COVID-19 SALGINININ TİCARİ UÇUŞLAR ÜZERİNDEKİ ÇEVRESEL ETKİLERİNİN İNCELENMESİ: DİYARBAKIR HAVALİMANI ÖRNEĞİ

İnsan faaliyetleri, özellikle fosil yakıt kullanımı sonucu atmosfere salınan kirletici emisyonlar; insan sağlığı, hava kalitesi ve iklim değişikliği üzerinde ciddi etkilere sahiptir. Bu çalışmanın amacı, uçak kaynaklı sera gazlarının (GHG) çevresel etkilerini belirlemek ve Covid-19 pandemisinin bu kirleticiler üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Bu kapsamda, 2018–2023 yılları arasında Diyarbakır Havalimanı'nda faaliyet gösteren tüm ticari uçaklar dikkate alınarak çeşitli analizler gerçekleştirilmiştir. Uçakların iniş-kalkış (LTO) döngüsü sırasında atmosfere salınan hidrokarbon (HC), karbon monoksit (CO), azot oksit (NOₓ) ve karbondioksit (CO₂) emisyonları belirlenmiş ve pandeminin başlangıç yılı olan 2020 ile karşılaştırmalar yapılmıştır. Ayrıca, bu sera gazlarının Küresel Isınma Potansiyeli (GWP), Spesifik Çevresel Etkileri (SEI) ve Spesifik Çevresel Maliyetler (SEC) üzerindeki etkileri ortaya konmuştur. Her ne kadar 2020 yılında uçak kaynaklı sera gazı emisyonlarında önemli bir azalma meydana gelmiş olsa da, yolcu başına düşen emisyon miktarında artış gözlemlenmiştir. Toplam GWP ve SEI değerleri 2020 yılında diğer yıllara kıyasla %70 oranında azalırken, yolcu başına düşen GWP ve SEI değerlerinde %10'un üzerinde artışlar tespit edilmiştir. GWP üzerindeki en yüksek katkı %57,48 ile NOₓ emisyonuna aitken, SEI içerisindeki en büyük pay %81,79 oranıyla CO₂ emisyonuna aittir. Ayrıca, uçakların taksi süresinde sağlanacak %10'luk bir azalma, GWP ve SEI üzerinde %2'nin üzerinde bir azalma sağlamaktadır.