Domateste soğuk stresinin antioksidatif mekanizmalar yönünden araştırılması

Düşük sıcaklık stresi, bitkisel üretimi sınırlayan en önemli çevresel stres faktörlerindenbiridir. Özellikle sera koşullarında yetiştirilen domateslerde, düşük sıcaklık stresinden kaynaklananciddi boyutlarda verim düşüklüğü meydana gelmektedir. Bu tez çalışmasında 137 farklı domatesgenotipi taranarak, bunların soğuk etkinliği (düşük sıcaklıklardaki kuru madde verim kapasitesi)belirlenmiştir. Soğuk etkinliklerine göre seçilen duyarlı ve dayanıklı genotiplerde, uygulanan stresekarşı dayanıklılıkta, toksik O2 radikallerinin detoksifikasyonunu sağlayan antioksidan bileşiklerin veenzimlerin (antioksidatif savunma sistemlerinin) rolü araştırılmıştır.Screening denemelerinde düşük sıcaklık stresi 14 gün uygulanan domates genotiplerindeortalama soğuk etkinliği % 45.1, 9 gün uygulananlarda ise % 73,9 bulunmuştur. Uzun süreli düşüksıcaklık uygulamasına en çok aktive olan enzimin SOD olduğu (% 44 artış), bunu APaz (% 15 artış),GRaz (% 19 azalış) ve KATaz'ın (% 23 azalış) izlediği belirlenmiştir. Antioksidant bileşikler düşüksıcaklıkta önemli oranda artmıştır. Kontrol uygulamasına göre düşük sıcaklıkta çözünür SH-grupları1,8 kat artarken, düşük sıcaklık stresi öncesinde yapraktan H2O2 ve paraquat (PQ) uygulamasıylasırasıyla 2,3 ve 2,1 kat arttırılabildiği saptanmıştır.Deneme sonuçları düşük sıcaklığa bağlı fizyolojik değişimlerin bitkinin yaşlı ve gençyapraklarında farklı etkilerle ortaya çıktığını göstermektedir. Bitkinin yaşlı yapraklarında klorofilazalması soğuk etkinliği düşük genotiplerde daha fazla miktarlarda olmuştur. Oksidatif stres arttırıcı(OSA) maddelerin (PQ, H2O2, Salisilik asit (SA)) uygulamaları kuru madde verimine sadece genotipbazında etki yapmıştır. OSA bazı genotiplerde düşük sıcaklıktaki kuru madde kaybını arttırırkenbazılarında ise azaltmıştır. Düşük sıcaklıklarda kuru madde veriminin ve dolayısıyla soğuketkinliğinin yapraktan OSA uygulanması ile kısmen arttırılabildiği belirlenmiştir.Elde edilen sonuçlar, düşük sıcaklık stresine karşı dayanıklılıkta domates genotipleri arasındafaydalı olabilecek önemli bir varyasyonun bulunduğunu göstermektedir. Ancak soğuk etkinliğindekisöz konusu farkları açıklamada antioksidatif sistemlerin yetersiz kaldığı gösterilmiştir.Anahtar Kelimeler: Domates, düşük sıcaklık stresi, tolerans, antioksidatif enzimler veantioksidantlar, toksik O2 radikalleriI