and morphological factors should be documented, and how can they be represented in the conservation analysis of these zones? To address these research questions, the thesis adopts a case study approach. Ulus Square in Ankara, designated as a cultural heritage site, was selected as the study area. To evaluate the UHI effect, rural meteorological data were simulated under urban-specific parameters using urban climate modeling tools. These include the Urban Weather Generator (UWG), EnergyPlus Weather files (EPW), and Grasshopper/Dragonfly plugins. The simulations focused on assessing key thermal comfort indicators such as Dry Bulb Temperature (°C), Mean Radiant Temperature (MRT), and the Universal Thermal Climate Index (UTCI). Mitigation strategies identified in the literature were evaluated within the framework of national and international conservation principles, such as the Washington Charter (1987), the Valletta Principles (2011), and the Regulation on Conservation Master Plans (2005). Accordingly, four distinct intervention scenarios were developed. Due to strict regulatory frameworks and physical constraints, the proposed scenarios were limited to low-intensity measures such as increasing surface albedo, reducing anthropogenic heat from traffic, and expanding green areas. The findings indicate that small-scale interventions can yield measurable improvements in mitigating the UHI effect and enhancing outdoor thermal comfort. The study highlights the importance of considering user comfort and spatial context alongside material and energy performance in conservation analyses. This multifaceted approach is particularly crucial in historically sensitive environments when evaluating design decisions. The proposed strategies can contribute to the revision of conservation plans, site management approaches, and relevant regulatory frameworks by integrating climate-adaptive principles. In this context, the study aims to support the long-term resilience and sustainability of cultural heritage sites in the face of the growing impacts of climate change. Keywords: Sustainability, Urban heat island, Climate change, Cultural heritage, Microclimate, Numerical Model, Thermal Comfort
Architectural representation and spatial practices: Adiscourse-oriented reading of competition projects
Architectural representation has been used as a communication tool in architecture for centuries, employing various forms and techniques. Each production establishes a language through its representation. From Antiquity to the present, architectural representation has been employed in various ways, and today it has evolved beyond simply presenting what has been constructed. Today, it has become an integral part of the design process and the transformation of ideas (Maver, 2002). As Uğur Tanyeli emphasized in his seminar "The Meaninglessness of Meaning," the power of representation has grown in modern architecture, where "the built word" has been replaced by "the printed word" (Tanyeli, 2016). With this transformation, architectural representation has evolved beyond being a mere communication tool, becoming a mechanism that generates a growing disconnection between what is represented and what is built in modern architecture. The idealized spaces conveyed through representation often fail to align with the actual spatial and social conditions of everyday life, making this discrepancy a critical area of inquiry. This study explores the extent to which architectural representation, discourse, and built reality overlap or diverge, and aims to analyze the underlying causes of this gap. Grounded in Michel Foucault's theory of discourse, the study treats discourse not only as a linguistic construct but also as a structure that produces spatial norms and power relations. In this context, the investigation focuses as much on what is made visible through representation as on what is consistently rendered invisible. The research analyzes ten architectural competition projects held and realized in Turkey over the past decade. Each project is examined through a multilayered methodology involving representational visuals, jury evaluation reports, user feedback, and data on the implementation process. The study compares the differences between the graphic language of representation and the spatial reality of the constructed buildings, drawing on the discourses of designers, users, and jury members. Python-based discourse analysis is used to objectively identify the dominant concepts emphasized by each actor group, and these concepts are further examined through targeted survey questions. Rather than offering a critique of architectural practice alone, this research seeks to establish a constructive framework that connects theoretical discussions on representation with the realities of design and implementation. By positioning architectural representation as not merely a reflection of design, but as a discursive force that shapes the social production of space, the study aims to expand the conceptual framework of the field. Through its integrative approach that bridges theory and practice, the research contributes to an alternative architectural thinking that fosters more equitable, inclusive, and context-sensitive modes of representation.
Üniversite eğitim yapılarının mekânsal özelliklerinin akademik kültürün sürdürülebilirliği bağlamında irdelenmesi
Sürdürülebilirlik kavramı; hızla değişen ve gelişen, bu süreç içerisinde de var olan somut ve soyut kaynakların bilinçsiz bir şekilde yok edilmeye başlandığı günümüz dünyasında oldukça önemli bir konuma gelmiştir. Birçok disiplinde, farklı yaklaşımlarla işlenen sürdürülebilirlik, mimarlık alanında kendine yer bulmuştur. Mimarlık alanında ele alınan sürdürülebilirlik kavramlarından, sosyal, çevresel ve ekonomik sürdürülebilirliğin yanı sıra kültürel sürdürülebilirliğin de bu alana dahil olduğu görülmektedir. Mekânı sosyal ve kültürel perspektiften değerlendirmeye olanak tanıyan mekân dizim yöntemi son yıllarda yapılan çalışmalarla sürdürülebilirlik kavramıyla ilişkilendirilmeye başlamıştır. Kentsel ölçekte ve bina ölçeğinde uygulanan mekân dizim yöntemi, insanın kullandığı mekanların sosyo-kültürel mantığını incelemektedir. Nicel verilerle birlikte mekân hakkında daha fazla veri sunan bu yöntem, mekanları farklı yaklaşımlarla değerlendirme potansiyeli barındırmaktadır. Bu çalışmada da mekân dizim yöntemi uygulanarak, üniversite eğitim yapılarının kültürel sürdürülebilirlik bağlamında değerlendirmesi yapılmıştır. Çalışmanın ana amacı, mekânın içerisinde barındırdığı kültürün şekillenmesinde ve sürdürülmesinde etki eden unsurlardan olan, mekânsal konfigürasyon ve çevresel adaptasyonun bir parçası olan, doğal ışıklandırma ve gölgelenmenin, kültürü ne derecede yansıttığı ve o kültüre uygunluğunun, farklı parametrelerle incelenerek, bu parametreler arasındaki uyumun araştırılmasıdır. Kültür gibi soyut bir kavramın analizi için derinlemesine literatür taraması ve kavram tanımlamaları yapılmıştır. Teorik altyapının oluşturulmasının ardından, Süleyman Demirel Üniversitesi'nde bulunan; Hukuk Fakültesi Diş Hekimliği Fakültesi ve İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi yapılarının analizleri gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda, değerlendirmeleri yapılan her bir fakültenin, akademik kültürleri ile ilişkilendirilebilecek mekânsal özelliklere sahip olduğu belirlenmiştir. Bu özelliklerin mekânsal konfigürasyon ve çevresel adaptasyon açısından vurgulandığı ortaya çıkmıştır. Vurgulanan mekanların, akademik kültürün sürdürülebilirliğini desteklediği, geri planda kalan mekanların ise desteklemediği çıkarımı yapılmıştır.
Enerjisini iklimden üreten akıllı evler
Güncel hayatımızı daha emniyetli, pratik, rahat ve daha tasarruflu hale getirmek için akıllı evi, mimari ve teknolojyle birleştirip ve iklimin doğal unsurlarını(Güneş, Rüzgar ve Yağmur) kullanarak enerji ürtemek ve buna bağli yaşam maliyetini yüksek oranda düşmesini sağlamaktir bunara bağli doğaya verilecek zararı azalter ve tüketilen enerji kaynaklarinin masrafinda yüksek miktarda düşürür bu imkanlrin hepsini bir kendi enerjisini üreten "akıllı ev" sağlar. Tez de oncelikle akıllı evin kendisini ve ne rahatlıklar ve ne imkanlar sağliabimesini sonra akıllı binanin yapısında kullanılan sistem ve nasil kullanmaklrini araştirdiktan sonra iklim unsurlarini ve onların kuşullarini ve unsurlardakı mevcut enerjilerini araştirdiktan sonra bu unsurlardan nasil enerji üretebiliriz ve bunarin akıllı evlerde kullanimini incelenmiştir. Anahtar Kelimeler : Akıllı ev, kendi enerjisini üreten, iklimin doğal unsurları, yaşam maliyetini, tüketilen enerji kaynaklarinin
Mevcut BA Konut Binalarında Enerji Verimliliğinin Artırılması İçin Mimari Çözüm Önerileri
Artan enerji tüketiminin doğaya verdiği zarar, elde edilen enerjiden en yüksek verimin elde edilmesini ve enerji kayıplarının önüne geçilmesini oldukça önemli kılmaktadır. İnsanlığın geleceğini korumak isteyen bütün ülkeler enerji veriminin artırılması ve enerji tüketiminin azaltılması için çalışmalar yapmaktadır. Tez çalışmasının amacı, dünyanın toplam enerji tüketiminde önemli bir yer tutan mevcut binalardaki enerji tüketimini etkileyen etmenleri belirleyerek, mevcut binaların enerji performansını artırmak ve enerji tüketimini azaltmak için mimari çözüm önerileri sunmaktır. Bu çalışma; kişi başına düşen enerji tüketiminin azaltılması, sınırlı doğal kaynakların tüketiminin azaltılması ve ekolojik dengenin korunmasına yönelik atılacak adımlara katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Giriş bölümünde, yaşam standartlarını düşürmeden doğanın ve ekonominin korunmasına katkıda bulunmak için izlenecek yöntem belirlenmiştir. İkinci bölümde, enerji, enerji tüketiminin olumsuz etkileri, konut binalarında enerji tüketimi, enerji verimliliği incelenmiştir. Üçüncü bölümde, binalarda enerji tüketimini azaltan ve binalarda enerji üretiminin sağlandığı alternatif enerji yöntemleri ve sistemleri araştırılmıştır. Güneş, rüzgar gibi doğa kaynaklarından, aktif ve pasif yöntemlerle yararlanma biçimleri incelenmiştir. Dördüncü bölümde, Türkiye'de ve dünyada binalarda enerji tüketimi ile ilgili yasal düzenlemeler incelenmiştir. Beşinci bölümde, mevcut betonarme konutların enerji performansını artırmak için üçüncü bölümde araştırılan yöntemler ve sistemlerden mevcut binalarda kullanılması tavsiye edilenler seçilmiş ve bu sistemlerden yeni çözüm önerileri geliştirilmiştir. Sonuç bölümünde, binalarda enerji tasarrufu sağlanması ve enerji maliyetlerinin düşürülmesi için yeni yapıların inşa aşamasında uygulanan ve yapıya entegre edilen sistemler incelenmiş ve bu sistemlerin sağladığı enerji kazanımlarının önemi vurgulanmıştır. Mevcut binalarda enerji verimliliğinin artırılmasının önemi belirtilmiştir. Aynı zamanda yeni yapılacak binalarda olduğu gibi mevcut binaların enerji tüketimini düzenleyen yasaların gereği de vurgulanmıştır.
Olağanüstü durumlarda barınma için yenilikçi bir yaklaşım önerisi : 3D yazıcı ile uygulama
Bu araştırma afet durumlarında barınakların tasarımı ile ilgilidir ve 3D yazıcı teknolojisine bağlı olarak yeni bir çözüm önerisi ortaya koymayı hedeflemektedir. Öncelikle, konunun amacı tanımlanmış ve önemi hakkında genel fikir oluşturulmaya çalışılmış, daha sonra olağanüstü durum aşamaları açıklanmıştır. Bundan sonra, barınkaların uygulanabilirlik ilkeleri gösterilmiş ve dayanak olarak barınaklarda uygulama tekniklerini değerlendirmek için kullanılmıştır. Bu uygulama teknikleri üc sınıfa (çadırlar, prifabreka barınaklar ve kerpiç barınaklar) bölünmüştür. Ayrıca, tüm sistemler şuanda kullanan tekniklerin genel değerlendirme sonucuna yönelik örneklerle ve ayrıntıları ile desteklenmiştir. Öte yandan, uygun bir çözüm bulmak amacıyla, 3D yazıcı teknolojisi ayrıntılı olarak ele alındı ve tüm özelliklerine açıklık getirilmiştir. Araştırmanın son bölümünde, çamur barınakları için yeni bir tasarım önerisi yapılmış ve bu tasarım önerisi 3D yazıcı teknolojisi kullanarak nasıl yapılabileceği açıklanmıştır.
