Çok anlamlılık bağlamında klasik Türk şiirinde deyimler

Türk edebiyatının önemli bir evresini oluşturan klasik Türk şiiri, Arap ve Fars edebiyatının etkisiyle ortaya çıkmış olup pek çok kaynaktan beslenerek varlığını sürdürmüştür. Klasik Türk şiiri çözümlenirken Arapça, Farsça ve Türkçe unsurların birbiriyle olan etkileşimi göz önünde bulundurularak kelimelerin anlamları bağlamsal açıdan değerlendirilmelidir. Örneğin; söz konusu şiirin en önemli unsurlarından biri olarak nitelendirilebilecek mazmunlar, Arap ve Fars etkisiyle oluşmuştur. Ancak mazmunlar, Türk şairinin elinde farklı yerel malzemelerle işlenerek bir değişime tabi tutulmuştur. Bu yerli dil malzemesinden biri de Türkçenin söz varlığının önemli bir kısmını oluşturan deyimlerdir. Klasik Türk şiirinin zeminini oluşturan önemli kaynaklardan biri olarak düşünebilecek deyimler, Divan şiirinin mecrasında çok yönlü olarak kullanılmış ve gündelik dilde kabul görmüş anlamının dışına çıkılmıştır. Türk dilinde varlık bulmuş pek çok deyimin bünyesinde somut unsurlar yer almaktadır ancak gündelik kullanımda somut unsurlardan ziyade deyimlerin soyut anlamları yer edinmiştir. Klasik Türk şairlerinin deyim kullanımlarında ise deyimlerin soyut anlamlarının yanı sıra somut anlamlarının da ortaya çıkarıldığı görülmektedir. Klasik Türk şiirinden seçilmiş olan 51 divan taranarak ortaya çıkarılmış bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde deyimlerin dilde nasıl bir öneme sahip olduğu, edebȋ dildeki deyim kullanımlarının gündelik dilden hangi yönlerden farklı olduğu ve klasik Türk şairlerinin deyim kullanımlarında hangi sanatlardan yararlandığı açıklanmıştır. İkinci bölümde ise çalışmaya konu alan deyimlerin klasik Türk şiiri bağlamında kazandığı anlamlar, çeşitli kategoriler altında alfabetik olarak sıralanarak şairlerin deyim kullanımlarının çok anlamlılık bağlamında değerlendirilebileceği ortaya konmuştur. Bu bölümde gündelik dilde soyut anlamı ön plana çıkan deyimlerin bünyesinde bulunan somut unsurları ortaya çıkarmada klasik Türk şairlerinin nasıl bir yola başvurduğu, hangi sanatlardan ve mazmunlardan yararlandığı örnek beyitler üzerinden açıklanmıştır.