Boyabat’ın geleneksel mimarisinde endüstri yapıları: Değirmenler ve Şamlılar çeltik fabrikası

insanl k tarihi boyunca, teknoloji ve sanayinin geli imini yans tan geleneksel üretimyöntemleri ve üretim yap lar , Sanayi Devrimi sonras nda terk edilmi ve giderek yok olmasürecine girmi lerdir. Bu nedenle az say da örnek günümüze ula abilmi ve endüstriarkeolojisinin konusunu olu turmu tur.De irmenler, en eski geleneksel üretim yap lar ndan biridir. Günümüzde kullan lan azsay daki örnekleri mevcut olan de irmenler, güç kaynaklar na göre adland rlar. Elde irmeni, hayvan veya insan gücüyle çal an de irmen, su de irmeni, yel de irmeni vemotor gücüyle çal an de irmenler kullan m ekline göre biçimlenmektedir.Çeltik üretimi ile tan nan Boyabat, su gücünün varl ile sanayisini geli tirmi ve gelenekselüretim mimarisinde bu nitelikli biçimlenme olu mu tur. Boyabat kentinde gelenekselyöntemle üretim yapan ve yak n geçmi e kadar kullan lan de irmenler hakk nda günümüzekadar bir ara rma yap lmad tespit edilmi tir. Bu nedenle, Boyabat ve yak n çevresindekide irmenler ara lm , sistemleri çözümlenmeye çal lm ve tüm verileri ile belgelenerekele al nm lard r. ncelenen su de irmenlerinde yatay veya dü ey su çark ile hareketsa lanmaktad r. Kullan m ekillerine göre; un de irmeni, dink, dibek gibi çe itleri tespitedilmi tir.rsal alandaki terk edilmi de irmenlerin birço u harap durumdad r. Kent içinde ise bu türyap lar yenilenerek çeltik fabrikas veya un fabrikas olarak çal maya devam etmektedir.Ancak, bilinçsizce yap lan yenilemeler bu kültürel miras n yok olmas na neden olmaktad r.Gelecek nesillere aktar labilmesi için özgün kimliklerinin korunarak ya at lmas , halk n vekamu kurum ve kurulu lar n bilinçlendirilmesi gerekmektedir.Koruma amaçl bir yakla mla incelenen de irmenlerin çal ma prensipleri, geçirdikleride imler ve sorunlar , aml lar Çeltik Fabrikas örne i ve Boyabat kenti ile ili kilendirilmi ,korunmalar ve yeniden kullan mlar için öneriler geli tirilmi tir.Anahtar kelimeler: Boyabat, çeltik/pirinç, çeltik fabrikas , un de irmeni, dink, dibek, suçark , geleneksel üretim yap , endüstri arkeolojisi.JÜR :1. Doç. Dr. Nadide SEÇK N (Dan man) Kabul tarihi: 16.02.20062. Y. Doç. Dr. Ö. Faruk TUNCER Sayfa Say : 2453. Y. Doç. Dr. Gülsün TANYEL