Dış cephe kaplamalarının incelenmesi, Tarihi Yarımada Cibali Mahallesi
Kent kimliklerinin tarihi süreçte değişimi ve günümüzdeki kimlik oluşumları mimari yapılardaki kabuk tasarımı ve malzeme tercihleri ile oluşmaktadır. Mimari yapılarda dış cephe görünümü kullanıcı ile birincil iletişimin ve etkileşimin gerçekleştiği yapı elemanıdır. Bu çalışmada istanbul ili tarihi yarımada bölgesinde bulunan cibali mahallesi bölge olarak tercih edilmiştir. Cibali mahallesi tarihi süreçte kabuk kimliği açısından değişimlere uğramış, mahalleyi oluşturan mimari yapılarda taşıyıcı sistem ve dış cephe görünümü olarak çeşitlilik içermektedir. Günümüzde cibali mahallesinde bulunanan mimari yapıların taşıyıcı sistem, dışcephe görünümleri ve kullanıcı tercihlerinin mahalle kapsamında incelenerek tespit edilmesi amaçlanmıştır. Cibali mahallesi inceleme bölgesi olarak seçilmiştir. Mahalle; Fatih ilçesinde yavuzsultanselim, zeyrek ve yavuzsinan mahallelerinin merkezinde haliçin batı kıyısında yer almakta olup kasımpaşa semti ile karşılıklı bir konumda bulunmaktadır. Bizans döneminin önemli bir yerleşkesi olan Cibali, Osmanlı döneminde de konaklama bölgesi olarak öncelikli tercih edilen alanlardan olmuştur. Bölge adını Osmanlı İmparatoru Fatih Sultan Mehmet hanı'ın 29 mayıs 1453 tarihinde İstanbulu fethi sırasında "Porta Puteae" veya "Porta del Pozzo" olarak adlandırılan kapıdan Bursa subaşısı Cebe Ali Bey'in istanbula girmesi ile Cibali adını almıştır. Tarihi süreçte İspanyol yahudileri, Bizans rumları ve Osmanlı türkleri ne ev sahipliği yapmış olan bölge faklı din ve milletlerin yaşamış olduğu kültürel bir miras bölgesidir. Farklı dönem yapılarının bulunduğu Cibali bölgesi kültürel zengiliğiyle araştırma bölgesi olarak belirlenmiş farklı cephe kaplamala malzemelerinin uygulandığı bir alan görülmüştür. İnceleme Cibali mahallesi kapsamında 756 adet yapı üzerinde olmuştur. Cibali mahallesi kapsamında 756 adet yapı üzerinde taşıyıcı sistemleri ve bu sistemlere entegre edilen dış kabukları incelenmiş ve fotoğraf olarak sunularak Ada kapsamında kullanılan malzemeler renk sınıflandırması yapılarak haritada işlenmiştir. Yapılan incelede toplam Cibali mahallesi'nde bulunan 47 ada içerindeki 756 yapı'nın taşıyıcı sistemi ve Dış cepheleri incelenmiştir. Bu inceleme kapsamında; 185 adet cephede ahşap, 10 adet cephede doğal taş, 2 adet cephede taş kaplama, 165 adet cephede çimento sıva, 260 adet cephede çimento sıva + boya, 4 adet cephede kompozit panel, 11 adet cephede tuğla, 117 adet cephede cam mozaik ve 1 adet cephede fayans kaplama uygulamaları görülmektedir Cibali mahallesi içerindeki 47 adanın dış cephe görünümü esas alınarak yapılan sınıflandırması mahalle kapsamında haritaya dönüştürülmüştür. Yapılan bu çalışma mahalle kapsamındaki cephe görünümüyle oluşmuş çeşitlilik ve farklılığı harita görünümünde bizlere sunmaktadır.
Tarihi ipek yolunun Bakü İçerişehir ve çevresinde bıraktığı eserlerin kent imajındakı yeri
Kent yapısına bağlı özellikleri ifade eden kent strüktürü, yaşayan bir organizma olarak tanımlanmaktadır. Gelenekler, milli değerler, sosyal ve mekânsal ihtiyaçların kentte temsil edildikleri şekiller, insan yaşamını etkileyen ve ona yön veren etkenler haline gelmektedir. Genel olarak kent, çeşitli sosyal gruplardan oluşan bir toplumun, yapay çevrenin doğal çevreye egemen olduğu bir ortamda ve kentsel yaşantı kurallarına uygun bir şekilde yaşamlarını sürdürdükleri bir yerleşim alanıdır. Bu yerleşim alanları tarihin farklı dönemlerinde değişik sosyal-ekonomik fonksiyonlar üstlendiğinden, kent kavramı da bu fonksiyonel değişime uyum sağlayarak her dönemde değişik bir içeriğe sahip olabilen dinamik bir karaktere bürünmektedir. Araştırma iki kademede yürütülmüştür. Birinci kademede literatür taraması kapsamında algı, imaj, çevresel imaj, kentler, özellikleri, gelişim süreçleri, Tarihi İpek Yolunun oluşumu, Azerbaycan üzerinde bıraktığı sosyo-ekonomik etkiler, Azerbaycan'da yerleşim sistemlerinin gelişerek kentlere dönüşümü, Bakü kentinin tarihsel gelişim sürecine değinilmektedir. İkinci kademede kent imajı eksenli saha çalışması yapılmaktadır. Saha çalışması kapsamında İçerişehir ve çevresi ayrıntılı bir şekilde araştırılarak İçerişehir ve çevresi için eğitimli gözlemci kentsel imaj öğeleri haritası çıkartılmış, Tarihi İpek Yolu döneminden kalma yapılar derlenmiştir. Daha sonra Bakü kent merkezi genelinde yaşayan halkla görüşmeler yapılmış, bu görüşmelerden çıkan sonuçlar doğrultusunda Bakü kent imajı haritası düzenlenmiştir. Sonuç bölümünde çalışma alanına ilişkin ve kullanıcılarla yapılan görüşmeler doğrultusunda mekânsal analizlerin sonuçları ortaya konularak, Bakü İçerişehir ve çevresi ile ilgili ortaya çıkan bulgular kent imajı bağlamında değerlendirilmiştir. Görüşme sırasında arz ettiği büyük tarihsel ve siyasal öneme rağmen çok az kişi tarafından belirtilen yapıların ve yerlerin değeri bu bölümde gün yüzüne daha kapsamlı bir sonuç elde edilerek çıkartılmıştır. Daha sonra görüşmelerden ve eğitimli gözlemci analizlerinden elde edilen sonuçlarda yer alan ve almayan, Tarihi İpek Yolu ve çevresindeki yapılar hem plan, hem tasarım ve hem de tarihsel boyutta değerlendirilmiş, günümüzde bu yapıların insanların zihninde bir imaj oluşturup oluşturmadığı irdelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Kent imajı, Tarihi İpek Yolu, Azerbaycan, Bakü İçerişehir.
Kitlesel göçlere yönelik prefabrike yapım sistemlerinin sürdürülebilirlik bağlamında incelenmesi
Bu çalışma, özellikle göç nedeniyle ortaya çıkan konut problemine prefabrike yapılar vasıtasıyla çözüm bulmayı amaçlamaktadır. Çevreyi büyük ölçüde koruyan bu tür yapılar, kısa zamanda üretim avantajları ve her alandaki yüksek kaliteleriyle ön plana çıkmaktadır. Kitlesel göç hareketleri meydana geldiğinde, konut, insanların hayatlarını korumak ve devam ettirebilmek için temel ihtiyaç haline gelir. Dünya tarihi boyunca, birçok kitlesel göç hareketine ve yeterli barınak imkânları ve sağlıklı bir çevre sunulamadığı için çok zor koşullarda hayatta kalmaya çalışan, salgın hastalıklarla mücadele eden ve hayatını kaybeden birçok göçmene tanıklık ettik. Özel fabrikalarda üretilen prefabrike yapılarbölümlere ayrılabilmekte ve kolaylıkla montedemonte edilebilmekte; inşaat sahasına taşındıktan sonra da kolaylıkla kurulumu yapılabilmektedir. Bu çalışmadaprefabrike yapıların tarihi, kavramsal çalışmaları, sürdürülebilir özelliklerive ilkeleri irdelenerek, ele alınan hususların araştırmanın bir sonraki aşamasına hizmet edecek şekilde açıklanmasına gayret edilmiştir.Ardından, bu çalışmaya temel teşkil eden prefabrike yapıların teknolojileri üzerinde önemle durulmuştur.Daha sonra, göç konusu ele alınmış, nedenleri ve toplumlar üzerindeki etkileri incelenerek kitlesel göç hareketlerinde insanların geniş çaplı konut sahalarına ve konutlara ihtiyaç duyduğu, konutların genel kavramı ve insanlar üzerindeki önemi açıklanmıştır. Bununla birlikte, sürdürülebilirlik ve endüstriyel yapılar konusu birlikte incelenerek, endüstriyel yapılardaki sürdürülebilirliğin çevre, ekonomi ve toplum üzerindeki etkileri irdelenmiştir. Ardından, kitlesel göç hareketleri esnasında ortaya çıkan veya toplumda var olan genel konut sorununa çözüm olarak sunulan prefabrike yapıların modern çeşitleri incelenmiştir. Örnek vermek gerekirse, 57 katlı ve 800 daireden oluşan, 4 bin çalışan için ofisler barındıran ve sadece iki haftada inşa edilen yapıyı görünce, insanlığı konut sıkıntısından kurtarmak için önümüzde herhangi bir mazeret kalmadığını anlamış olmaktayız. Anahtar Kelimeleri: Kitlesel göç, Prefabrike yapılar, Konut, Sürdürülebilirlik.
Afet sonrası dönem konutları
Doğal afetler ve insan eliyle oluşan afetler, dünyanın gündemini belirleyen olayların başında gelmektedir. İnsan eliyle oluşan afetler; savaşlar, biyolojik savaşlar, terör olayları, nükleer kazalar ve savaşlar, yangınlar her dönem can ve mal kayıplarının yaşanmasına sebep olmuşlardır. Doğal afetler ise kısa zaman diliminde insan eli değmeden oluşan afetlerdir. Deprem, sel, fırtına, çığ doğal afetler arasında yerini almaktadır. Doğal afetleri önlemek mümkün değildir, ancak önceden tahminler yapılıp tedbirler alınabilir. Afet olayları gerçekleşmeden önceki dönemde, afet esnasında ve afet sonrasında yaşanabilecek can ve mal kayıplarını en aza indirgemek için gerekli önlemlerin alınması gerekir. Afet yaşandıktan sonra ki dönemde ise bu önlemler hayata geçirilmelidir. Afet yaşandıktan sonra, yaşadıkları mekansal alanlar zarar gören veya yıkılan afetzedeler yaşamlarını devam ettirebilecekleri barınak arayışına girerler.Bu süre boyunca geçici barınaklarda yaşamsal faaliyetlerini devam ettirirler.Geçici barınaklardaki yaşam süresi, kalıcı konutların üretiminin tamamlanmasına kadar geçen süreyi kapsar. Dünyada, afet sonrası geçici barınak üretim çalışmaları yeni teknolojiler ile beraber gelişmeye başlamıştır.Üretim, taşıma, kullanılabilirlik, sürdürülebilirlik kriterleri göz önünde bulundurularak tasarlanmış birçok geçici barınak örneği vardır. Çalışma kapsamında; İlk bölümde, çalışma amacı ve problem tespit edilmiş, çalışma esnasında kullanılacak metodolojiler belirtilmiştir. İkinci bölümde, afet kavramı, afet türleri ve afet dönemleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde, afet sonrası rehabilitasyon aşaması irdelenmiş, bu dönemde kullanılabilecek geçici barınak tipleri incelenmiş ve örnekler ile açıklanmıştır.
