Çağdaş Türk resminde gerçeküstücü tavır bağlamında düş ve fantezi

ÖZET 1924 yılında ilk gerçeküstücü bildiri yayınlandığında, Türk resminde manzara ve figüratif eğilimler egemendir. Daha önce bu eğilimler izlenimci bir etkiyi yansıtırken daha sonra çizgisel ve kurgusal yapıya yönelik biçimde değişmiştir. Ulusallaşma bilincinin ve kentselleşme olgusunun etkisiyle sıradan insan yaşamları konu olarak ağırlık kazanmaya başlamıştır. 1950'lerle beraber dışa açılmanın etkisiyle soyut resim çalışmalarının arttığına tanık oluyoruz. 1970'lerle beraber gerçeküstücü anlamda ve dolaylı olarak da düşsel, fantastik resim Türk sanatında görülmeye başlar. Batı da ortaya çıkan gerçeküstücü akım doğrultusunda çalışan Türk sanatçı sayısı çok azdır. Bunun farklı nedenleri vardır. Türk sanatçılarının böyle bir sanatsal eğilime gerek zihinsel anlamda gerekse bu akımın gereksindiği düşünsel ve resimsel birikim anlamında hazır olmadıkları türünden bir nedenin ötesinde, asıl belirleyici olan Türk sanatçısının konuya Doğu- İslam kültür ve yaşam biçiminin ürettiği değerler açısından yaklaşmış olduğudur. Gerçeküstücü anlamda yapıtlar üretmiş sanatçılarda bile Doğu- İslam kültür ve yaşam biçiminin izlerine rastlanmaktadır. 1980'le beraber yeni bir dönüşüm geçiren Türkiye, kitle iletişim araçlarının son hız gelişmesiyle postmodern bir sürece girmiştir. İlginçtir 1980'le beraber düşsel ve fantastik resim yapan sanatçılar öne çıkmaya ve genç kuşak sanatçılarda o yöne doğru eğilmeye başlamıştır. Bunda kuşkusuz, dünyada da olduğu gibi, Türkiye'de de postmodern anlayışla beraber düş ve fantezi gibi kavramların içselleşmeye başlaması ve Türkiye'nin akılcı dünya görüşü değerlerini daha yeni sorgulamaya başlamasının büyük payı vardır.