Demir-çelik endüstrisindeki katı atıklardan çinko'nun uzaklaştırılması

Entegre çelik üretim tesislerinde üretim sırasında yüksek fırın cürufu, çelikhane cürufu, yüksek fırın çamuru, çelikhane çamuru, desilatör, yüksek fırın baca tozu, çelikhane tozu, pota fırın ve kimyasal ısıtma tesisi tozları, kireç fabrikası filtre tozu, kimyasal arıtma çamuru, servis suyu arıtma çamuru, tufal, demir oksit, sinter fabrikası elektro filtre tozu gibi katı atık çıkmaktadır. Bu atıkların bir kısmı bazı işlemlerden geçirilerek piyasaya sunulmakta diğerleri isi işletmelerin belirli noktalarında depolanmaktadır. Katı atıklar içinde en çok çıkan ancak buna rağmen en kolay satış imkânı bulunan atık, yüksek fırın cürufudur. İkinci sırada gelen çelikhane cürufu da kısmen sinter fabrikasında kullanılarak geri kazanılmaktadır. Bu cürufun geri kalan bölümünün değerlendirilmesi için çalışmalar sürdürülmektedir. Cürufların dışında entegre çelik üretiminde ortaya çıkan ve kitlesel olarak büyük hacimler kaplayan atıklar; üretim tesislerinden çıkan gazların temizlenmesi sırasında tutulan kuru tozlar, yaş çamurlar ile su arıtma tesislerinden çıkan yağlı tufal ve çamurlardır. Bunların çoğu yaklaşık % 50 demir içeren değerli atık malzemeler sınıfına girmekle birlikte çinko ve alkali içeriklerinden dolayı yüksek fırın refrakterlerine zarar verdiklerinden, ayrıca çok ince taneli olduklarından ve bir kısmının da yağ oranı yüksek olduğundan geri kazanımları sorunludur. Bu tez çalışması kapmasında literatürde olmayan çinkonun kuvvetli bazik ortamda çözünürlüğünden yararlanarak çelikhane çamurunda bulunan çinko % 86 oranında uzaklaştırılmıştır. Tez kapsamında yapılan çalışmalarda sıcaklık, tane büyüklüğü ve potasyum hidroksit konsantrasyonu gibi parametrelerin çinko uzaklaştırma işlemi üzerine etkileri incelenmiştir. Uzaklaştırılan çinkonun miktarı indüktif eşleşmiş plazma-optik emisyon spektrometresi (ICP-OES) yönteminden yararlanılmıştır.