Osmanlı dönemi medrese yapılarının yeniden işlevlendirilmesi: Kepenekçi Sinan Medresesi örneği
Tarihsel süreçte eğitim yapısı olarak kullanılan medreseler Osmanlı Devleti'nin eğitim birimleri olup, ülkenin idaresinde yer alacak bireylerin yetişmesini sağlamıştır. Osmanlı Dönemi kültür mirasının önemli örneklerini oluşturan ve özgün yapısal özellikleri ile korunması gereken medrese yapıları, günümüzde özgün işlevlerini yitirmiş olup yeniden kullanım amacıyla farklı işlevlere maruz kalarak tahrip olmakta ve mimari özgünlüklerini kaybetmektedir. Tez kapsamında günümüzde özgün işlevlerini yitiren kültür varlıkları medrese özelinde ele alınmıştır. Tarihsel gelişim süreci içinde medrese yapılarının gelişimi, işleyiş sistemi ve mimari özellikleri açıklanmıştır. Çalışmada İstanbul'da yer alan günümüze gelebilmiş Osmanlı Dönemine ait 72 adet medrese yapısı tespit edilmiştir. Tespit edilen yapıların güncel kullanımları, özgünlük durumları ve yakın çevresi ile olan ilişkileri değerlendirilmiştir. Değerlendirme sonuçlarına göre medrese yapılarına verilen yeni işlevlerin ve bu işlevlerin yakın çevresi ile olan ilişkilerinin yapıların özgün mimari karakteristiklerinin korunmasındaki önemi ortaya konmuştur. Bu doğrultuda, tez çalışması kapsamında değerlendirilen, harap durumdaki medrese yapılarından biri olan; İstanbul ili, Fatih ilçesinde yer alan "Kepenekçi Sinan Medresesi" ele alınarak tarihsel süreç içerisindeki değişimi ve güncel durumu rölöve ve fotoğraflarla belgelenmiştir. Medrese yapısının özgün mimari karakteristikleri ile korunarak yeniden işlevlendirilmesi için hazırlanan öneri restorasyon projesinde, verilecek yeni işlev doğrultusunda gerekli mekan kurgusu, işleyiş sistemi ve teknik gereksinimler açıklanmıştır.
Kentsel ısı adası etkisinin azaltılmasında çatıların değerlendirilmesi: Yeşil çatılar ve serin çatılar
Artan çevre sorunları günümüzde hissedilebilir bir dereceye ulaşarak ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. Çevresel sorunlardan biri olan sera gazı, sera gazının etkisiyle oluşan küresel ısınma ve kentsel ısı adası bu çalışma kapsamında değerlendirilen çevresel sorunlardandır. Çalışmanın çözüm önerileri olarak geliştirilen kentsel yüzey ısı adaları, kent-yapı ölçeğinde çatı yüzeylerinin yeşil çatı ya da serin çatı olarak uygulanması sonucunda kentsel ısı adası etkisinin azaltılmasını sağlayabilirler. Anahtar Kelimeler: Sera Gazı, Küresel Isınma, Kentsel Isı Adası,Sürdürülebilirlik, Yeşil Çatı, Serin Çatı.
Giydirme cephe sistemleri ve kaplama elemanlarının incelenmesi
Yapıyı dış koşullardan koruyan ve yapının bulunduğu bölgedeki diğer yapılardan ayırt edilmesini sağlayan yapı kabuğu, ister giydirme cephe sistemi ile inşa edilsin ister geleneksel yöntemlerle inşa edilsin birçok yapı bileşeni ve yapı elemanın bir araya gelmesi ile oluşur. Giydirme cephe sistemlerini oluşturan yapı bileşeni ve elemanları hangi malzemeden oluşursa oluşsun iç ortamda kullanıcı konforunu sağlayacak; deprem, rüzgâr, yangın gibi etkenlere karşı dayanıklı olacak şekilde tasarlanmalıdır. Isı, ses ve ışık geçişleri kullanıcı konforuna göre belirlenmelidir. Cephenin estetik olması da kullanıcı konforunu etkiler. Giydirme cephe sistemlerinin kullanıcı konforunu sağlaması için tasarım aşamasında bazı kararların alınması gerekir. Bu tasarım kararlarını almada tasarımcılara yardımcı olabilmek için bazı tasarım kriterleri belirlenmiş ve giydirme cephelerde kullanılan kaplama elemanların fiziksel, kimyasal ve mekanik özellikleri tablolar yardımıyla anlatılmıştır. Bu çalışmada; günümüz yapılarında kullanılan giydirme cephe sistemlerinin ve kullanılan kaplama elemanlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: giydirme cephe sistemi, kaplama elemanları, giydirme cephe tasarım kriterler
Uluslararası bağlamda ofis ortamlarında tasarımcıların yaratıcı potansiyelini etkileyen tasarım ögelerinin tespit edilmesi
Bu çalışma, farklı kültürlere sahip insan topluluklarının, çevresel psikoloji çerçevesinde sahip oldukları çevre algıları arasındaki olası benzerlikleri uluslararası bağlamda düzenlenmiş bir anket çalışması ile incelemektedir. Yaratıcı üretkenliği destekleyeceği ön görülen farklı çevresel uyaranlar, çalışma dahilinde özel olarak tasarlanan bir ofis ortamında karşılaştırmalı bir anket çalışması ile incelenmiştir. Anket çalışması Türkçe ve Almanca hazırlanarak her iki ülkede de tekrarlanmıştır. Elde edilen sonuçlar birbirleri ile karşılaştırılarak farklı iki kültürel topluluğun sahip olduğu çevresel algı arasındaki benzerlikler tespit edilmiştir. Çalışmanın sonuçları insanların sahip oldukları kültürel farklara karşın çevresel algılarında benzerlikler olabileceğini ve bu benzerliklerin mekânsal tasarımcılar tarafından hedef alınarak belirli bir amaca yönelik, uluslararası bir kullanıcı kitlesini psikolojik olarak destekleyebilecek mekânların tasarlanabileceğini göstermektedir.
Kamusal alanda yaşanan dönüşümün ve değişimin kent kimliğine etkisi "İstanbul Bakırköy sahili örneği"
1980'lerden itibaren İstanbul, dünyada birçok metropolde olduğu gibi neoliberal politikalarla dönüştürülmeye başlanmıştır. Günümüz dünyasını şekillendiren küreselleşme olgusu her alanda olduğu gibi kentlerde de büyük değişim ve dönüşümleri beraberinde getirmektedir. Kentsel dönüşüm süreçleri kentlerde birçok alana etki ederken kamusal alanlara olan ihtiyaç gün geçtikçe artmaktadır. Kentin kimliğini belirleyen ve kentlinin ihtiyaç duyduğu açık-yeşil alanlar, rekreasyon alanları, sahil ve plaj alanlarına olan müdahaleler dikkat çekmektedir. Bu araştırmada İstanbul'un en önemli sahil kentlerinden biri olan Bakırköy sahilinde, kamusal alanda yaşanan dönüşümün kent kimliğine etkisi; doğal çevre, yapılaşmış çevre, sosyal çevre etkileri bakımından incelenmiştir. Günümüzde birçok kentin karşı karşıya kaldığı betonlaşma ve beraberinde getirdiği sorunlar kentin kimlik öğesi konumunda olan Bakırköy sahili örneği üzerinden irdelenmiştir. Her geçen gün kamusal alanlara olan ihtiyaç artarken bu alanların yok olmasının etkileri kentin ve kentlinin üzerinden fiziksel ve sosyal boyutlarıyla araştırılmıştır. Bu amaçla sahil kullanıcıları ile yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca dönüşüm aktörleri ile görüşülerek dönüşüm süreci irdelenmiştir. Araştırma alanın planlama kararları, ruhsat ve iskan süreçlerine dair veriler Kültür ve Turizm Bakanlığı, TOKİ ve Bakırköy Belediyesiyle yapılan görüşmelerle analiz edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Küreselleşme, Kamusal Alan, Kentsel Dönüşüm, Kent Kimliği, Bakırköy Sahili.
Endüstri ürünlerinde analitik hiyerarşi süreci tekniğinin uygulamasına bir örnek
Günümüzde teknolojinin gelişmesi, üretimdeki rekabet ortamını arttırmıştır. Rekabetçi ortamların artması, firmalar için tasarım kavramının önemini arttırmaktadır. Firmalar, ürünlerini piyasaya sunarken, pazarda bulunan ürünlerden farklı olarak, ürüne ne gibi özellik ya da ne gibi fonksiyon ekleyebilecekleri konusunda araştırmalar yapmaktadırlar. Çünkü diğer ürünlerden farklı olarak sunulan her fonksiyon, o ürünün kullanıcı tarafından tercih edilmesinde rol oynamaktadır. Bu yaklaşım, ürünün, diğer ürünlerden fonksiyon ve özellik bakımından ayrılmasına yardımcı olmaktadır. Kullanıcı; ihtiyacı olduğu ürünü tercih ederken, üründe bir takım özellikler aramaktadır. Bu özelliklerden bazıları; ürünün fonksiyonu, ürünün sağlamlığı, ürünün malzemesi, ürünün ergonomisi v.b. Değerlendirici bu gibi özellikleri değerlendirerek, benzer ürünler arasından seçim yapmaktadır. Bu tezde, ürün değerlendirmede Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemi kullanılmıştır. Çalışma için dört farklı temizlik kovası ürünü seçilmiştir. Değerlendiricilerden; ürünler için belirlenen kriterlere ürün değerlendirmesi yapmaları istenmiştir, örneğin ürünün fonksiyonu, ürünün malzemesi, ürünün sağlamlığı vb. Değerlendirme sırasında, benzer ürünlerin kendi aralarında değerlendirilmesi, aynı zamanda kriterlerin de kendi aralarında karşılaştırılması beklenmiştir. Değerlendirme sonucunda çıkan veriler, EXCEL programı ile veri haline dönüştürülmüştür. Bu değerlendirme yönteminin; tasarım aşamasından pazar aşamasına kadar tüm süreçte etkili olması ve ürün yönetimi konusunda yönlendirici bir araç haline dönüşmesi beklenmektedir.
Geleneksel Of evleri üzerine bir araştırma
Bu çalışmada köklü bir tarihi bulunan Of İlçesi Cuma Pazarı (Saray) ve Taşhan Mahallelerinde 6 adet geleneksel kırsal ev yerleşim yeri özellikleri, plan analizi, yapı sistemi-cepheler, çatı ve iç mekân görselleri açısından incelenmesini amaçlamaktadır.Bu kapsamda hazırlanan çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde problemin tanımı, çalışmanın amacı, önemi, kapsamı ve metodolojine ilişkin açıklamalara yer verilmektedir. Çalışmanın ikinci bölümü geleneksel kırsal mimari ve Of evleri ile ilgili genel bilgilendirmelerin yapıldığı bölümdür. Bu bilgiler doğrultusunda çalışma alanında yapılan araştırma sonucunda elde edilen veriler değerlendirilmektedir. Çalışmanın üçüncü bölümü ise çalışma alanı ile ilgili analiz ve değerlendirmelerin yapıldığı bölümdür. Çalışmanın dördüncü ve son bölümünde ise çalışma sonunda elde edilen bilgilerin belirli bir sistematikte sunulmuştur. Çalışma sonunda Of yöresel evlerinin geleneksel Anadolu kırsal evlerinin özelliklerini taşıdığı ve tarihi kimliğine ait izleri hala barındırdığı ve içinde yaşanabilen, sağlıklı ve büyük oranda ekolojik tasarım kriterlerine uygun yapıldığı görülmüştür.
