Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Polikliniği'ne başvuran diyabet hastalarının pandemi dönemindeki diyabet özyönetimlerinin yaşam kalitesi üzerine etkileri

Amaç: COVID-19 Pandemisi süresince olağan yaşantıdaki majör değişiklikler, kısıtlamalar, kapanma dönemleri, karantinalar ve alınan diğer önlemleri Diabetes Mellitus hastalarının hastalık yönetimlerini olumsuz yönde etkilemiştir. Bu çalışmamızda, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Polikliniği'ne başvuran Diabetes Mellitus hastalarının COVID-19 pandemi dönemindeki hastalık özyönetimleri ile yaşam kaliteleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Polikliniği'ne 04.12.2021 ile 20.07.2022 tarihleri arasında başvuran, en az altı aylık tip 2 diyabet tanısı olan ve bilgilendirilmiş onam vermiş olan 186 hasta çalışmaya alınmıştır. Çalışmamız kesitsel tanımlayıcı niteliktedir. Çalışmaya katılmayı kabul eden hastalara tarafımızdan geliştirilen Sosyodemografik Veri Toplama Anketi (24 soru), Diyabet Özyönetim Ölçeği (DSMQ) (16 soru), Genel Yaşam Kalitesi Ölçeği (EQ-5D) (5 soru) ve Visual Analog Scale (VAS) uygulanmıştır. Veriler, SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 25.0 paket programı ile analiz edilmiştir. Bulgular: Tip 2 diyabet hastalarının 186'sından 100'ü (% 53,8) kadın, 86'sı (% 46,2) erkek idi. Hastaların yaş ortalamaları 56,3±8,8 yıl (min: 35, max: 80), boy ortalamaları 166,4±11,4 cm (min: 88, max:192), vücut ağırlığı ortalamaları 84,4±16,2 kg (min:42, max:160), Beden Kitle İndeksi (BKİ) ortalamaları 30,2±5,6 (min:16,9, max:53,3), bel çevresi ortalamaları ise 92,2±20,8 cm (min:50, max:140) olarak saptandı. Hastaların Diyabet Özyönetim Ölçeği puan ortalaması 5,67±1,47, Genel Yaşam Kalitesi Ölçeği puan ortalaması 0,27±0,23, VAS puan ortalaması 63,98±20 (min:0, max:100) olarak bulundu. Diyabet Özyönetim Ölçeği alt ölçekleri ele alındığında; Glikoz yönetimi puanı 5,68±1,88, Diyet kontrolü puanı 5,03±1,96, Fiziksel aktivite puanı 5,40±2,75, Sağlık hizmetlerini kullanma puanı 6,55 ±2,01 olarak bulundu. Diyabet Özyönetim Ölçeği ile diyabet hastalığı kontrolü için 3-6 ayda bir polikliniğe kontrole gitme arasında anlamlı ilişki bulundu (p<0,001). Genel Yaşam Kalitesi Ölçeği ile yaş, eğitim ve ekonomik düzey, diyabet süresi ve düzenli fiziksel aktivite alışkanlıkları arasında anlamlı ilişki bulundu (sırasıyla, p<0,001, p<0,001, p:0,03, p<0,001, p<0,001). Genel Yaşam Kalitesi Ölçeği (EQ-5D) yaşam indeks puanı ile Sağlık hizmetlerini kullanma ve DSMQ ölçek puanları arasında negatif yönlü zayıf (sırasıyla; r=-0,247; r=-0,240); Fiziksel aktivite ve VAS (sırasıyla r=-0,305; r=-0,541) ölçek puanı ile ise negatif yönlü orta düzeyde anlamlı bir korelasyon olduğu tespit edildi (sırasıyla, p:0,001, p:0,001, p<0,001, p<0,001). Hastaların VAS ölçek puanı ile Diyet kontrolü, Sağlık hizmetlerini kullanma ve DSMQ ölçek puanları arasında pozitif yönlü zayıf (sırasıyla r=0,157; r=0,185; r=0,298); Fiziksel aktivite ölçek puanı ile ise pozitif yönlü orta düzeyde anlamlı bir korelasyon olduğu saptandı (r=0,336). (sırasıyla, p:0,032, p:0,011, p<0,011, p<0,001). Sonuç: COVID-19 pandemisi sırasında, diyabetik hastaların rutin kontrol muayeneleri aksamış ve sürekli kullanılan raporlu ilaçların reçetesiz temin edilmesine imkân tanınması sonucunda poliklinik başvurusu zorunlu olmaktan çıkmıştır; hastalar gerek pandemi kısıtlamaları gerekse COVID'e yakalanma kaygısı ve korkusu ile takipsiz ve kontrolsüz kalmıştır. Pandemi kısıtlamaları; diyet alışkanlıklarını, fiziksel aktivite ve sağlık hizmeti kullanma davranışlarını değiştirmiş ve dolayısıyla diyabetik hastaların kendi kendilerine diyabet yönetimlerini de etkilemiştir. Diyabet bütüncül bakım gerektiren çok önemli bir hastalık olup hastanın aile hekimleri tarafından biyopsikososyal, kültürel ve varoluşsal ele alınmasını gerektirir. Bu yaklaşım, her hastada farklılık gösterir ve yeni planlamalarla dinamik bir süreç içinde hasta eğitimi, danışmanlık ve tıbbi tedavi ile birlikte hastanın özyönetim becerilerinin geliştirilmesini kapsar. Çalışmamızda saptamış olduğumuz özyönetim yetersizliği, gelişebilecek komplikasyonlar ve düşük yaşam kalitesi ile ilişkili olabilir. Optimal kontrol edilemeyen diyabet hastalığı ise komplikasyonlara neden olarak ve hastaların yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyerek ilerleyen dönemlerde sağlık hizmeti sunum sistemlerinde yüksek maliyetlere neden olabilir. Aile Hekimliği uzmanları, sahip oldukları çekirdek yeterlilikleri kullanarak bu sorunun aşılmasına ciddi katkıda bulunabilirler.