Çok katmanlı kentlerin korunmasında tasarım destekli yöntem arayışları ve önlemsel yaklaşımlar: Eski Foça örneği

İnsanoğlunun yerleşik yaşama geçmesinin ardından bazı bölgeler, sunduğu coğrafya, doğal kaynaklar, jeolojik yapı gibi olanaklar sebebiyle sürekli yerleşime konu olmuştur. İnsanoğlunun yaşadığı çevreyi değiştirmesi ve dönüştürmesi de tarih boyunca süregelen bir olgudur. Bu sebeple, sürekli yerleşim alanı olarak seçilen bölgeler, üzerinde yaşayan topluma göre şekillenmiş ve değişmiştir. Her bir tarihsel süreç kendi toplumsal, ekonomik ve kültürel ilişkiler ağını kente yansıtmış ve izlerini bırakmıştır. Zaman içinde birikerek değişen ve dönüşen bu ilişkiler ağı, bazen birbiri içinde kaynaşmış, bazen terk edilmiş, kabul edilmemiş, yok edilmiş ve yeniden inşa edilmiştir. Ancak her türlü durumda birbiri üzerine biriken deneyim ve ilişkiler örgüsü kente yansıyarak çok katmanlı kentleri ortaya çıkarmıştır. Çok katmanlı kentlerden, hem tarihsel bağlamının yoğunluğu ve katmanlarının okunabilirliği hem de doğal ve kültürel varlıklarının koruma sınıflarının çeşitliliği bakımından örnek olarak seçilen Eski Foça kentinin yerleşim tarihi Tunç Çağı'na dayanmaktadır. Sonrasında gelişen on iki tarihsel katmanın her birinin izlerini günümüze taşıyan kent, modern kent yaşantısına da uyum göstermeye çalışmaktadır. Bu bağlamda, toprak üstündeki özgün kentsel doku ile toprak altındaki arkeolojik değerlerin (Phokaia antik kenti) yaşamlarını uyum içinde sürdürebilmelerine ilişkin temel yaklaşımların belirlenmesi ve önlemlerin alınmasına yönelik öneriler ortaya konmuştur. Geliştirilen önerilerle çok katmanlı kentlerin korunmasında geçmiş ve bugünün birlikte ele alınması, koruma ve kültür bilincinin topluma aktarılması yöntemleri aranmış, farklı coğrafyalarda yer alan çok katmanlı kentlerin korunmasına yönelik genel çerçeve değerlendirilmiştir.