Deprem sonrası prefabrike geçici konutlar için mimari tasarım amaç sisteminin belirlenmesi
Ülkemiz, jeolojik ve topoğrafik yapısından kaynaklanan sebeplerden dolayı, ciddi boyutlarda kayıplara sebep olan afetler ile sık karşılaşan ülkelerden biridir. Afetlerin neden olduğu sosyal ve ekonomik sonuçların yanı sıra, afet sonrası geçici barınma sistemlerinin, hala tam olarak eksiksiz bir şekilde yapılamaması ve birtakım kriterlerin günümüz şartlarında nasıl olması gerektiği gibi bilgi eksikliklerden dolayı bu tez çalışmasının konusu ortaya çıkmıştır. Son 60 yıl içinde meydana gelen afetlerin verdiği zarar istatistikleri göz önüne aldığımızda, ortaya çıkan zararın %62'sinin depremlerden kaynaklandığı gözlenmektedir. Afetten hemen sonra birçok konutun yıkılması veya ağır hasar alması, afetzedelere en kısa sürede yeniden barınak sağlanması mecburiyetini ortaya çıkarmaktadır. Bu yaklaşım sonucunda afet sonrası yetkililerin önceden belirlendiği yer ve konum üzerinde acil barınma ihtiyacının giderilmesi, daha önce hazırlanan afet öncesi plan ile ülke kaynaklarının verimli kullanılması ve hızlı bir çözüm için sürdürülebilir barınma sisteminin önceden tasarlanmış olması gerekmektedir. Bu problemin çözümü olarak, pratik bir şekilde taşınan, kolay kurulan, çevre ve iklime uyumlu, yaşanılabilir acil konut tasarımının, ilk olarak altalt amaç kriterlerinin belirlenmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. Bu kapsamda, bu yüksek lisans tez çalışmasının amacı, afetzedelerin afet sonrası kullanımı için kurulan geçici barınma ünitelerinin kriterlerini belirlemektir.
Binaların Küresel İklim Değişikliğine Etkisi ve Çözüm Yöntemlerine Mimari Bakış
Küresel iklim değişikliğinde %50'lik paya sahip olan binaların sera gazı salınımlarının azaltılması demek, etki payının da azalması demektir. Dünyada kentleşmenin arttığı ve artmaya devam edeceği öngörüsü, binaların artacağı manasına gelmektedir. Günümüzde; şehirlerde, kentlerde, kasaba ve köylerde insanlardan sonra en fazla, binalar bulunmaktadır. Bina tasarımlarının; enerjiyi az harcayan, çevre ile uyumlu, planlı ve bilinçli tasarımlarla ilerlememesi, binaların küresel iklim değişikliğindeki rolünün daha da artmasına sebep olacaktır. Binaların çevreyle uyumlu az enerji harcayan yapılar olabilmeleri bir süreçtir ve bu süreçte mimarlar ve ekipleri ilk önemli konuma sahiptir. Yapıların küresel iklim değişikliğine olan etkisi ve çözüm yöntemleri işlenirken, mimarların tasarım yönünün vurgulanması, verime ulaşmak için dikkat edilmesi gereken bir sıralamadır. Binaların enerji tüketimlerinin kontrol altına alınabilmesi 5 temel profil üzerine kuruludur. Bunlar; mimar, ekip arkadaşları, müteahhit, yapı sahibi ve bürokrasidir. Yapıların tasarımından sorumlu olan mimarların; binaların yaşam çizgilerinde doğa ile negatif etkileşimini farkında olması ve mesleklerinin etki, görev ve sorumluluklarını bilmeleri, yapıların enerji tüketimlerinin azaltılmasında en büyük etkenlerdendir. Bu kapsamda tezin ilk bölümünde giriş, amaç, kapsamla tez çerçevesi çizilecek, ikinci bölümünde küresel ısınma ile ilgili bilgiler verilerek, iklim, küresel ısınma ve iklim değişikliği kavramlarının neler olduğu ve neden önemli olduğu, doğal seyrinden farkı ile beraber iklim değişikliğinin dünya üzerinde sebep olduğu genel etkileri anlatılacaktır. İkinci bölümde iklim değişikliğinde binaların yeri açıklanırken; binanın tanımı yapılarak bir binanın yaşam çizgisi anlatılacaktır. Binaların yaşam döngülerinde enerji harcamalarının anlatılması ile bina – mimar ilişkisi bu etapta kurulmaya başlanacaktır. İkinci bölümde binaların enerji harcamaları ile ilişkisi kurulan mimarlar, üçüncü bölümde tanımlanarak somutlaştırılma hedeflenmiştir. Mimarın tanımlanması ile meslek profili, sorumluluk ve mesleğin dünyaya olan etkilerinin açıklanması hedeflenmiştir. Üçüncü bölüm devamında binaların şekillenişinde mimarların rolü açıklanmış ve yapılardaki tasarım felsefesinde değişim yaşanmaması irdelenmiştir. Dördüncü bölümde, üçüncü bölümde çerçevesi çizilen tasarımsal eksiklerin en aza indirilmesi için dikkate alınması gereken hususlar, mimarların disiplini çerçevesinde kalarak anlatılmıştır. Beşinci bölümde, dördüncü bölümde anlatılan hususların dikkate alınması, tasarım ve yapım esnasında uygulanabilmesi halindeki elde edilecek verimler, somut örneklerle irdelenmiştir. Uygulamalardan elde edilebilecek sonuçların örnekler üzerinden incelenmesi, tasarım kriterlerini teori olmaktan çıkarılması hedeflenmiştir. Tez kapsamında mimarlık disiplinin, yapıların enerji harcamasındaki öneminin farkındalığının sağlanması ve meslek çerçevesinde kalarak, ayrıntıları değil etkileri somutlaştırılmış anlatım hedeflenmiş ve bu kapsam çerçevesinde kalınmıştır.
Türkiye'de ekolojik ayak izi değerlendirmesi üzerine bir araştırma
19. yüzyıldan bu yana sanayileşme ve kentleşmenin hızla artması insanın doğaya verdiği tahribatı arttırmakta, doğal kaynakların hızla tüketilmesi ve artan çevre kirliliği, doğanın, gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılama yeteneğini tehlikeye atmaktadır. Bu olumsuz tabloya karşı alınabilecek en önemli önlemlerden biri ekolojik ve sürdürülebilir bir yaşam tarzının benimsenmesidir. Bu tez çalışmasında ekolojik sürdürülebilirliğin en önemli ölçütü olan, tüketilen doğal kaynakların diğer popülasyonlar ve ekosistemler de dahil, yerine konması ve nüfusun ürettiği atığın yok edilmesi, aynı zamanda ekosferin genel yaşam destek işlevini yerine getirmek için yeterli olup olmadığı sorusunun yanıtının anlaşılabilmesi için kullanılan bir kavram olan Ekolojik Ayak İzi hakkında kapsamlı literatür taraması yapılmıştır. Sürdürülebilirlik, mimarlık boyutuyla ele alınarak, kentleşmenin getirdiği olumsuzluklara karşılık ekolojik yaşam biçimini benimsemiş toplulukların (ekokentler, ekoköyler ve ekolojik yerleşmeler) ekolojik ayak izi hesaplamaları aracılığıyla ne ölçüde yol kat ettiği ortaya konulmuştur. Çalışmada, Dünya'dan ekokent ve ekoköy örnekleri incelenerek, Türkiye'deki bir ekolojik yerleşke olan İzmir Bayındır ilçesindeki Marmariç Ekolojik Yerleşkesi ve kırsal alanda yer alan, tarımsal üretimin yoğun olduğu 3 mahallenin (Buruncuk, Yakacık, Yusuflu Mahalleleri) ekolojik ayak izi, buralarda yaşayan sakinlere anket uygulanarak ve sonuçların Global Footprint Network'ün ekolojik ayak izi hesaplama motoruna tek tek girilmesiyle hesaplanmıştır. Bayındır Belediyesi'nden alınan 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planı ve yerinde yapılacak ölçümler sonucunda söz konusu ekolojik yerleşme ve mahallelerin yapılaşmış alan ayak izi ölçümü de gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlar Dünya'dan ekolojik ayak izi ölçümü yapılmış ekokent ve ekoköylerle ve Global Footprint Network'ün 2018 verilerinde yer alan Türkiye'nin ekolojik ayak izi değeri ile karşılaştırılarak değerlendirmesi yapılmıştır.
20. yüzyıl Türkiye mimarlığı ve dönemin politik koşulları ile ilişkisi
Bu çalışmada mimarlık ve politika kavramları arasında nasıl bir ilişki olduğunu ve bunun mimari tasarımlara ve kentlere nasıl yansıdığını incelemek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda öncelikle çalışmada değinilen önemli kavramların tanımı yapılmış ve bu kavramların mimarlık disiplini ile ilişkisi açıklanmıştır. Daha sonra farklı rejim türlerine sahip üç ülke örneği seçilip, iktidar tutumları ve mimarlık bağlamında karşılaştırma yapılmıştır. Son olarak ise Türkiye Cumhuriyeti bu bağlamda incelenmiş, 20. yüzyıl ile sınırlı olan dönem boyunca yaşanan politik, ekonomik ve sosyal gelişmelerin Türkiye mimarlığına ve kentlere nasıl yansıdığı analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda dönemin politik koşullarının mimarlık ve kentler üzerinde geniş bir etki alanının olduğu fakat bu etkinin mimarlığın temel amaçlarına, kent düzenine ve dolayısı ile toplumun ihtiyaçlarına ters düşen uygulamalara sebep olduğu saptanmıştır. Buna göre çalışma, ortak konusu kentler olan mimarlık ve politika kavramları arasındaki hiyerarşik ilişkinin mimarlık, kent ve toplum yararı için nasıl geliştirilebileceği ve düzenlenebileceği hakkında önerilerde bulunmuştur.
