Çağdaş flütçü-besteci Ian Clarke'ın flüt çalma sanatı ve literatürüne katkıları

Bu çalışma, Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi (MGÜ) Müzik ve Güzel Sanatlar Enstitüsü (MGE) kapsamında Çalgı Eğitimi Ana Sanat Dalı Yüksek Lisans bitirme tezi olarak hazırlanmıştır. Çağdaş flütçü-besteci Ian Clarke ve eserleri hakkında uluslararası platformda yapılan tez çalışmalarının incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucunda hazırlanan bu tezde, Clarke'ın bir flütçü-besteci olarak müzik dünyasındaki akademik ve artistik değerine dikkat çekmek ve bestecinin müzik tarihindeki yerini bu çalışmayla ortaya koymak amaçlanmıştır. Bunun yanında, Ian Clarke'ın çok yönlü müzisyen kişiliği incelenerek "Flüt Çalma Sanatı ve Literatürüne Katkıları"nın okuyucuya tanıtılması, araştırılması ve dilimize kazandırılması hedeflenmiştir. Bu tezin yazıldığı 2022 yılında henüz 58 yaşında olan Clarke'ın yaşayan bir besteci olması, flüt ve müzik dünyasının ulaşılabilir bir kahramanı olması avantajını doğurmasıyla birlikte bestecinin bu tezin yazıldığı tarihten sonra da üretmeye devam edeceği gerçeğini gözler önüne koymaktadır. Bu algı ve farkındalıkla hazırlanan ve Clarke'ın günümüze kadar ortaya koyduğu tüm eserlerinin bir arada bulunduğu bir repertuvar kataloğu olma niteliğini de taşıyan bu tez çalışmasının benzersiz olması ve akademik ortama katkı sağlaması ümit edilmiştir. Bu çerçevede giriş bölümünün ardından çalışmada, "Enstrüman Olarak Flüt" başlığı altında ilk olarak "Flütün Kısa Tarihi" başlığıyla flütün tarih öncesinden günümüzdeki halini alana kadar geçirdiği süreçteki önemli gelişmelere yer verilmiş; enstrümanın günümüzde geldiği halinin olanakları ve özellikleri "Modern Flüt" başlığı altında değerlendirilmiştir. Bölümün sonunda flüt ailesinin diğer üyeleri bu enstrümanların özellikleri ve kullanım alanları bağlamında "Flüt Ailesi" başlığı altında incelenmiştir. Bu anlamda, günümüzde flüt sanatıyla ilgilenen tüm müzisyen ve sanatseverlerin enstrümanın tarihine bilimsel ve entelektüel bir bakış açısıyla yaklaşabilmelerini sağlamak amaçlanmıştır. Tezin "20. Yüzyıldan Günümüze Müzik ve Flüt" başlıklı ikinci bölümünde, Modern ve Çağdaş dönemlerin özellikleri incelenmiş; çağdaş bir flütçü-besteci olarak Ian Clarke'ın boyut kazandırdığı çağdaş flüt çalım teknikleri; tarihi, teknik ve akademik bakış açısı ile ortaya konulmuştur. Bestecinin ve günümüz insanlarının yaşadığı dönem olan çağdaş dönemin müziği ve sanatına karşı var olan yargıları tarafsız bir perspektifle ortadan kaldırmak; hiç değilse bu dönemi anlaşılır kılmak amaçlanmıştır. Bu anlamda flütçüler için genellikle üstesinden gelmenin zor göründüğü, anlaşılması ve uygulaması alışılmış flüt çalım tekniklerine benzemeyen çağdaş müzik ve gereklilikleri "Çağdaş Flüt Çalım Teknikleri, Notasyonu ve Terminolojisi" başlığı altında sınıflandırılmış ve incelenmiştir. Bu tekniklerin ifade ettikleri anlam bağlamında flüt üzerinde uygulanma yöntemleri çeşitli metot, kitap, makale ve tez gibi kaynaklar incelenerek aktarılmıştır. Bu bağlamda, modern müziğe yeni adım atmış flütçüler için bu tekniklerin ne amaçla ve nasıl yapıldığı anlaşıldıktan sonra yeni ve farklı olan yazım çeşitlerinin okunması ve algılanmasına yardımcı olması amaçlanmıştır. Tezin takip eden bölümünde, çalışmanın ana konusunu oluşturan Ian Clarke'ın müzisyen kişiliği diğer tez ve yapılmış röportajlar incelenerek derlenmiştir. "Çağdaş Flütçü-Besteci Ian Clarke" başlıklı bu bölümde bestecinin müziğinin daha iyi benimsenmesi açısından sanatçının müzik yolculuğundaki ilk adımları, eğitimi, yorumcu, besteci ve flütçü olarak profesyonel müzik yaşamı incelenmiş ve Türkçe xxii biyografisi oluşturulmuştur. Bu anlamda, müzisyenin icracısı ve bestecisinin kendisi olduğu eserlerinin yer aldığı "Diskografi"sine de yer verilen bu bölümde, Ian Clarke ve müziğiyle ilgilenen kişiler için gerek program notu gerek sınav programı gibi araştırmaları sırasında kaynak olması amaçlanmıştır. Tezin dördüncü bölümü, "Ian Clarke'ın Eserleri" olarak başlıklandırılmış ve bestecinin günümüze kadar bestelemiş olduğu tüm eserlere yer verilmiştir. Eserler; tarihi bilgileri, bestelenme sebepleri, enstrümantasyonları, kullanılan teknikleri ve bestecinin kendi performans önerilerine de yer verilerek incelenmiş; Clarke'ın yaptığı kategorilere göre sınıflandırılmıştır. Bu doğrultuda tezin beşinci bölümünde, Clarke'ın tezde sözü geçen çağdaş çalım teknikleri kullanımı açısından oldukça zengin olan iki solo eseri The Great Train Race ve Zoom Tube kullanılan çağdaş çalım teknikleri bağlamında incelenmiştir. Buna bağlı olarak sonuç bölümünde, müzisyenlerin dünyasında yüzyıllardır süregelen yorumcu besteci figürünün çağdaş temsilcisi olarak Ian Clarke'ın flüt çalma sanatı ve literatürüne yaptığı katkılar irdelenerek çıktılar halinde ortaya konulmuştur. İnsanlığın kendini ifade etmek için tarih öncesinden beri başvurduğu sanatın müzik dalında sınırsızlığın en fazla vurguladığı zaman hem sonu belli olmadığı hem de içerdiği fikriler açısından çağdaş dönem olarak ele alınabilir. Bu dönemin getirdiği yeni müzik algısı bağlamında çok yönlü müzisyenliğiyle daha yaşadığı dönemde "sanatçı" mertebesine erişen Ian Clarke'ın kişiliği ve müziğinin, günümüzde sanat ışığıyla aydınlanan tüm meraklı ruhlara tür-stil ayrımı yapmaksızın özgürce müziğe bulaşma ve içlerinde duydukları sese kulak verme cesaretini göstermeye teşvik etmesi açısından örnek olması umut edilmiştir. Sanat ve müziğin aydınlattığı yolda yürüyen tüm müzisyenlerin önce kendini eğitme fırsatına erişmesinde bir idol olarak benimseyebilecekleri bir müzisyen olan Ian Clarke'ın ve müziğinin tanıtıldığı bu tezin herkese rehber olması ve yaratıcılıklarının sonsuzluğu ve derinliğinde "hayatın mucizelerini anlamayı başarmalarına"1 yardımcı olması umulmuştur.