Ceratophyllum demersum L.'de kadmiyum klorür, sodyum klorür ve bunların kombinasyonlarının fizyolojik ve morfolojik etkileri

ÖZDOKTORA TEZİCeratophyllum demersum L.'DE KADMİYUM KLORÜR, SODYUM KLORÜRVE BUNLARIN KOMBİNASYONLARININ FİZYOLOJİK VE MORFOLOJİKETKİLERİMuhittin DOĞANÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİFEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜBİYOLOJİ ANABİLİM DALIDanışman: Doç. Dr. Saadet SAYGIDEĞERYıl: 2005, Sayfa: 137Jüri: Doç. Dr. Saadet SAYGIDEĞERProf. Dr. Cengiz DARICIProf. Dr. Ferit KARGINDoç. Dr. Elman İSKENDERDoç. Dr. Levent ÖZTÜRKBu çalışmada, farklı derişimlerdeki Cd (0, 0.01, 0.1 ve 1 mg L-1) ve NaCl (0, 20, 40 ve 80mM) ile bunların kombinasyonlarının (0, 0.01+20, 0.1+40 ve 1+80 mg L-1+mM) etkisinde 96 saatbırakılan Ceratophyllum demersum L.'de meydana gelen bazı fizyolojik ve morfolojik değişiklikleraraştırılmıştır.Cd, NaCl ve Cd+NaCl uygulamalarının düşük derişimlerinde dikkate değer morfolojikdeğişim olmamış, yüksek derişimlerde ise yapraklarda dökülmeler ve kısmi doku yumuşamalarınınolduğu görülmüştür. 0.01, 0.1 ve 1 mg Cd L-1 etkisinde yetiştirilen makrofitlerin Cdkonsantrasyonlarının kontrole göre sırasıyla 15.4, 33.5 ve 160.0 kat arttığı bulunmuştur. 0.01+20 ve0.1+40 Cd+NaCl etkisinde ise Cd derişimindeki bu artışların sırasıyla 14.4 ve 28.1 kat olduğubulunmuştur. Yalnız NaCl'li koşullarda yetiştirilen makrofitlerde 80 mM'lık derişimde Na derişimi2.31 kat, 0.1 mg Cd L-1 + 40 mM NaCl'li kombinasyonda ise 1.92 kat artmıştır. Makrofitin Cdderişimleri, ayrı ayrı Cd ve NaCl uygulamaları ile karşılaştırıldığında Cd+NaCl uygulamasındaazalmalar göstermiştir. Makrofitin makro- ve mikro-nutrient derişimlerinin Cd ve NaCl'denetkilendiği bulunmuştur. Makro-elementlerden K derişimleri Cd etkisinde %49-%132 artarken, NaClve Cd+NaCl etkisinde ise azalmıştır. P ve N derişimlerinin ise her üç uygulamada azaldığıbulunmuştur. Cd ve NaCl uygulamalarında mikro-elementlerden Mn derişimi artarken, Cu ve Znderişimlerinin önemli düzeylerde azaldığı bulunmuştur. Makrofit dokularının Fe derişiminde önemlibir değişim olmamıştır. Uygulanan stres faktörlerinin yüksek derişimleri klorofil-a ve klorofil-bmiktarlarının önemli oranlarda azalmasına neden olmuştur. Ancak karotenoid miktarlarında kaydadeğer değişme olmamıştır. Cd ve NaCl derişimleri ile bunların kombinasyonları özellikle yüksekderişimlerde toplam çözülebilir karbohidrat ve glukoz miktarlarında azalmalara neden olmuştur.Aminoasitlerden prolin ve sistein miktarlarında artışların olması, bu aminoasitlerin Cd ve NaCltoksisitesine yanıtta rol aldıklarını göstermektedir. İndirgenmiş askorbat miktarında belirlenen enyüksek artışlar Cd için 1 mg L-1'de %72, NaCl için 40 mM'da %82 ve Cd+NaCi için 0.1 mg L-1 + 40mM'da %92 düzeylerinde bulunmuştur. Lipid peroksidasyonunda artış olması membranlarda Cd veNaCl streslerinden kaynaklanan bir oksidatif hasarlanma olduğunu göstermektedir.Anahtar kelimeler: Ceratophyllum demersum L., kadmiyum stresi, NaCl stresi, etkileşim, fizyolojikve morfolojik değişmeler.I