Depresyon ve vitamin d eksikliğinin göz damarları üzerindeki etkisinin araştırılması

Giriş ve Amaç: Günümüzde depresyonun etyolojisi henüz tam olarak aydınlatılamamış olmakla birlikte, oluş nedenleri psikososyal, genetik ve biyolojik etkenlere dayandırılmaktadır. Depresyon etyopatogenezinde yer alan inflamatuvar süreçler ve sitokinler beyinde nörotransmitter metabolizması, nöroendokrin işlevler ve sinaptik plastisiteyi etkilemektedir . Çeşitli nörogörüntüleme yöntemleriyle depresyondaki patolojik süreçlerin gösterilmesi depresyonun hem etyopatogenezinin aydınlatılması hem de erken tanı/ tedavi cevabının izlenmesinde oldukça önemlidir. Biz de çalışmamızda beynin bir uzantası olarak kabul edilen retinanın non-invaziv görüntülenmesini sağlayan optik kohrerans tomografiyi (OKT) kullandık. Bu çalışmada a)Major depresif bireyler ve sağlıklı kontrol grupları arasında CRP, vitamin D ve OKT parametreleri arasında fark olup olmadığı, b) Major depresif bireylerde sağlıklı kontrol grubuna göre inflamatuar süreçlerde bir artış olup olmadığı, c)Majör depresif bireylerde depresyonun yol açmış olabileceği nörovasküler ve nörodejeneratif değişikliklerin OKT yöntemi ile gösterilip gösterilemeyeceği, d) Geçirilen depresif atağın ilk atak /rekürren olmasının inflamatuar parametreler ve OKT ölçümleri üzerinde anlamlı bir etkisi olup olmadığı, e) Depresif atak geçirenlerdeki vitamin D eksikliğinin inflamatuar etki gösterip göstermediği ve bunun OKT ölçümleri üzerine bir etkisinin olup olmadığı f) geçirilen depresif atak şiddetinin inflamatuar parametreler ve OKT ölçümleri üzerinde bir etkisi olup olmadığı, sorularına cevap aranmıştır. Gereç ve Yöntem: Yaş, cinsiyet ve göz ölçümlerinde aksiyel ve sferik equvalanlar açısından eşleştirilmiş depresif atakta olan, ilaçsız 42 major depresyon hastası ve 24 sağlıklı kontrol grubu, vitamin D,CRP ve OKT parametreleri açısından karşılaştırılmıştır. Hastalık şiddetinin belirlenmesi için Hamilton depresyon ölçeği (HAMD ),Hamilton Anksiyete Ölçeği (HAMA), Algılanan Stres ölçeği (ASO), Hastane Anksiyete Depresyon ölçeği (HAD), işlevselliğin değerlendirilmesi için Global İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği (IGD) uygulanmıştır Bulgular : Major depresyon grubunda CRP düzeyi sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksektir. Major depresyon grubunda vitamin D düzeyi sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşüktür. Major depresyon grubunda koroid kalınlığı sağlıklı kontrol grubundan anlamlı derecede yüksek, ganglion hücre tabakası hacmi sağlıklı kontrolden anlamlı derecede düşüktür. Vitamin D tam ve eksik major depresif hastalar arasında CRP açısından fark saptanmamıştır. Vitamin D tam ve Vitamin D eksik majör depresyon gruplarında OKT parametreleri arasında fark saptanmamıştır.İlk atak majör depresyon hastalarında koroid kalınlığı rekürren majör depresyonu olan hastalarından yüksek saptanmış ancak yaş kontrol edildiğinde bu fark kaybolmuştur. Erkek majör depresyon hastalarının iç pleksiform tabaka (IPL) ve nazal retinal kalınlıkları (RET.N) kadın majör depresif hastalarınkinden anlamlı derecede fazla bulunmuştur. Major depresiflerde şimdiki atak süresi ile ganglion hücre tabakası (GCL) hacmi ve RET.N arasında negatif korelasyon saptanmıştır. Ayrıca depresyon şiddeti ile CRP arasında pozitif korelasyon saptanmıştır. Major depresiflerde HADD ve HAMA-psişik ile GCL hacmi arasında negatif korelasyon saptanmıştır. Tüm örneklemdeki regresyon analizlerinde depresyon hastası olmayı düşük eğitim düzeyi öngörmüş, HAMD skorunu genç yaş ve düşük eğitim düzeyi öngörmüştür. CRP düzeyini ise atak süresinin uzunluğu ve Vitamin D düzeyinin düşüklüğü öngörmüştür. Major depresif grupta, RFNLG'yi yaş pozitif yönde öngörmüştür.CRP artışını ise düşük işlevsellik düzeyi ve uzun atak süresi belirlemiştir. Tartışma: Çalışmada majör depresif hastalarda CRP düzeyi sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı derecede yüksek bulunmuş olup majör depresyonun inflamasyonla ilişkisini gösteren önceki çalışmaları desteklemektedir.Majör depresyon hastalarında ,sağlıklı kontrol grubuna göre Vitamin D düzeyinin anlamlı derecede düşük bulunması, depresyon şiddeti ile Vitamin D düzeyi arasında negatif korelasyon bulunması, majör depresyon hastalarında Vitamin D replasmanı yapılmasının önemini göstermektedir. Major depresif hastalarda sağlıklı kontrollere göre koroid kalınlığında artış saptanması , bu artışınmajör depresyondaki inflamatuar süreçler nedeniyle retinal kan akımındaki artışla ilişkili olduğunu gösteren önceki çalışmaları desteklemektedir. Ayrıca majör depresif hastalarda sağlıklı kontrol grubuna göre ganglion hücre tabakası hacminde azalma gösterilmiş olup ve bu bulgu majör depresyondaki nörodejerasyonun göstergelerinden biri olabilir.Major depresiflerde şimdiki atak süresi ile GCL hacmi ve RET.N arasında negatif korelasyon olması, HADD ile GCL hacmi arasında negatif korelasyon bulunması tedavisiz kalınan sürenin ve hastalık şiddetinin nörodejerasyona etkisini gösterebilir. Sonuç:Bu çalışmada majör depresyonun, nöroinflamatuar ve nörodejeratif süreçlerin gözlendiği bir hastalık olduğu OKT ve CRP ölçümleri ile gösterilmiştir.Ayrıca tedavisiz kalınan hastalık süresinin uzun olmasının , yüksek hastalık şiddetinin ve Vitamin D seviyesi düşüklüğünün bu süreçleri olumsuz yönde etkilediği saptanmıştır. OKT ölçümleri yaş,cinsiyet ,bireysel farklılıklar gibi değişkenlerden etkilendiği için bu konuyla ilgili gelecekte yapılacak çalışmaların izlem çalışması olarak planlanmasıdaha faydalı olabilir. Anahtar sözcükler: Majör depresyon , Vitamin D, CRP, Optik Koherans Tomografi