Kentsel sürdürülebilirlik bağlamında Kastamonu ili, merkez ilçesi mimari mirasının korunması ve değerlendirilmesi
Kentlerin hızlı değişimiyle birlikte yapılaşmanın artması, araç trafiğinin yoğunlaşması gibi sorunlar günümüzde sıkça karşılaşılan durumlardır. Kentteki değişim kültürün ve kimliğin kaybına da sebep olmaktadır. Kentsel sürdürülebilirlik kavramı, kentlerdeki değerlerin korunmasını ve sürdürülmesini amaçlamaktadır. Kentsel alanlardaki yapıların ve çevrenin sürdürülebilir niteliklere hizmet edecek şekilde kurgulanması gerekmektedir. Kastamonu ilinin merkez ilçesi mimari mirasının korunması ve değerlendirilmesi konusunda çalışmaya değerdir. Çalışmanın amacı, Kastamonu ilindeki mimari yapıların korunması, sürdürülebilir bir şekilde kullanılması ve gelecek nesillere aktarılması için öneriler sunmaktır. Bu tezde, öncelikle kentsel sürdürülebilirlik kavramı ve mimari mirasın korunması kavramları üzerinde durulmuştur. Ardından, Kastamonu ilinin tarihi ve kültürel özellikleri ele alınmış ve merkez ilçedeki mimari miras yapılarının tarihi ve mimari özellikleri detaylı bir şekilde incelenmiştir. bu çalışmanın kapsamı, Kastamonu İli, Merkez İlçesi'ndeki mimari mirasın korunması ve değerlendirilmesi konusunda kentsel sürdürülebilirlik bağlamında bir analizi kapsamaktadır. Bu analiz, bölgenin tarihi, kültürel ve mimari değerlerinin belirlenmesi, korunması ve sürdürülebilirliği ile birlikte turizm açısından potansiyelinin değerlendirilmesini de içermektedir. Bu analizler literatürde karşılaşılan metinler, örnek projeler ve diğer veriler değerlendirilerek yapılmıştır. Saha araştırmalarıyla desteklenen çalışmada tarihi yapıların fiziksel durumları ve kullanım alanları incelenmiştir. Yapıların sürdürülebilirlikleri çevresel, sosyal ve ekonomik bakımdan değerlendirilirken çevresel faktörlerle olan ilişkileri, çevreyle uyumları, turizm açısından önemleri gibi konular da değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kastamonu, Mimari Miras, Sürdürülebilirlik
Erken Cumhuriyet Dönemi'nden günümüze İstanbul'da değişen konut söyleminin reklamlar üzerinden analizi
Türkiye'de barınma biçimlerinde yaşanan değişim sonucunda, günümüzde konut mekânı, üzerine yüklenen anlamlar aracılığıyla, bireyin toplumsal statüsünü ve yaşam tarzını belirleyen bir tüketim metası haline gelmiştir. Kuşkusuz, konutun bu yeni rolünde, sloganlar ve gerçeküstü görseller ile tüketici kitlelerini manipüle eden reklamların payı büyüktür. Reklamlar bir ürüne talep yaratma amacı güden anlam yapıları olmanın ötesinde, içerdikleri söylemlerle bulundukları toplumların egemen değerlerini yansıtan, dönemin siyasi, ekonomik ve sosyal yapısı hakkında ipuçları veren kültürel metinlerdir. Bu bağlamda, reklam söylemleri üzerinden konut anlayışında yaşanan değişimi okumak ve farklılaşan talepler doğrultusunda şekillenen konut üretim türlerini irdelemek tezin temel amaçlarını oluşturmaktadır. Çalışma alanı olarak, gerek kentsel, gerek toplumsal bağlamda en dramatik değişimlere sahne olan İstanbul seçilmiştir. Türkiye'de konut anlayışı 19. yüzyıl sonlarından itibaren geleneksel bağlamından kopmaya başlamış, kentsel mekân önemli bir dönüşüm sürecine girmiştir. Yeni geliştirilen yapım teknikleri ve apartmanın "modern yaşam temsili" olarak kentsel mekâna katılması ile başlayan süreç, İstanbul kent morfolojisinde yaşanan değişimin başlangıcı olmuştur. İkinci Dünya Savaşı sonrası toplumsal ve ekonomik değişmelerin sonucu olarak büyük kentlere göç eden nüfus, kent mekânında konut açığı problemini doğurmuştur. Yaşanan problemlere çözüm bulmak amacıyla, kent mekânı gerek kişisel girişimler gerek devlet eli ile yapılan müdahalelere sahne olmuş, kurulan Emlak Kredi Bankası ile birlikte, konutun medya ortamında bir ürün olarak sunumunun ilk örnekleri sergilemiştir. Öte yandan bankalar tarafından mevduat karşılığı çekiliş usulü ile verilen ikramiye evleri reklamları da ilk konut reklamı örneklerindendir. Tüm bu süreç, konutun metalaşması ve reklam mecrasında yer almasının ilk adımlarıdır. 1980 dönemi, Türkiye için yeni bir dönüm noktasına işaret eder. Küreselleşme olgusu ile birlikte ortaya çıkan yeni söylemler, yaşanan politik-ekonomik süreçler ve bunların etkisi ile gelişen toplumsal sınıflar, kentin çeperlerinde, benzer sosyal ve kültürel sermayeye sahip ve aynı yaşam tarzını benimsemiş bireyler için tasarlanmış yeni konut alanlarının ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Neoliberal dönemin mekânsal kurgusu, önceki dönemlerle karşılaştırıldığında çok daha hiyerarşik bir nitelik kazanmış, yaşanan sosyal gruplaşmalar kentsel mekân üzerinden okunabilir hale gelmeye başlamıştır. Bu döneme ait reklam metinleri, "farklı", "özel", "prestij", "güven" gibi daha önceden konut reklamlarında rastlanmayan söylemlerle, kentin geri kalanından uzaklaşma ilkesine özendirerek toplumsal ayrışmaların derinleşmesinde önemli rol oynamıştır. Toplum içerisindeki kültürel seçkinlik söyleminin inşasında önemli bir yeri olan bu reklamlar, içerdiği görseller ve metinlerle de önceki dönemlerdeki konut reklamlarından ayrılırlar. Bu bağlamda dönemin reklamlarına dair yapılan analizler, neoliberal politikaların ve küreselleşme sürecinin öncesi-sonrasında yaşanan toplumsal ve mekânsal dönüşümlerin yeni ortaya çıkan reklam imgeleri üzerinden okunabilmesi bakımından önemlidir. 2000'li yıllar, kent merkezinin tekrar keşfedildiği dönem olarak değerlendirilebilir. Önceki dönemde yaşanan kent merkezinden kaçış anlayışı belli oranda devam etse de, sosyal yapıdaki bireyselleşme ve aile yapısındaki değişim gibi faktörler kent mekânında yaşama olgusunu tekrar gündeme getirmiştir. Özellikle rezidans olarak nitelendirilen ve çok katlı bloklar içinde otel konforu vadeden yapıların kent mekanına girmesi ile kent merkezi önemli bir dönüşüme sahne olmuştur. Öte yandan 2000'li yıllar toplumsal muhalefetin farklı gruplar üzerinden şekillendiği yeni bir dönemdir. Bu dönemde muhafazakâr söylemler yoğunlaşmış, toplum genelindeki kolektif eylemler, yerini gruplaşmalara bırakmıştır. İnsanların, belli gruplar halinde bu içe kapanışı ve sınırlı özel alan oluşturma ihtiyaçlarında, devlet eli ile geliştirilen politikaların ve dönemin siyasal yapısının etkisi büyüktür. Toplumsal yapıdaki gruplaşmalar konut mekânlarında da kendini göstermiş, konut reklamları bu yapıya uygun muhafazakâr kurgularla sunulmaya başlanmıştır. Daha önceleri sosyal statü, seçkinlik, zenginlik gibi daha çok gelir düzeyine yönelik tasarlanan reklam iletilerine artık, dönemin getirdiği sosyo-politik söylemler de eklenmiştir. Bu bakımdan yapılacak olan çözümlemeler, ortaya çıkan yeni söylemlerin değerlendirilmesi açısından önem kazanacaktır. Konuta dair değişen söylemleri dönemsel olarak okuyabilmek adına tarihsel kırılma noktalarını belirlemek, çalışma için son derece önemlidir. Bu bağlamda analiz kısmında elde edilen veriler, Erken Cumhuriyet Dönemi'nden başlayarak, 1950-1980 Dönemi, 1980-2000 Dönemi ve 2000 Sonrası Dönem olmak üzere yorumlanmıştır. Dolayısıyla bulundukları dönemin egemen toplumsal ve ekonomik koşullarının etkisi ile tarihsel süreçte değişim göstermiş olan konut reklamlarının, anlam ve ideolojisini söylemler üzerinden irdelemek ve reklamlarda kullanılan söylemlerin, geçmişten günümüze ne şekilde değişiklik gösterdiğini çözümlemek için sistemli bir altyapı sağlanmıştır. Araştırmada, Türkiye'de yayınlanan konut reklamlarının tarihsel süreçte, içerik bakımından nasıl yapılandırıldığının belirlenmesine yönelik olarak, iletişim çalışmalarında en çok tercih edilen yöntemlerden biri olan içerik analizi yöntemi uygulanmıştır. Bu bağlamda reklamlar her dönemde içerdikleri söylemlere göre; mimariye yönelik söylemler, konum-ulaşım odaklı söylemler, sosyal ve kültürel avantajlara yönelik söylemler, soyut söylemler, güvenlik odaklı söylemler, teknik ve altyapıya yönelik söylemler ve satış-ödeme-yatırım odaklı söylemler olarak alt başlıklar halinde irdelenmiştir. Analiz kapsamında elde edilen sonuçlar, reklamların içinde bulundukları dönemin koşulları çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu bağlamda dönemlere ait reklamlar üzerinden yapılan analizler, değişen reklam söylemlerinin belirlenmesi, neoliberal politikaların ve küreselleşme sürecinin öncesi-sonrasında yaşanan toplumsal ve mekânsal dönüşümlerin açıklanması bakımından önemlidir. Bu konuda akademik olarak sınırlı sayıda araştırma yapıldığı göz önünde bulundurulduğunda araştırmanın önemi daha iyi anlaşılmaktadır.
Mimari tasarım eğitiminde stüdyo kültürü araştırması: Öğrenen-merkezli ortamın yansımaları
Bu tez, mimari tasarım eğitiminde "stüdyo kültürü" kavramına, kurumların resmî dokümanları ve stüdyodaki karşılıklı aktörler olan eğitimciler ve öğrencilerin deneyimleri üzerinden yapılan araştırmalar ışığında bakmaktadır. Bu bağlamda "stüdyo kültürü" üzerine genel bir kuramsal okumanın ardından, deneysel pratik olarak İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü içindeki stüdyo deneyimleri ile detaylanan, tanımlayıcı ve karşılaştırmalı bir ilişkisel anlatı sunmaktadır. Ön çalışmalar ve deneysel alan çalışmalarından elde edilen "mimarlık eğitimindeki stüdyo kültürü bileşenleri, yönlendiricileri ve öğrenme deneyimleri" gibi bileşenlere bağlı bulgular üzerinden yapılan değerlendirmelerle, ulusal mimarlık eğitimi platformu tartışmalarına katkısı olacak problemlerin işaret edilmesi amaçlanmaktadır. "Stüdyo kültürü" tanımı, yükseköğretimde, akreditasyon stratejileri üzerinden resmîleştirilen ve yaygınlaştırılan, bir nevi manifesto olarak dokümanlarda karşımıza çıkmaktadır. Fakat stüdyo eğitiminin öğrenen bireye ve birlikte öğrenmeye açık pedagojik tabanı dolayısıyla, özellikli bir olgu olarak açıklanması gereğinin altı çizilmelidir. Bu konuda yapılacak bir araştırmada, akademinin özünde olan entelektüel merak ve karşılıklı öğrenme zemini üzerinden gelişen kültürel yapının belgelenmesinde, nitel araçların kullanılmasıyla keşiflerin zenginleşeceği öngörülmektedir. Kâğıt üzerindeki tanımlamalar yanında, ne öğrendiğimizin ve nasıl öğrendiğimizin araştırılmasının önem kazandığı düşüncesiyle, tasarım eğitiminde ölçülebilenler yerine, ölçülemeyen ya da ölçülmesi zor olan konuların açılması kritik önem taşımaktadır. Bu doğrultuda tez çalışması kapsamında, mimarlık eğitiminde stüdyo kültürünün yönlendirdiği deneyimler ve bağıntılı değişkenleriyle ilişkilerinin incelenmesi konusu, temel araştırma çerçevesini oluşturmaktadır. Bu bağlamda, eğitim bilimlerinde öğrenen-merkezli pedagojik model tabanlı çalışmalardaki öğrenme hedefleri ve eğitimcilerin belirlediği organizasyonlar ile öğrenenlerdeki konstrüktif öğrenme tabanlı bireysel gelişim ilişkilerinin verileri çalışmanın yöntemi için yol gösterici olmuştur. Çalışmanın başlangıcında, öncelikle literatür incelemesi üzerinden mimarlık eğitimi ve pratiğinin, 20. ve 21. yüzyıllarda evrensel ölçekteki sosyo-kültürel değişimler doğrultusunda karşılaştığı yenilikler ve kırılma noktalarına bakılmaktadır. Eğitimde öğrenen-merkezli pedagojik modellerin dinamikleri ile stüdyo tabanlı eğitimin ilişkisi araştırılmaktadır. Mimari tasarım eğitimi paradigmalarının, tasarım stüdyosu ortamını etkileyen kültürel ağların doğrudan etki alanında olduğu hipotezi ortaya konmaktadır. Devamında genel anlamda 'kültür' kavramına yüklenen anlamların kronolojik okumasında görülen değişimlerle, tasarım stüdyosunu etkileyen kültürel ağlar birlikte yorumlanarak ele alınmaktadır. Devamında, yükseköğretim ve meslek pratiği ile ilgili konularla da ilişkili olarak, 'stüdyo kültürü' kavramının resmî olarak ortaya çıkışındaki zemine odaklanan çalışma, mimarlık alanıyla ilgili kurumların açıklamalarını konu alan literatür üzerinden ilerlemektedir. Bu bağlamda, formel ve örtük müfredat, yeterlilikler, akreditasyon, öğrenme kültürü konularının, stüdyo kültürü politikası ve içeriğine ışık tutucu yönleri konu edilmektedir. Devamında, stüdyo kültürü kavramı, referans kurumların belgeleri üzerinden ve referans yönetici-eğitimcilerle görüşmeler üzerinden değerlendirmelerle detaylandırılarak ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu analizler sonucunda ortaya çıkan verilerin değerlendirilmesi sonucunda; ulusal ve uluslararası platformda 21. yüzyıl mimarlık eğitimi stüdyosunda, öğrenme ortamının beş temel yönlendirici ilkesi olarak, (1) eleştirel düşünce, (2) iletişim ve etkileşim, (3) çeşitlilik, (4) iş birliği içinde bireysellik, (5) sosyal sorumluluk kavramları, temel konu başlıkları olarak belirlenmiştir. Belge taraması analizinin verileri, sözlü belge kodlama aracı MAXQDA aracılığıyla nicel frekans karşılıkları ile de gösterilmiştir. Alan çalışması kapsamında, öğrenme kültürü ve yeterlilikler ilişkisinde düzenlenmiş olan sorular aracılığıyla, İTÜ Mimarlık Bölümü öğrencileri ve proje stüdyosu yürütücüleri ile yarı-yapılandırılmış derinlemesine röportajlar gerçekleştirilmiştir. İTÜ Mimarlık Bölümü, Türkiye'de mimarlık eğitimi kurumları içindeki köklü eğitim kurumlarından biri ve ilk uluslararası mimarlık akreditasyonu alan kurum olması nedeniyle bu görüşmeler için referans kurum olarak seçilmiştir. Stüdyo kültürü temel ilkeleri olarak önerilen kavramsal çıktı alanları esas alınarak, bu iki röportaj setinden elde edilen verilerin netleştirilmesi, birebir aktarımların ve yorumlamalı analizlerin yapılabilmesini kolaylaştırması amacıyla, röportaj transkriptleri, MAXQDA programı ortamında kodlanmıştır. Ayrıca kodlama aracılığıyla elde edilen kavramların birbirleriyle yakınlık derecelerini gösteren matris tablosu ve ağ haritası yardımıyla da alan çalışmasının değerlendirmesi yapılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak, belge taraması ve elit-görüşmeler sonucu yönetici seviyesinde eğitimciler ve kurumlar tarafının, eğitimci ve öğrenci görüşmeleri sonucu da stüdyodaki aktif öğrenenler tarafının, stüdyo kültürünü nasıl anladığı ve bu kavramdan ne bekledikleri üzerine kapsamlı bulgular elde edilmiştir. Değerlendirmeler, öğrenme deneyimlerinin daha yaratıcı ve derin olması adına örtük müfredatın kritikliği üzerine ampirik kanıtlar sunmuştur.
