Davranışsal finans perspektifinde bilişsel ve duygusal eğilimlerin yatırımcı kararlarına etkisinin incelenmesi: otomotiv sektörü çalışanları üzerine bir uygulama

Bu çalışma, bireylerin yatırım kararlarını yalnızca rasyonel beklentiler ve ekonomik göstergelere dayanarak açıklamaya çalışan geleneksel finans yaklaşımlarının ötesine geçerek, davranışsal finans kuramları çerçevesinde yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda çalışma, bireylerin yatırım davranışlarını etkileyen duygusal ve bilişsel eğilimleri analiz ederek, yatırım kararlarının rasyonellikten hangi yönlerde ve ne düzeyde saptığını ampirik olarak ortaya koymayı hedeflemiştir. Araştırmanın temel motivasyonu, Türkiye'nin en büyük sanayi alanlarından biri olan otomotiv sektöründe çalışan bireylerin yatırım kararlarına etki eden davranışsal faktörleri tespit etmek, bu faktörlerin geleneksel finans kuramları ile ne ölçüde çeliştiğini değerlendirmek ve literatürde yer alan davranışsal finans teorileriyle örtüşen örüntüleri saptamaktır. Otomotiv sektöründe hizmet vere 417 çalışan üzerinde çevrimiçi anket uygulaması ile yürütülen araştırmada bireylerin yatırım kararları rasyonellikten saptığı; yatırım kararlarında duygusal ve bilişsel eğilimlerin etkisiyle şekillendiği sonucuna varılmıştır. Aşırı güven, sürü davranışı ve aşinalık eğilimi şeklindeki davranışsal önyargılar katılımcıların yatırım kararlarında belirleyici olduğu ancak kayıptan/pişmanlıktan kaçınma eğilimin yatırımcıların finansal kararlarında anlamlı bir etkiye sahip olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcıların demografik özelliklerine göre; erkek katılımcıların kadın katılımcılara göre daha fazla aşırı güven ve sürü davranışı eğiliminde oldukları tespit edilirken; evli olanların bekâr olanlara göre daha fazla aşırı güven eğiliminde oldukları ancak bekârların ise evli olanlara göre daha fazla aşinalık eğiliminde oldukları sonucuna varılmaktadır. Bu bulgular, literatürde yer alan davranışsal finans teorileriyle büyük ölçüde uyum göstermektedir. Ayrıca, yatırımcı davranışlarının sadece ekonomik göstergelerle değil, bireysel psikoloji, sosyal etkileşim ve kültürel değerlerle de şekillendiği sonucuna varılmıştır. Bu yönüyle çalışma, davranışsal finans literatürüne teorik ve ampirik düzeyde katkı sunarken; yatırım danışmanları, politika yapıcılar ve bireysel yatırımcılara karar süreçlerinde dikkate almaları gereken çok boyutlu bir bakış açısı önermektedir.