Çocuklar için felsefe (P4c) eğitiminin ortaokul öğrencilerinin bilimsel sorgulamaya yönelik görüşlerine ve eleştirel düşünme becerilerinin gelişimine katkısı: Bir karma yöntem araştırması

Bu araştırma Çocuklar İçin Felsefe (P4C) eğitiminin ortaokul öğrencilerinin bilimin doğasına, bilimsel kavramlara, bilim araştırmaya yönelik düşüncelerine ve eleştirel düşünme becerilerine etkisini ve öğrencilerin uygulamaya yönelik tutumlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma 2018-2019 eğitim öğretim yılının güz döneminde Alanya İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı Mehmet Akif Ersoy Ortaokulu'nda gerçekleştirilmiştir. Araştırmada karma araştırma modeli kullanılmıştır. Çalışmaya 33 deney ve 35 kontrol, toplam 68 öğrenci katılmıştır. Öğrenciler ön test-son test, uygulamalı deney ve kontrol grubu olarak araştırmacı tarafından rastgele belirlenmiştir. Araştırmada öğrencilere nicel veri kaynağı olarak Kavramsal Başarı Sınavı, Temel Beceriler Ölçeği (TBÖ) ve Eleştirel Düşünme Becerisi Testi (EDBT), nitel veri kaynağı olarak Bilimsel Araştırmalar Hakkında Görüş Anketi (VOSI-S) ve 3N tabloları uygulanmıştır, ayrıca P4C oturumlarının video kaydı yapılmıştır. 12 haftalık uygulama sürecinin ilk 2 ve son 2 haftasında testler uygulanmış, 8 haftasında ise araştırmacı tarafından derlenen ve her hafta iki ders saati olacak şekilde kısa bilimsel hikâyelerle P4C etkinlikleri uygulanmıştır. Araştırmada kullanılan kavramsal başarı sınavı, TBÖ ve EDBT verileri SPSS 22.0 istatistik programı ile analiz edilmiştir. Gruplara ilişkin ön test son test farkının normal dağılım gösterip göstermediğine Kolmogorov-Smirnov testi ile bakılmıştır. Grup içi değerlendirmelerde normallik varsayımının sağlandığı ölçek ve testlerde İlişkili Örneklemler İçin t-Testi, normallik varsayımını sağlamayan ölçeklerde ve testlerde Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi yapılmıştır. Kontrol grubu ve deney grubunun karşılaştırılmasında normallik varsayımını sağlayan ölçek ve testlerde İlişkisiz Örneklemler İçin t-Testi, normallik varsayımını sağlamayan ölçek ve testlerde Mann-Whitney U testi yapılmıştır. Nitel verilerden VOSI-S, 3N tabloları ve P4C oturumlarındaki diyaloglar için öğrencilerin ifadeleri tanımlayıcı kodlama tablosu kullanılarak derlenen verilerin betimsel ve içerik analizi yapılmıştır. Araştırmanın nicel bulgularında kavramsal başarı sınavı ve EDBT testinde, son test puanlarında deney grubu lehine anlamlı fark tespit edilmiş olup, test sonucu hesaplan etki büyüklüğü bu farkın kavramsal başarı sınavı için orta, EDBT için yüksek olduğunu göstermektedir. Kavramsal başarı sınavındaki bilimsel süreç becerileriyle ilgili soruların analizinde ise puan farkı % 23 oranla deney grubu lehinedir. Deney grubunun TBÖ son testinde orta düzeyde anlamı fark olduğu görülmüştür ancak deney ve kontrol grubu arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmemiştir. Araştırmadaki nitel boyutunda VOSI-S anketi verilerinin betimsel analizi sonucu öğrencilerin bilim, bilimsel araştırma ve bilim insanlarının sahip olması gereken özellikler hakkındaki görüşlerde deney grubundaki öğrenciler kontrol grubundaki öğrencilere göre daha fazla gelişim göstermiştir, sayısallaştırılan anket verilerinin nicel analizinde ise deney grubu lehine orta düzeyde anlamlı farklılık olduğu hesaplanmıştır. Araştırma süresince deney grubuna uygulanan 3N tabloları ve oturumlardaki diyalogların içerik analizinde yapılan uygulamayla deney grubu öğrencilerinin bilimsel kavramlar, bilimsel süreç becerilerinden gözlem, çıkarım, verileri kaydetme ve çıkarım becerilerinde pozitif yönlü değişimler görülmüştür. Öğrencilerin tartışma, akıl yürütme ve özellikle eleştirel düşünme becerilerine olumlu değişimler gözlemlenmiştir. 3N 2 tablosundan öğrencilerin derse karşı tutum, başkalarına saygı ve özsaygılarında pozitif yönlü değişimler olduğuna dair ifadelere; bilim, bilim insanı, bilimsel yöntem ve bilimsel bilgiye ilişkin öğrencilerin görüşlerinde de olumlu yönde gelişmeler olduğuna ilişkin bulgulara ulaşılmıştır. Araştırma sonucunda Çocuklar İçin Felsefe (P4C) eğitiminin ortaokul öğrencilerinin kavramsal başarılarını, eleştirel düşünme becerilerini, bilimsel araştırmaya yönelik düşüncelerini ve uygulamaya yönelik tutumlarını olumlu yönde geliştirdiği; buna karşın bilimsel süreç becerilerinde anlamlı bir farklılık sağlamadığı söylenebilir. Anahtar Sözcükler: Çocuklar İçin Felsefe (P4C), Fen Eğitimi, Bilimin Doğası, Bilimsel Süreç Becerileri, Eleştirel Düşünme.