Cerrahi girişim geçiren yaşlı hastalarda bakım bağımlılığı durumlarının belirlenmesi

GİRİŞ VE AMAÇ: Hastalık ve sakatlıkların giderek artmasına paralel olarak bakım gereksiniminin ve hastaneye yatışların arttığı bilinmekle birlikte yaşam süresinin uzaması ve yaşlı nüfus oranının artması da yaşlı cerrahi girişim sayısının artmasına neden olmaktadır. Bu bağlamda cerrahi girişim geçiren yaşlı hastalarda bakım bağımlılığı durumlarını belirlemek amacıyla bu çalışma planlandı. GEREÇ VE YÖNTEM: Araştırma evrenini Sakarya Eğitim ve Araştırma Hastanesi cerrahi kliniklerinde 65 yaş ve üzeri cerrahi girişim geçirmiş hastalar oluşturdu. Araştırma örneklemini 75 kadın ve 75 erkek hasta olmak üzere 150 hasta oluşturdu. Hastalar ile ameliyat sonrası dönemde Kişisel Bilgi Formu ve Bakım Bağımlılığı ölçeği kullanılarak görüşüldü. Veriler IBM SPSS Statistics 26 programına aktarılarak tamamlandı. Çalışma verileri değerlendirilirken kategorik değişkenler için frekans dağılımı (sayı, yüzde), sayısal değişkenler için tanımlayıcı istatistikler verildi. İki grup arasındaki fark olup olmadığına bağımsız örneklem t testi, ikiden fazla grup arasında fark olup olmadığına tek yönlü varyans analizi (OneWay ANOVA) ile bakıldı. Sayısal ölçümler arasındaki ilişkinin incelenmesinde pearson korelasyon analizinden yararlanıldı. Ölçek güvenilirliği için ise cronbach alfa değerinden yararlanıldı. BULGULAR: Katılımcıların yaş aralıkları 65-74 yaş arası %70,7, 75-84 yaş arası %21,3, 85 ve üzeri %8 iken yaş ortalamaları ise 72,26±7,17 olup beden kitle indeksi (BKİ) ortalamaları 27,35±5,86' dır. Cerrahi girişim geçiren yaşlı hastaların %50'si kadın, %50'si erkek, %62'si ilkokul mezunu, %65,3'ü evli, %53,3'ü çalışmakta, %36,7'si sigara kullanmakta ve %9,3'ü alkol kullanmaktaydı. Katılımcıların hastanede kalma süre ortalaması 13,71±18,16 iken %37,8'i genel cerrahi, %26,4'ü ortopedi, %17,6'sı gastroonkoloji servisinde yatmaktaydı. Hastaların %86'sı herhangi bir kronik hastalığa sahipken kronik hastalıklar arasında en fazla hipertansiyon (%78,7) yer almaktaydı. Ayrıca %17,3'ünün daha önce cerrahi girişim öyküsü olup hepsininde refakatçisi sürekli olarak vardı. Hastaların bakım bağımlılığı ölçek puan ortalaması 56,02±16,98'dir. Çalışmada alkol kullanımı, kronik hastalık varlığı, cerrahi girişim öyküsü, BKİ ve hastanede kalma süresinin bakım bağımlılığı üzerine bir etkisi bulunmazken; yaş, cinsiyet, öğrenim durumu, medeni durum, çalışıp-çalışmama ve sigara kullanım durumları ile bakım bağımlılığı arasında anlamlı bir fark bulundu. SONUÇ: Cerrahi girişim geçirmiş geriatrik hastaların yaş düzeyi arttıkça bakım bağımlılığına olan gereksinimleri de aynı oranda artmaktadır. Ayrıca kadın cinsiyet olması, eğitim durumunun düşük olması, bekâr olmanın yanı sıra beyin cerrahi ve ortopedi servisinde yatan hastalarında bakım bağımlılığı durumlarının arttığı görülmektedir. Sonuç olarak ileri yaşla birlikte görülen biyo-psiko-sosyal değişiklikler hastaların ameliyat öncesi ve sonrasına yönelik bakım bağımlılıklarını etkilemekte ve bu hastalara bakım veren sağlık çalışanlarının özellikle de hemşirelerin bakım sürecinde geriatrik hasta bakımına yönelik olarak hastayı bir bütün olarak ele alması gerekmektedir. Anahtar Sözcükler: Bakım Bağımlılığı, Cerrahi Girişim, Yaşlı Hasta