İbrahim Öktem İlköğretim Okulu koruma projesi
Tez kapsamında, İstanbul İli, Kadıköy İlçesi, Zühtüpaşa Mahallesi, Recep Peker -Çamlıbel Mektep ve Raşitpaşa Sokak kesişiminde bulunan, 98 pafta, 1100 ada, 2 parsele kayıtlı, İbrahim Öktem İlköğretim Okulu tarihi incelenmiştir. Bu çalışmada; Tanzimat Dönemi'nden, Cumhuriyet Dönemi'ne kadar Türkiye'deki eğitim kurumları incelenmiş, yapının tarihi ve mimari özellikleri araştırılarak, yapının mevcut durumu ayrıntılı olarak belgelenmiştir. Çeşitli yazılı ve sözlü kaynak araştırmaları, geçmiş dönem belgeleri, yapıdaki veriler göz önünde bulundurularak yapının restitüsyonu hazırlanmış, önerilen koruma projesi ışığında gerekli müdahaleler yapılarak yapının varlığını sürdürebilmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması amaçlanmıştır. Yapıldığı yıldan günümüze kadar pek çok farklı eğitim kurumu tarafından kullanılan yapıya ait vakfiyede verilen bilgiye göre, ilk yapılış amacının rüştiye mektebi olduğu düşünülmektedir. 1946 tarihli kadastro kayıtlarına göre, yapının orta okul olarak kullanıldığı bilgisine varılmaktadır. Türkiye Maarif Tarihi kitabının, 5. cildinde yer alan bilgilere göre de Kadıköy 1 Nolu Ortakulu olduğu bilgisi doğrulanmaktadır. 1983 yılında onarımdan geçirilen binaya eski Milli Eğitim bakanlarından Dr. İbrahim Öktem'in adı verilmiştir ve hala İbrahim Öktem İlköğretim Okulu olarak hizmet vermektedir.Dönemin mimari özellikleri baz alınarak inşa edilen okul binası, 3 katlı kagir bir yapıdır. Pek çok kez onarımdan geçen binada, en son onarım 1994'te yapılmıştır. Yapı, kaynaklarda genellikle yolun karşı tarafındaki aynı dönemde yapılan diğer yapı ile birlikte tanımlanmaktadır. Bu iki okul, Kızıltoprak'ta köşkü, camisi ve ilk mektebi bulunan Maarif Nazırı Zühtü Paşa tarafından yaptırılmıştır. Yapılan incelemelerde yapının mimarı ile ilgili herhangi bir bilgiye rastlanmamıştır. Dönemin şartları gereği kız ve erkek öğrencilerin ayrı okullarda okuması sebebiyle okul, kız öğrenciler için ayrılarak 1897-1898 öğretim yılında "Kuşdili İnas Rüştiyesi" adıyla öğretime açılmıştır. Şimdiki adı İstanbul Anadolu Lisesi olan (diğer bina) ise aynı yıllarda Erkek Rüşdiyesi'dir. 1911'de dönemin Maarif Nazırı Emrullah Efendi'nin girişimi neticesinde okul "Kadıköy Numune Rüştiyesi" adını almıştır. 1908 Meşrutiyeti'nin ilanından sonra bu okullara Numune Mektebi ismi verilmiş, 1. Dünya Savaşı sırasında Yel Değirmeni'ndeki Sainte Euphemie (günümüzde Kemal Atatürk Anadolu Lisesi) adındaki yabancı okulun binasına taşınmıştır. Osmanlı Devleti 1. Dünya Savaşı'ndan mağlup çıkıp, Mondros Mütarekesi yapıldığı sırada, okul yeniden yer değiştirmiş, Ali Şamil Paşa - Rıdvan Paşa Köşkü (Erenköy Kız Lisesi)'ne taşınmıştır. 1919'da ilk binasına tekrar geri dönmüştür. 1919-1920 öğretim yılında ilkokul kısmı kapatılarak yalnız ortaokul sınıfları kalmıştır. 1920'de Kadıköy Sultanisi konumuna getirilen okulun Cumhuriyet'in ilanından sonra bu statüsünde bir değişiklik olmamıştır (Baş,2013). Tez çalışması, sekiz ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde; çalışmanın amacı, kapsamı ve çalışma süresince faydalanılan çalışma yöntemleri anlatılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, Tanzimat Dönemi'nden sonra eğitim ve eğitim yapılarına değinilmiş, binanın yapıldığı ve kullanıldığı döneme ilişkin bilgi sahibi olunması hedeflenmiştir. Üçüncü bölümünde binanın konumu ve tarihi ve mülkiyeti ile ilgili bilgiler yer almaktadır. Dördüncü bölümde, İbrahim Öktem İlkokulu binasının mevcut durumuna ilişkin ayrıntılı tanımı yapılmıştır. Yapının mimari özelllikleri, sırasıyla; plan özellikleri, cephe özellikleri, yapım tekniği, strüktür ve malzeme özellikleri (duvarlar, döşemeler, örtü sistemi, ahşap elemanlar, kapı ve pencereler), yapıda tespit edilen bozulmalar ve nedenleri (doğal etkenlerden kaynaklanan bozulmalar, bakımsızlık ve yanlış müdahaleden kaynaklanan bozulmalar) incelenmiştir. Çalışmanın beşinci bölümünde,binanın restitüsyonuna yer verilmiştir. Bu kapsamda yapının farklı dönemlerine tarihlenen ekleri ve onarımlarına değinilmiş, kronolojik bir analiz yapılmıştır. Sonrasında, restitüsyon kararlarına veri oluşturan bilgi ve belgeler incelenmiştir. Altıncı bölümde, binanın restorasyon projesi ele alınmıştır. Proje kapsamında yapının onarımı ve korunmasına ilişkin müdahaleler ve fonksiyonuna yönelik iyileştirme önerileri anlatılmıştır. Yedinci bölümde, kullanımına ilişkin önerilerde bulunulmuş, özgün işlevinin korunması ve devam ettirilmesi gerekliliği üzerinde durulmuştur. Çalışmanın sonuç bölümünde yapılan araştırmalar, analitik belgeleme çalışmaları, literatür araştırmaları doğrultusunda elde edilen veriler ışığında bir değerlendirme yapılarak, yapının korunması, yaşatılması için öneriler açıklanmıştı.
