Politics in a sixteenth - century Ottoman scholar's worldview: Taşköprizade Ahmed's (d. 968 / 1561) discourse on rulership

Bu tezin odak noktasını Selim I (1512-20) ve Süleyman (1520-1566) dönemi Osmanlı alimlerinden Taşköprizade Ahmed'in yönetim konusundaki söylemi oluşturmaktadır. Ahlak, felsefe ve tasavvuf türleri içerisinde ele alınabilecek üç metninin analizi yoluyla bu tez, Taşköprizade'nin ortaya koyduğu siyasi ve ahlaki öğretilerine on altıncı yüzyıl ortası Osmanlı bağlamı içerisinde ışık tutmaktadır. Entellektüel bağlam açısından, Taşköprizade İci'nin metnine şerh yazarak ahlak geleneğini sürdürmüş ve aynı zamanda yazdığı ilimler ansiklopedisinde yönetimle ilgili ilimlere dair mevcut en ayrıntılı ilimler tasnifini meydana getirmiştir. Bu tezin ana iddiası, Taşköprizade'nin Gazali'yi kendisine ilmi model olarak gördüğü ve yönetim üzerine düşüncelerini formüle ederken de ana ilham kaynağı olarak aldığıdır. Siyaset mertebeleri, yönetimde ilim vurgusu, alimler ve sultanlar arasındaki ilişkinin mahiyeti ile ideal yöneticiyi bir zahid olarak tasavvur etme hususlarında Taşköprizade, Gazali'nin görüşlerini benimseyerek yeni bir bağlamda ele almıştır. Taşköprizade'nin yönetim üzerine düşüncelerini formüle ederken ikinci ilham kaynağı Ibn Arabi olmuştur. İnsanın kendini yönetmesi ile insan topluluğunun yönetimi arasında doğrudan bir ilişki kurarken Taşköprizade, İbn Arabi'nin sembolik dilini kullanmıştır. Bu tezde gösterilen özellikleriyle Taşköprizade, yönetim söyleminde ahlaki-felsefi bakış açısını benimseyen on altıncı yüzyıl Osmanlı siyasi düşünürleri arasında kendine has bir biçimde yer alır.