Deniz taşımacılığının ülke bölge kalkınmasındaki rolü

Dünya deniz taşımacılığı çerçevesinde hazırlanmış olan bu tezin genel amacı, son yıllardataşımacılıkta olan gelişimi incelemek ve bu gelişim süreci kapsamında Türkiye denizciliksektörünün üstlenebileceği rol ve stratejiler için bir altlık hazırlamaktır.Bu kapsamda, geçmişten günümüze deniz taşımacılığının kısa tarihçesi, günümüzlimanlarının özellikleri aktarılarak, önemli limanların büyüklükleri, gelişimi sırasıyla, dünyakıta, Akdeniz ve Karadeniz bölgesi olmak üzere irdelenmiştir. Toplanan verilerdoğrultusunda, ülkelerin liman yükleme ve boşaltma büyüklükleri ile sahip oldukları gemi filobüyüklük parametreleri ile bazı sosyo-ekonomik parametreler arasındaki ilişkilerin var olupolmadığı ve bu ilişkinin gücü ortaya konmaya çalışılmıştır. Son aşamada da sınırlı sayıda enönemli limanların yükleme boşaltma gelişim artış hızları ile bu limanların yer aldığı kentlerinnüfus artış oranları arasındaki ilişki regresyon analizi ile saptanarak, limanların kentgelişimine etkisi ortaya konmaktadır.Bu irdeleme, doğrudan veri toplama, bunların değerlendirilmesi ve ikincil kaynaklar ile budeğerlendirmelerin desteklenmesi ile yürütülmüştür. İnternet kanalıyla erişilen limanlara aitbilgilerin tek bir sınıflama çerçevesinde verilmemesi, belirli bir sınıflama standardınınoluşmaması nedeniyle, veri değerlendirme işleminde iskelet olarak dünyanın en büyük 50limanı üzerinden hareket edilmiştir. Avrupa limanlarında daha fazla veriye ulaşılması ve aynıstandartta verilere erişim imkânı olması dolayısıyla, lokasyon tekniği kullanılarak, limanlarınuzmanlaşma alanları ortaya konabilmiştir. Son adımda ilk 50 liman üzerinden hareketleülkelerin liman kapasite değerlerine ulaşılmış, aynı zamanda denizcilik sektörünün bir parçasıolarak deniz filo kapasiteleri bu verilere ilave edilmiştir. Bu parametrelerin, ülke GSMH,nüfus, ithalat, ihracat, kıyı uzunluğu vb. faktörleri ile aralarındaki regresyon ilişkisinin gücüölçülerek, denizcilik sektörü ile ülke kalkınması arasındaki ilişki ortaya konmaya çalışılmıştır.Tezin ilk bölümünde limanlara ve deniz taşımacılığı konusuna giriş amaçlanmıştır. İkincibölümde dünya denizcilik tarihine bakılmış, üçüncü bölümün girişinde kavramsal çerçevedelimanlarla ilişkili bilgiler derlenmiş, liman tanımı, özelliklerine göre sınıflamalar, transittaşımacılık nedeniyle liman hiyerarşisindeki değişim aktarılmıştır. Devamında, dünya deniztaşımacılığı büyüklüğü, deniz taşımacılığı hatları, eğilimler, limanlarda yük ve konteynertaşımacılığı gelişimi verilmiştir. Limanlardaki yük ve konteyner taşımacılığı büyüklükleridağılımı, sıralaması en büyük 50 liman baz alınarak yapılmış, veriye erişim güçlüğü nedeniylelimanların gelişim irdelemesi ise kıtaların en büyük 10 limanı seçilerek yürütülmüştür. ABönemli limanlarına ilişkin ayrıntılı verilere erişilebilindiğinden, limanların uzmanlaşmakonuları lokasyon tekniği kullanılarak çıkartılabilmiştir. Türkiye'nin içinde yer aldığıAkdeniz çevresi liman taşıma kapasiteleri ve son yıllardaki gelişimi irdelenerek, Türkiyelimanlarının bölge içindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Bunun ötesinde, dünya geneli içinyürütülen büyük ulaşım projeleri bağlamında gelecek için öngörülerin liman gelişimineetkilerinin neler olabileceğine değinilmiştir.Dördüncü bölümde ise dünyanın yük ve konteyner taşımacılığından ilk 50 limanı baz alınarakulaşılan ülke liman kapasiteleri ve gemi filo büyüklükleri ile ülke sosyo-ekonomikparametreleri arasındaki ilişkiler regresyon analizi ile ortaya konmuştur. Bunun yanı sıraliman ve kent gelişimi arasındaki ilişkiyi ölçmek için en büyük 8 limanların taşıma artış hızıile nüfus artış hızı arasındaki ilişki regresyon analizi ile değerlendirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Dünya limanları, liman-kent ve liman-ülke gelişim ilişkisi