Davud Paşa Külliyesi yapıları ile yakın çevresinin tarihsel gelişimi ve koruma sorunları
İstanbul'un fethini izleyen yıllarda, şehrin imar ve iskânının sağlanması amacıyla, devlet adamları çeşitli bölgelerde yapılar inşa ettirmiş ve bu yapılar etrafında yeni yerleşimler gelişmiştir. Sultan II. Bayezid döneminde yaklaşık 15 yıl (1483-1497) sadrazamlık yapan Davud Paşa da, Tarihî Yarımada'nın 7. tepesi olarak bilinen bölgede, inşa ettirdiği külliye ile bölgenin gelişimine katkı sağlayan kişilerden biri olmuştur. Davud Paşa Külliyesi; cami, medrese, sıbyan mektebi ve imaret yapıları ile, bu yapılar için tesis edilen iskele hamamı, han, çifte hamam ve sayısı 100'ü aşkın hücre ve dükkandan meydana gelmektedir. Davud Paşa tarafından vakfedilmediği halde, semtin paşanın ismiyle anılması nedeniyle; burada bulunan mahkeme, iskele, rüştiye ve değirmen yapıları da "Davudpaşa" ismiyle tanımlanmaktadır. Bu çalışmada; adı geçen yapıların yapım ve onarım süreçleri incelenmiş, güncel koruma sorunları belirlenmiştir. Çalışma sadece yapılar ile sınırlandırılmamış; incelenen yapılar, aynı zamanda içerisinde konumlandıkları yaklaşık 1 km2'lik alanın kentsel ve sosyo-kültürel gelişimi ile birlikte paralel olarak ele alınmıştır. Tespit edilen sorunları ortadan kaldırmak ya da hafifletmek amaçıyla yapı ve çevre bazında koruma önerileri geliştirilmiştir. Yüzyıllar önce inşa edilmiş ve çeşitli müdahalelere maruz kalmış kültür varlıkları üzerinden elde edilebilecek veriler kimi zaman kısıtlı kalabilmekte ya da teknik veya idari nedenlerle özgün verilere ulaşılması çok zor olabilmektedir. Bu noktada; kültür varlıklarının inşa, keşif ya da onarım kayıtlarını incelemek, bu varlıkların geçmişi hakkında değerli verilerin elde edilmesine katkı sağlamaktadır. Bu nedenle çalışmada birincil kaynak olarak Osmanlı arşiv belgelerinden faydalanılmıştır. Başta Başbakanlık Osmanlı Arşivi ve Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi olmak üzere çeşitli arşivlerde yapılan katalog taraması ile ulaşılan belgeler konuya ilgisine göre tasnif edilmiş, belgelerden Osmanlıca olanların transkripsiyonları yapılarak çalışmada kullanılmıştır. İlgili literatürde bulunan ve bu güne kadar farklı çalışmalarda transkripsiyonları sunulan belgelerden özgün Osmanlıca aslına ulaşılabilenlerin de, hata olma ihtimali göz önüne alınarak transkripsiyonları gözden geçirilmiştir. Çalışmada ayrıca eski haritalardan ve fotoğraf gibi görsel kaynaklardan da yararlanılmıştır. Çalışma sürecinde, Davud Paşa Medresesi ve Davud Paşa Camisi'nde restorasyon çalışmalarının başlaması üzerine, yerinde yapılacak incelemelerden elde edilecek verilerin de çalışmaya dahil edilmesi amacıyla, restorasyon çalışmaları takip edilmiş ve değerlendirilmiştir. Doğal afet ve yangınların bölgede yol açtığı tahribat ve özellikle 19.yy'ın sonundan itibaren uygulanan bayındırlık faaliyetleri sonucunda bölgede genel dokunun büyük oranda değiştiği tespit edilmiştir. Yapı bazında ise, 1509, 1766 ve 1894 depremlerinin tümünde ağır hasar gören külliye yapılarının merkeze yakın diğer külliyeler ile karşılaştırıldığında, hemen hemen her dönem koruma ve onarım bakımından geri planda kaldığı görülmektedir. Çalışma kapsamında yapılan incelemelerde, külliye yapılarından Davud Paşa Camisi'nin dinî amaçlı kullanımı sebebiyle diğer yapılara oranla onarım bakımından ön planda tutulduğu görülse de; bu uygulamaların malzeme, teknik ve işçilik bakımından çok nitelikli olmadığı anlaşılmıştır. Tarihi boyunca pek çok kere tahribata uğrayan ve 1855 Bursa depreminin ardından tamamen yıkılan son cemaat yeri, yapının yıllar içerisinde en fazla müdahale gören ve parçası olmuş ve özgün kimliğine ait verileri yitirmiştir. İçerisinde şadırvanın yer aldığı avlu ise 20.yy'dan itibaren yeni yapılaşmalar sonucu ortadan kalkma noktasına gelmiş, günümüze sadece bazı duvar parçaları ulaşabilmiştir. Bunun yanında, günümüze ulaşan külliye yapılarından Davud Paşa Medresesi'ne afetler sonrasında gerekli onarımın uzun yıllar yapılmadığı anlaşılmıştır. Farklı duvar örgü sistemlerinin izlenebildiği medrese; özellikle 20.yy'da nitelikli bir onarım geçirmemiş ve bu durum tahribatının artmasına neden olmuştur. İçerisinde evsizlerin barındığı, zaman zaman kurban kesim yeri gibi uygun olmayan fonksiyonların yüklendiği yapının revak kubbelerinden sadece biri büyük ölçüde özgünlüğünü korumaktadır. Ayrıca; külliye yapılarından imaret, hamam, han, sıbyan mektebi ve dükkanların günümüze ulaşmadığı ve hazirenin de yüzyıllar içerisinde küçülmesiyle aralarında Davud Paşa'nın kızının mezarının da olduğu tespit edilen bazı mezarların ortadan kalktığı anlaşılmıştır. Osmanlı döneminde Davud Paşa Külliyesi yapılarının onarım süreçlerinin uzaması, hatta bazen hiç yapılamamasına bağlı olarak oluşan tahribatın başlıca sebepleri arasında, yapıların merkezden uzak konumu ve vakfın ekonomik açıdan zayıf olması gösterilebilir. 20.yy'da ise üst ölçekteki bölgesel kararlar ve imar faaliyetlerinin külliye yapılarını olumsuz etkilediği görülmektedir. Ayrıca 20.yy'da yapıların yakın çevrelerinde büyük hastane komplekslerinin kurulması ile çalışma bölgesinde izlenebilen yıkım sadece fiziksel boyutta kalmamış, bölge için zihinlerde yerleşen "tıp ve sağlık hizmetleri" algısı nedeniyle, bölgenin tarihî kimliği unutulmaya yüz tutmuştur. Oysa her türlü yıkım ve müdahaleye rağmen Tarihî Yarımada'da Bizans dönemine kadar uzanan kültürel kimliğini korumaya devam eden bölge; Davud Paşa Külliyesi dışında birbirine çok yakın konumda dört önemli külliye daha bulunması nedeniyle Osmanlı mimarlığının gelişim çizgisini yansıtması bakımından da kıymetlidir. Bu doğrultuda çalışma kapsamında Davud Paşa Külliyesi yapıları ve yakın çevreleri için geliştirilen koruma önerilerine ek olarak Tarihî Yarımada'nın ilgili bölümünde oluşturulması önerilen gezi rotasının bölgenin tarihî ve kültürel bir çekim merkezi olmasını destekleyeceği düşünülmektedir. Sadrazam Davud Paşa yapıları çerçevesinde, öncelikle özgün arşiv belgelerinden yararlanılarak Tarihî Yarımada'nın periferi olarak tanımlanan bir bölgesindeki gelişim ve değişiminin takip edildiği bu tez çalışması ile, aynı zamanda benzer konularda yapılacak çalışmalara özgün ve esin verici bir kaynak oluşturmak hedeflenmektedir.
Konut ve yerleşmelerde güneş enerjisinin etkin kullanımı açısından imar mevzuatının irdelenmesine yönelik bir çalışma
Artan dünya nüfusu ve tüketim, enerjiyi tüm dünyada devletlerin en önemli ortak meselesi haline getirmiştir. Enerjinin nasıl temin edileceği önemli bir planlama konusudur. Petrol, doğalgaz ve kömür gibi birincil enerji kaynaklarının tükenmekte oluşu, kullanımları sonucu ortaya çıkan sera gazı salımları ve bu salımlar nedeniyle artan dünya ortalama sıcaklıkları ve küresel ısınma sorunu enerjiye yeni bakış açıları getirmeyi zorunlu kılmıştır. Bu bağlamda mevcut enerjinin etkin kullanımı ve yenilenebilir enerji kaynakları önem kazanmıştır. Dünya nüfusunun büyük bir kısmını barındıran kentsel alanlar, ve bu kentsel alanlardaki bina stoğunun da çok büyük bir kısmını oluşturan konut alanları, yapılan projeksiyonlarda artma eğilimi gösteren nüfus ve enerji ihtiyaçları nedeniyle enerji etkinliği konuşunda öncelikle eyleme geçilmesi gereken alanlardır. Binalarda konfor koşullarını, öncesine oranla ne kadar az enerji harcayarak sağlayabilirsek, o oranda enerji etkinliğini arttırmış oluruz. Bu açıdan binalardaki enerji harcamalarında önemli bir pay teşkil eden ısıtma ve soğutma giderlerinin azaltılması, enerji etkinliği açısından son derece önemlidir. Enerji etkinliği ve yenilenebilir enerji kaynakları bir arada düşünüldüğünde, Türkiye için yenilenebilir enerji kaynağı olarak ilk akla gelen kaynak güneş enerjisidir. Güneş enerjisinin yapma çevre tasarımında etkin bir şekilde kullanılabilmesi için, imar mevzuatı en önemli araçlardan biri olarak ele alınabilir. Gelişmiş ülkelerin aksine, iklimsel verilerin değerlendirildiği, iklim duyarlı bir imar mevzuatı Türkiye'de çok yeni bir kavram olup, iklimsel verilerin mevcut mevzuatta yeterli seviyede ele alındığı söylenemez. Enerji etkin bir çevre tasarlanabilmesi için, bu sürecin yönetiminde etkili olan paydaşlara rehberlik eden imar mevzuatının iklim duyarlı bir yaklaşıma sahip olmasının önemi büyüktür. Bu tez çalışması kapsamında, konut ve yerleşmelerde güneş enerjisinin etkin kullanımı açısında imar mevzuatının bir değerlendirmesi yapılmıştır. Değerlendirmede, özellikle yerleşme ölçeğindeki tasarım parametrelerini oluşturan; arazinin eğimi ve yönlenmesi, bina aralıkları, bina yükseklikleri parametreleri mevzuat kapsamında irdelenmiştir. Binaların enerji etkinlikleri, farklı bina yüksekliği ve bina aralıklarına göre değişen ısıtma-soğutma yükleri, CO2 salımları ve güneş ışınımı kazançları üzerinden karşılaştırılmıştır. Böylece üzerinde çalışılan tasarım parametrelerinin, güneş enerjisinin etkin kullanımında ne kadar önemli olduğu gösterilerek, imar mevzuatına dahil edilmelerinin önemi vurgulanmaya çalışılmıştır. Güneş enerjisine duyarlı bir imar mevzuatı daha sürdürülebilir ve enerji etkin bir yapma çevre için önemli bir adım olacaktır. Çalışma 5 bölümden oluşmaktadır: Birinci bölüm olan giriş kısmında dünyanın nüfus ve enerji konusunda geldiği durum ortaya konularak, yapma çevre, enerji, tasarım ve planlama kavramları üzerinden mevcut sorunlar vurgulanmıştır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, kapsamı ve yöntemi anlatılmıştır. İkinci bölümde konut ve yerleşmelerde güneş enerjisinin etkin kullanımı başlığı altında, planlama ve mimarlık disiplinlerinde enerji etkinliğinin yeri ve önemi araştırılarak, yenilenebilir enerji kaynaklarından güneş enerjisinin konut ve yerleşmelerde etkin kullanımı için değerlendirilmesi gereken tasarım parametreleri üzerinde durulmuştur. Çalışmanın üçüncü bölümünde güneş enerjisinin etkin kullanımı ve imar mevzuatı ilişkisi araştırılmıştır. Şehirlerin ve onun önemli bir yüzdesini oluşturan binaların ve bina çevrelerinin oluşumunda önemli bir belirleyici olan imar mevzuatının genel kavramları açıklanarak, enerji etkin konut ve yerleşmeler için önemine değinilmiştir. Bölüm içerisinde dünyada ve Türkiye'de imar kanunları, yönetmelikler ve fiziki planlar incelenmiştir. Bu bölümde ayrıca dünyada imar mevzuatının etkili bir araç olarak kullanıldığı planlama ve tasarım örnekleri verilmiştir Çalışmanın dördüncü bölümünde imar mevzuatında güneş enerjisinin etkin kullanımı, seçilen çalışma alanları üzerinden incelenmiş, imar mevzuatında değişen durumlara göre çalışma alanlarındaki binaların enerji etkinlikleri irdelenmiştir. Çalışma alanlarını oluşturan yerleşme dokularının her biri dört farklı durum için analiz edilmiştir. Bu durumlardan birincisi geçerli olan uygulama imar planına göre mevcut durum, ikincisi düz ve eğimli arazide olmaları durumu, üçüncüsü İstanbul İmar Yönetmeliği'nde verilen bina yükseklikleri ve bina aralıklarına göre düzenlenmiş olan durum ve dördüncü durum ilgili nazım imar planında verilen yoğunluğa göre düzenlenmiş olan durumdur. Çalışmanın son bölümü olan beşinci bölümde ise çalışma sonuçları açıklanmış ve değerlendirilmiştir. Çalışma yöntemi 4 temel adımı kapsamaktadır. Birinci adımda güneş enerjisinin etkin kullanılması için konut ve yerleşme tasarımında etkili olan parametrelerin değerleri belirlenmiştir. İkinci adımda İstanbul İmar Yönetmeliği'nin bu parametrelerle ilgili maddeleri taranmış, yerleşme ölçeğindeki tasarım parametrelerini ilgilendiren maddeler olan bina yüksekliği ve bina aralıklarıyla ilgili maddeler tespit edilmiştir. Üçüncü adımda mevcut mevzuatın üzerinden incelenebilmesi için Başakşehir ilçesinde İstanbul'un yapılaşma eğilimini yansıtan farklı nüfus ve yapılaşma yoğunluklarında 3 farklı yerleşme dokusu çalışma alanı olarak seçilmiştir. Son adım olan dördüncü adımda, seçilen yerleşme dokularında yer alan binaların ısıtma-soğutma yükleri, pencerelerden güneş ışınımı kazançları ve karbondioksit salımlarının belirlenebilmesi için gerekli olan tasarım parametrelerinin değerleri çalışmada kullanılan, Energy Plus simülasyon motorunun kapsamlı ara yüzü olan, DesignBuilder isimli simülasyon programında tanımlanarak analizler yapılmıştır. Çalışmada enerji simülasyonu programının kullanılmasının nedeni, bu analizlerin 1 yıllık periyod için yapılıyor olması ve simülasyon programının 10 yıllık iklimsel veri kullanımına imkân sağlayarak hızlı, ekonomik ve güvenilir olmasıdır. Ekler Bölümünde ise: • Türkiye'nin iklim bölgelerine ait harita • İstanbul için ısınma enerjisi bakımından uygun bina aralıkları • İstanbul Çevre Düzeni Planı (15.06.2009 t.t.li) • DesignBuilder Programı'nın tanıtımı • Çalışma dokularına ait veriler yer almaktadır.
