Transdiagnostic factors in depression and anxiety symptoms

Bu doktora tezi, zaman perspektifi (ZP), bilişsel ve davranışsal süreçler (yani bilişsel birleşme (BB) ve deneyimsel kaçınma (DK)), duygusal tepki verme yapısı ve bilişsel/davranışsal duygu düzenleme stratejileri gibi transdiyagnostik faktörler ile psikolojik sıkıntı (yani depresif ve kaygı semptomatolojisi) üzerindeki yollar arasındaki ilişkileri inceliyor. Tez çerçevesini oluşturan üç bağlantılı çalışma, bu transdiyagnostik faktörlerin psikolojik sıkıntıyı nasıl etkilediğine dair kapsamlı bir açıklama sunmaya çalışmaktadır. Birinci çalışma, Dengeleyici Bir Zaman Perspektifinden Sapma (DZPS) ile depresyon ve kaygı semptomları arasındaki ilişkide deneyimsel kaçınma ve bilişsel birleşmenin (Kabul ve Kararlılık Terapisi paradigmasındaki Inflexahex veya psikolojik esneklik kavramında vurgulanan) ardışık değişken aracılar olarak rollerini araştırıyor. 17-73 yaşları arasındaki (M = 28.45, SD = 11.43) 203 katılımcıdan (155 kadın) oluşan bir örneklem kullanılarak yapılan bu inceleme, BB ve DK'nın DZPS ile depresyon ve kaygı semptomları arasındaki ilişkiyi aracılık ettiğini gösterdi. Ayrıca, ters bir aracılık modeli test edilmiş ve sonuçlar, depresyon semptomları için anlamlı aracılık olduğunu ortaya koymuştur. Bu çalışmanın bulguları, dengesiz zaman algılarından kaynaklanan depresyon ve kaygı semptomlarına eğilimli bireyler için bilişsel ve davranışsal süreçleri (BB ve DK gibi) hedef alan terapötik müdahalelerin önemini vurgulamaktadır. İkinci çalışma, 148 üniversite öğrencisi (82 erkek, %55.4) ile yapılan üç aşamalı bir boylamsal değerlendirme kullanarak duygusal tepki verme ve DZPS'nin depresyon ve kaygı semptomları üzerindeki öngörücü rolünü incelemiştir. Bulgular, temel değerlendirmede daha yüksek DZPS oranlarının depresyon ve kaygı seviyelerini artırdığını, ancak uzun vadede DZPS'nin kaygı düzeylerinin azalmasıyla ilişkili olduğunu gösterdi. Gizli büyüme eğrisi aracılık modeline göre, DZPS ve olumsuz zaman perspektifi (örneğin, geçmiş olumsuz, şimdiki kaderci, gelecek olumsuz), duygusal tepki verme ile depresyon ve kaygı semptomları arasındaki temel değerlendirme için aracılar olarak işlev gördü. Bununla birlikte, boylamsal değerlendirmenin uzun vadeli kısmında DZPS, duygusal tepki verme ile kaygı arasındaki ilişkiyi baskıladı ve depresyon ile olan ilişkileri aracılık etmedi. Bu bulgular, zaman perspektifinin dinamik bir yapı olabileceğini ve psikolojik sıkıntı ile olan bu ilişkilerin değerlendirilmesinde bağlamsal faktörlerin dikkate alınmasının önemini göstermektedir. Üçüncü çalışma, kültürler arası (yani kültürün moderatör olduğu) bir inceleme yaparak 513 İranlı (301 erkek, %58.7) ve 470 Türk katılımcıyı (119 erkek, %25.3) inceleyerek DZPS ile depresyon ve kaygı semptomları arasındaki ilişkide uyumlu/uyumsuz, bilişsel/davranışsal duygu düzenleme stratejilerinin aracılık rollerini anlamayı amaçlamaktadır. Bulgular, DZPS, bilişsel ve davranışsal duygu düzenleme stratejileri ile depresyon ve kaygı semptomları arasında her iki kültürde de güçlü ilişkiler olduğunu gösterdi. Uyumlu olmayan bilişsel ve davranışsal duygu düzenleme stratejileri, her iki kültürde de DZPS ile depresyon ve kaygı arasındaki ilişkide aracılık etti. Uyumlu bilişsel duygu düzenleme stratejileri yalnızca İran örnekleminde aracılık rolü gösterdi. Bu ilişkileri etkileyen olası sosyo-kültürel ve psikolojik faktörler tartışıldı. Sonuçlar Bu tez, transdiyagnostik faktörlerin psikolojik sıkıntıyı anlamadaki önemini vurgulamaktadır. Bu üç araştırmanın bulgularını birleştirerek, bağlamsal ve kültürel faktörleri dikkate alarak psikolojik sıkıntıyı azaltacak etkili müdahalelerin geliştirilmesi için mükemmel bir temel sunulabilir. İlgili bölümlerde, her çalışmanın sonuçlarına dayalı olarak özelleştirilmiş terapiler için pratik uygulamalara yer verilmiştir. Bilişsel, duygusal ve davranışsal süreçlerin inceliklerine odaklanarak, bu araştırma psikolojik sıkıntının ardındaki faktörlere dair bilgimizi artırmakta ve bireyselleştirilmiş ve süreç odaklı ruh sağlığı müdahaleleri için uygulamalar sunmaktadır.