Dişi sıçanlarda aromataz inhibitörü letrazol’ün monoaminerjik nörotransmitterler, ncam düzeyleri ve kognitif fonksiyonlar üzerine etkileri

Östrojenin özellikle uzaysal hafıza basta olmak üzere ögrenme ve hafızayı etkilemektedir. Östrojen sentezleyen aromataz enzimi nöronlarda ve astrositlerde bulunmaktadır. Letrazol bu enzimi geri dönüsümlü ve güçlü bir sekilde inhibe etmektedir. Bu çalısma, letrazolün uzaysal ögrenme ve hafıza performansları, çesitli beyin bölgelerinde nöral hücre adezyon molekülleri (NCAM) ve katekolaminerjik nörotransmitter düzeyleri üzerine etkilerinin ve bunların birbirleriyle iliskilerinin arastırılması amacıyla yapıldı. İntakt modelde, düzenli siklus gösteren toplam 32 adet yetiskin Sprague-Dawley sıçan dört gruba ayrıldı (n=8). Kontrol grubuna sadece serum fizyolojik verildi. İkinci ve üçüncü gruplara günlük oral gavaj ile sırasıyla 0.2 ve 1 mg/kg dozlarında letrazol altı hafta uygulandı. Letrazol (1mg/kg) uygulanan diger bir grup uygulamadan sonra iki hafta iyilesmeye bırakıldı (iyilesme grubu). Ovarektomize (Ovx) modelde ise, 32 adet sıçan iki taraflı ovarektomize edildikten sonra dört gruba ayrıldı. Birinci gruba sadece serum fizyolojik verildi. İkinci gruba letrazol (1mg/kg) altı hafta uygulandı. Ovx sıçanların üçüncü grubuna letrazol (1mg/kg) ile günlük östradiol (E2, 10?g/sıçan) ve son gruba ise 1mg/kg letrazol ile birlikte 10?g/sıçan dozunda E2 gün asırı uygulandı. Uygulamalar sonunda tüm hayvanlar Morris su tankı uzaysal ögrenme testlerine tabi tutuldular. Sonra hayvanlar dekapite edildiler ve hızla beyinleri çıkarılıp bölgelere ayrıldı. Katekolaminlerin konsantrasyonu HPLC-ECD ile belirlendi. NCAM 120, 140 ve 180 izoformları Western blot ile ve serum E2 seviyeleri ise ELIZA yöntemi ile ölçüldü. Uterus agırlıkları letrazol tarafından doz bagımlı olarak azaldıgı (p<0.01); iyilesme grubunda ise bu parametrelerin kontrol degerlerine bir miktar yaklastıgı gözlendi (p<0.05). Serum E2 seviyeleri de benzer seyir gösterdi (p<0.01). Letrazol uygulanan sıçanların uzaysal ögrenme performansında istatiksel fark bulunamadı. Buna ragmen prob testinde yüksek doz letrazol uygulanan intakt sıçanlar hedef kadranda kontrole göre daha fazla zaman geçirdiler (p<0.05). Ovx hayvanlardan letrazol uygulananların kaçınma süreleri Ovx kontrol gruba göre anlamlı olarak azdı (p<0.001); fakat prob testi performansları daha yüksekti (p<0.05). Günlük E2 uygulanan hayvanların ögrenme performansları diger tüm gruplar ile karsılstırıldıgında oldukça yetersizdi; ancak gün asırı E2 tedavisinde ise ögrenme performansları günlük E2 uygulanan hayvanlardan daha iyiydi (p<0.05). Letrazol intakt sıçanlarda hem hipokampusta hem de kortekste NCAM 180 ve 140 ekspresyonunu arttırdı (sırasıyla; p<0.01 ve p<0.001). Ovx hayvanların hepsinde korteks NCAM 180 intakt kontrolden daha düsük bulundu (p<0.05). Katekolaminerjik nörotransmitterlerin konsantrasyonları beyin bölgesine ve katekolaminin türüne göre degisiklik gösterdi. Sonuç olarak; bu bulgular beyinde östrojen sentezinin inhibisyonunun uzaysal ögrenmeye faydalı olabilecegini göstermektedir. Katekolaminerjik nörotransmitterler ve NCAM ekspresyononu gibi yapısal degisiklikler östrojen bagımlı kognitif fonksiyonlardaki degisikliklerin temelini olusturuyor olabilir. Aynı zamanda bu çalısma Ovx hayvanlara östrojen uygulama yöntemi ögrenme performansını ve katekolamin seviyelerini etkileyebileçegini göstermektedir.