Hastane binalarında sismik izolasyon sistemlerinin kullanım kararının bina üretim sürecine etkileri
Dünya genelinde deprem yüzünden ölen insanların sayısı gün geçtikçe artmaktayken 1.derece fay hattı üzerinde olan ülkemizde de depreme karşı alınan önlemler hızla gelişmektedir. Kalkınma ve gelişme politikası olarak birçok bölge kendi projesini geliştirirken bütün binalarda depreme karşı önlemler alınması hedeflenmektedir. Özellikle depremlerde kesintisiz hizmet vermesi gereken kamu binalarında sismik yalıtım ayrı bir önem kazanmaktadır. Örneğin İstanbul'da afet hazırlık projesi kapsamında hastane gibi birçok kamu binası depreme karşı yalıtımlı hale getirilmektedir. Depreme karşı hazırlanan stratejiler yönetmeliklerle de desteklenmekte, 2013 yılında yayınlanan genelge ile 100 yataklı ve üzeri hastanelerde sismik izolatör kullanımı zorunlu hale getirilmektedir. Sismik izolatör bugün için Dünya'da gelinen noktada en iyi deprem yalıtım performansı gösteren sistem olarak kabul edilmektedir. Ancak sismik izolatör kullanım kararının verilmesi bina üretim sürecinin alt evreleri olan girişim/ tasarım /ihale / yapım/ kullanım evrelerinde alınan kararlarla yakından ilgilidir. Bu çalışmada, sismik izolatör kullanım kararı verilen hastaneprojelerinde sismik izolatör kullanım kararının verilmesinin bina üretim sürecinin alt evrelerine olan etkisi, izlenmesi gereken adımlar, bu süreçlerde karşılaşılan problemler ve bu problemlerin çözümüne ilişkin alınması gereken önerilerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu çalışma söz konusu hedefe İstanbul'da sismik izolatör kullanılarak yapımı tamamlanmış/tamamlanmakta olan 5 adet büyük ölçekli hastane binasının bina üretim süreçleri incelenerek ve uzmanlarından görüş alınarak ulaşılacaktır.
Çağdaş kabile konutlarının doğal yerel veriler bağlamında analizi
Dünyanın farklı bölgelerindeki araziler, binlerce yıldır, farklı kabilelere yerleşme imkanı sağlamıştır. Tez bağlamında, küresel ölçekte son iki asırdır varlıkları belgelenen, toplamda 186 adet olmak üzere, kabile kültürlerinin tek hücreli konut yapıları analiz edilmiştir. Kabile konutlarının formu, boyutu, kullanım şekli ve yerleşim planları, insan toplulukları arasında farklılık göstermektedir. Bu farklılığın, değişiklik gösteren arazi ve iklim koşulları ile farklılaşan yerel malzemeden kaynaklandığı düşünülmektedir. Tez omurgasının oluşturulma sürecinde ilk olarak, kütüphanelerden, piyasadan ve internetten vernaküler mimari, geleneksel mimari, yerel mimari, kabile yapıları, ilkel yapı, kır yapıları, barınak, mimarlık tarihi, köy ve vernaküler yerleşim alanlarındaki kaynaklar derlenmiştir. Derlenen kaynaklardan kabile konutları hakkında bulunan fotoğraf, mimari çizim (plan, kesit, görünüş, eskiz, yerleşim planı) gibi görsel malzemeler ile bir dijital arşiv oluşturulmuştur. Aynı yapım sistemine sahip ve benzer formdaki kabile konutları sınıflandırılmıştır. Bu görsellerin bir kısmı, tezin dördüncü bölümünde ait olduğu yapım sistemi ile ilgili incelemeye dahil edilmiş, diğer kısmı ise eklerde sunulmuştur. Her bir kültürün, coğrafi konumu ve açıklaması ilgili bölüme eklenmiştir. Antropoloji, maddesel kültür, arkeoloji, jeomorfoloji, yerel yapı malzemesi, yerel iklim, iklimin yapı üzerindeki etkileri, yapı formu, yapım sistemleri konularında ek ve destekleyici araştırmalar yapılmıştır. Farklı kaynaklardaki doğal yerel özelliklerin sınıflandırılması incelenmiştir. En rasyonel olduğu düşünülen sınıflandırma sistemleri tercih edilmiştir. Özet bilgiler, tezin ilgili bölümlerine, kabile yapılarına etkileri gözetilerek eklenmiştir. Gerekli görüldüğü durumda bu bölümlerdeki sınıflandırmaya, orjinal kaynaklarda yer almayan tipler eklenmiştir. Kabile yapıları, iklime göre incelenirken, hem Koppen-Geiger, hem de EVAW (Encyclopedia of Vernacular Architecture of the World)' ın iklim sınıflandırmasından faydalanılmıştır. Yapı malzemesi ve arazi konusunda yapılan incelemelerde genellikle EVAW' dan faydalanılmıştır. Form ve yapım sistemine göre kabile yapıları sınıflandırıldıktan ve doğal yerel veriler bağlamında kabile yapıları analiz edildikten sonra, konutların yapım sisteminin belirlenmesinde kabilelerin yaşama biçiminin de etkisi olduğu anlaşılmıştır. Hipotezde yapısal özellikler üzerinde antropolojik ögelerin etkili olmadığı vurgulansa da, kabilelerin yaşama biçimi ile ilgili olan ikinci bölüm teze eklenmiştir. Değerlendirme kısmında, holistik yaklaşımla kabilelerin yaşama biçimine, konutların yapım sistemine, yapım sistemi ile malzeme ilişkisine ve benzer formdaki yapıların kıtalara dağılımına göre sayısal analizler yapılmış ve yorumlanmıştır. xxix Yaşama biçimine göre kabile toplulukları, avcılık-toplayıcılık veya çobanlık yapabilmekte ya da tarım ile uğraşabilmektedir. Avcı toplayıcı topluluklar, diğerlerine göre hem yaşama biçimi hem de yapıları en ilkel olan topluluklardır. Sürü halinde dolaşmaktadırlar. Genellikle günlük veya birkaç günlük kurdukları kamp alanlarında, hızlıca basit iskelet sistemli üzeri ot/yaprak kaplı, küçük boyutlu geçici yapılar inşa etmektedirler. Göçebe çoban topluluklar, hayvanlarını beslemek, balık güzergahını takip etmek gibi amaçlarla genellikle sezonluk olarak, hayvanları ile birlikte yer değiştirmektedirler. Su kaynakları ve/veya bitki örtüsü, bu toplulukların sezonluk yer değiştirmesini belirleyen etkenlerdir. Bu toplulukların bir kısmı yapılarını yapılarını göç ettikleri yere taşırken, diğer kısmı her gittiği yerde, o bölgenin yerel özelliklerine göre, yazlık ve kışlık olmak üzere, yapılarını inşa etmektedir. Yurt gibi iskelet sistemli yapılar sökülmeksizin bütün halde taşınırken, kara çadır gibi gergi sistemli yapılar, sökülerek taşınmaktadır. Tarım toplulukları ise yapılarını kalıcı olarak inşa etmekte, kültür devam ettiği sürece, yapılar ayakta kalmaktadır. Bu yapılar, tarım topluluğunun kültürüne göre küçük boyutlu tek aile konutları veya birkaç ailenin bir arada yaşadığı komünal konut yapıları olabilmektedir. Her üç yaşama biçimine sahip kabile topluluklarında pek çok örnekte hayvanlar ile birlikte aynı konut yapısı içerisinde yaşandığı görülmektedir. Binlerce yıllık tecrübeye dayanan kabile kültürlerinin ürünü olarak konut yapıları, kabile topluluklarının yaşama biçimi ile birlikte yerel özelliklere, yani malzeme kullanımına, yerel iklime ve yerleşim arazisine göre incelenmiştir. Sıcaklık, soğukluk, nem, rüzgar, yağmur, kar, güneş ışınımı ve günlük/sezonluk sıcaklık farkları gibi iklimsel özellikler, yapı formunun, yapının zemin ile kurduğu ilişkinin, yapı kabuğunun geçirgenliği ve katmanlaşmasının belirlenmesinde, yapının yarı açık veya kapalı olmasında etkilidir. İklimsel özellikler, yapı boyutlarının belirlenmesinde çok etkili değildir. Flora, fauna ve yer kabuğunun yapısı ile birlikte değerlendirilmesi gereken arazi, büyük ölçüde yapıların bir araya gelişinde, birbirleri ile etkileşiminde etkilidir. Kabile yapıları kümelenme, bitişme, çevrelenme, ayrıklaşma gibi farklı çeşitlerde bir araya gelebilmektedir. Araziye yerleşim gömülü, yarı toprak altı, zemine bitişik veya yükseltilmiş olabilmektedir. Gömülü (mağara ve toprak altı) yerleşimlerde, yerleşim arazisi insan eliyle oyularak veya doğal oyuk haliyle kullanılmaktadır. Yapı formunun oluşturulması araziyi oluşturan yapı malzemesine bağlıdır. Gömülü sistemlerde yapı çıkararak oluşturulurken, tüm diğer yapım sistemlerinde yapı, araziye eklenmektedir. Yükseltilmiş yapılar, tropikal orman ve tropikal kıyı bölgelerinde bulunmaktadır. Yarı toprak altı yapıların tamamı kutupsal ve yarı kutupsal iklim bölgelerinde bulunmaktadır. En sık rastlanan zemine bitişik yapılar, farklı arazi tiplerinde ve farklı iklim bölgelerinde bulunabilmektedir. Malzeme çeşitlerine göre kabile yapılarının analizi yapıldığında, iskelet sistemlerin neredeyse tamamında taşıyıcı olarak ahşabın kullanıldığı, göçebe toplulukların iskelet sistemli veya gergi sistemli yapılarını genellikle hayvansal malzemeler ile kapladıkları, bitkisel malzemenin çoğunlukla çatı kaplama malzemesini oluşturduğu, yığma yapılarda taş, toprak ve kil, tuğla veya buz/kar blokları kullanıldığı xxx görülmektedir. Kabile yapılarında en çok kullanılan malzemelerin ahşap, toprak ve bitkisel malzemeler olduğu, taş, hayvansal malzeme ve kar/buz kullanımının daha seyrek olduğu ortaya çıkmaktadır. Çağdaş kabilelerin tek hücreli konut yapıları, taşıyıcı sistemine göre dört ana tipe ayrılmaktadır. Tez kapsamında incelenen yapıların yarısından fazlası iskelet sisteme sahipken, neredeyse çeyreği yığma sistemlidir. Geri kalan kısım ise gergi veya oyuk sistemlidir. Sonuç olarak, doğal yerel verilere ek olarak, yaşama biçimi bağlamında benzerlik gösteren kabilelerin benzer taşıyıcı sistem ve forma sahip konut yapıları inşa ettikleri ortaya çıkmıştır. Ancak, doğal yerel verilerden biri olan arazinin, yerel malzemenin oluşmasını ve kabile topluluklarının yaşama biçimini etkileyerek, yapı formu ve taşıyıcı sistemini doğrudan değil dolaylı yoldan etkilediği anlaşılmıştır. Kabile konutu formu ve taşıyıcı sistemi üzerinde, üç doğal yerel veriden en çok malzeme etkili olmaktadır.