Bolu'da iki farklı istasyonda toplanan pm10 örneklerinin kimyasal kompozisyonunun belirlenmesi

Yarı kırsal bir alanda konuşlanmış olan Abant İzzet Baysal Üniversitesi kampüsünde 2013 yılının Nisan ayı boyunca günlük, kentsel bir alan olan şehir merkezinde ise Mayıs ve Ekim (2013) aylarında gece ve gündüz PM10 örnekleri toplanmıştır. Takip edilen örnekleme sistemi hem farklı karakteristiklere sahip olan alanların, hem farklı sezonların hem de gece ve gündüz arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların açığa çıkartılmasını sağlamıştır. Toplanan PM10 örnekleri EC, OC ve ana iyonlar (Ca2+, Mg2+, K+, NH4+, Na+, SO42-, NO3-, Cl-, ve PO43-) açısından analiz edilmiştir. Bunlara ek olarak kent merkezinde bulunan istasyonda SO2, PM10 ve meteorolojik değişkenler de izlenmiştir. PM10 örnekleri ön ve arka kuartz filtrenin seri olarak kullanıldığı bir örnekleme sistemi kullanılarak toplanmıştır. Örnekleyici kampüsde 14 m yüksekliğinde bir çatı üzerine yerleştirilirken, şehir merkezinde örnekleyicinin yerden yüksekliği 1.6 m olarak ayarlanmıştır. Kampüsde ortalama PM10 kütlesi yaklaşık 29 ± 14 µg m-3 olarak ölçülürken, şehir merkezinde bu değer Mayıs ayında 87 ± 40 µg m-3 ve Ekim ayında 72 ± 62 µg m-3 olarak belirlenmiştir. Toplanan örneklerde EC/OC analizleri Sunset Lab firmasından temin edilen EC/OC analizörü kullanılarak belirlenmiştir. Ortalama EC ve OC konsantrasyonları kampüsde sırasıyla 0.98±0.60 and 4.27 ± 2.47 µg m-3olarak belirlenmiştir. Çalışmada belirlenen parametrelerin PM10 kütlesine katkısı mevsimler açısından incelendiğinde, sonbaharda OC'nın PM10 kütlesine katkısının arttığı buna karşın ikincil inorganik kirleticiler olan SO42- ve NO3-'ın sonbaharda PM10'a katkısının azaldığı gözlemlenmiştir. Elde edilen bu sonuç sonbaharda yanma kaynaklı olarak atmosfere salınan emisyonların OC konsantrasyonunu arttırması, diğer yandan sıcaklığın düşmesine bağlı olarak fotokimyasal aktivitenin azalması ve bu nedenle atmosferde SO42- ve NO3- üretiminin yavaşlamasıyla açıklanmıştır. Çalışmada bulunan diğer önemli bir sonuç ise kış aylarında atmosferde bulunan PM10 kütlesine NH4+'ın katkısının artmasıdır. Bunun sebebi olarak da evsel ısınma amaçlı olarak tezek kullanılması gösterilmiştir. Kampüs ve şehir merkezinde toplanan örneklerin konsantrasyonları karşılaştırıldığında şehir merkezindeki PM10 konsantrasyonunun kampüsde ölçülen değere göre 2.5 kat daha fazla olduğu bulunmuştur. Son olarak, EC iz metodu kullanılarak birincil ve ikincil OC değerleri de yine bu çalışmada hesaplanmıştır. SOC'nın toplam OC'a katkısının gündüz örneklerinde ve şehir merkezinde toplanan örneklerde daha fazla olduğu saptanmıştır.