Çoklu bir dezavantajlılık olarak engelli yoksulluğu: Türkiye örneği

Dezavantaj kavramı, herhangi birine muhtaç olmamak için gerekli olan sosyal ve ekonomik araçlara erişim için daha az fırsata sahip olmak olarak tanımlanmaktadır. Çoklu dezavantajlılık kavramı ise farklı dezavantajların çakışması durumunu ifade etmekte olup, farklı dezavantajların aralarında bir nedensellik döngüsü mevcut olabilir. Aralarında nedensellik bağı olan iki dezavantajlılık hali de geçmişten günümüze her toplumda mevcut olan ve muazzam sayıda insanın hayatını etkileyen engellilik ve yoksulluktur. Bu çerçevede çalışmada, engelliliğin yoksulluğa ve yoksulluğun engelliliğe yol açabileceği iddia edilmiş; söz konusu iki dezavantajlılık halinin birbirlerini tetiklemelerine neden olan muhtelif faktörler incelenmiştir. İnceleme sonucunda bu faktörlerin birbirini tetiklemekle birlikte; etkilerinin engelli bireye, çevresine ve şartlarına göre değişiklik gösterdiği, dolayısıyla hiçbirinin diğerinin önüne geçmediği tespit edilmiş ve etkin mücadele politikalarına olan ihtiyaç ortaya koyulmuştur. Çalışmada, Türkiye'de engelli yoksulluğuna yönelik mücadele yöntemleri olarak ise engelli istihdamı, sosyal yardımlar ve indirimler incelenerek, mücadele yöntemlerinin etkinliği zihniyet, mevzuat, kurumlar ve uygulamalar bağlamında değerlendirilmiştir. Neticede istihdam uygulamalarının eşitliği sağlama amacı gütmekle birlikte eşitsizliği besleyici sonuçları olduğu, sosyal yardım uygulamalarının ise halen tam anlamıyla hak temelli bir çerçevede sunulmadığı tespit edilmiştir. Bununla beraber tarihsel süreç içinde uygulamaların olumlu yönde bir dönüşüm geçirdikleri görülmüş olup bu yönde dönüşümlerine devam etmesi beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Dezavantajlılık, Çoklu Dezavantajlılık, Engellilik, Yoksulluk, Engelli Yoksulluğu, Yoksullukla Mücadele