Çan (Çanakkale) yöresi sileks oluşumlarının jeolojisi ve endüstriyel yönden değerlendirilmesi

ÖZET Seramik sanayiinde öğütme amaçlı kullanılan sileks, Türkiye'de Biga yarımadasında Tersiyer volkanitlerinin içinde düzensiz yataklanmalar şeklinde, dağınık bir konumda bulunur. Çalışma alanındaki ( Çanakkale-Çan ve Etili ) sileks zuhurları trakiandezitik tüf ve lavların içinde sarp tepeler halinde yerleşmişdir. Çalışma alanındaki sileks oluşumlarının Miyosen yaşlı trakiandezit türündeki ilksel kayacın epitermal koşullarda yoğun ayrışması sonucu gelişen ilerlemiş killi ayrışma zonlannın merkezinde yer aldığı saptanmıştır. Silisleşmenin trakiandezitik lavların hidrotermal alterasyonu sonucu kayaçtaki volkanik camın devitrifikasyonu ve ortama sulu çözelti halinde gelen silisin kayacın çatlak ve boşluklarında kristalleşerek çökelmesi sonucu gelişen iki ardışık mekanizma sonucu oluştuğu ortaya konmuştur. Arazi gözlemleri ve petrografik-mineralojik çalışmalar bölgede yaygm olarak gelişen ilerlemiş killi ayrışmaların 3 farklı zonlanma gösterdiğini ortaya koymuştur. Bunlar 1 -Silisli zon 2- Silisli- killi zon 3- Killi zon şeklinde belirlenmiştir. İlerlemiş killi ayrışmaların en yaygm üyesini oluşturan silisli zonda kendi içinde a-masif silisli zon, b- gözenekli silisli zon olmak üzere iki farklı dokusal özellik gösterdiği belirlenmiştir. Mineralojik çalışmalar sonucu ilerlemiş killi ayrışma zonlannda kuvars ( a kuvars ve polimorflan ), kaolinit, alünit ve hematitden oluşan bir mineral parajenezi saptanmıştır. Sileksin ekonomik biçimde işletilmesi ve değerlendirilmesinde, içerdiği silis miktarı, saflığı ve aşınmaya karşı olan direnci en önemli faktördür. Çalışma sahasından alman örneklerde yapılan kimyasal analizler sonucu bunların % 90 nın üzerinde SİO2 ve % 0,9 un altında Fe2C>3 içerdiği saptanmıştır. Çalışma alanındanVI alınan örneklerin endüstriyel anlamda kullanabilirliğinin belirlenmesi için aşınma, asit ve pişme testleri yapılmıştır. Aşınma değerinin küçük kristalli örneklerde düşük, büyük kristalli örneklerde yüksek olduğu belirlenmiştir. Asit testi yurtdışından getirilen sedimanter kökenli flint taşlarıyla, volkanizmaya bağlı olarak oluşmuş Çanakkale yöresi flint taşlarında yapılmış, bunun sonucunda sedimanter kökenli flint taşlarında asitle reaksiyon sonucu köpürme ve hacim kaybına uğradıkları, Çanakkale yöresi flint taşlarının ise asitle reaksiyona girmediği saptanmıştır. Pişme testi sonuçları ise bölge silekslerinin genel olarak aşın demir kusmaları ve yapışma göstermediğini kanıtlamaktadır. Güvemalanı sileksleri ise aşın demir kusmaları ve yapışma özellikleri göstermektedir. Bu sonuç, bu bölgedeki silekslerin yüksek alkali içeriğinden ileri gelmektedir. Bölgede yapılan jeolojik, mineralojik ve petrografik çalışmalar, volkanik kökenli silekslerin endüstriyel anlamda değerlendirilebileceğini ve bunlann fiziksel özelliklerinin, sedimanter kökenli silekslere göre daha uygun olduğunu belirlemiştir.