Donma-çözülme olaylarının çinko ekstraksiyon atığı ve stabilize/solidifiye ürünlerinin fiziko-kimyasal özellikleri ve kirletici salınımı üzerine etkisi

Ağır metal içerikli atıklar toksisiteleri nedeniyle genellikle tehlikeli atık olarak kabul edilirler. Bu nedenle gelişigüzel deşarjları ve düzensiz depolanmaları çevre mevzuatlarınca yasaklanmıştır. Bu tür atıklar genellikle uygun yöntemlerle stabilize/solidifiye edilerek bertaraf edilmektedirler. Stabilizasyon/solidifikasyonda (S/S); atığın çözünen bileşenleri çözünmeyen bileşiğine, toksik bileşenler toksik olmayan türlerine dönüştürülmekte ve atık uygun bağlayıcılarla genellikle yekpare hale getirilerek çevreyle temas eden yüzeyi küçültülmekte veya kapatılmaktadır. Stabilize/solidifiye edilen bu ürünler yapısal sağlamlık ve salınım testlerine tabi tutulmakta ve mevzuatlara uygun hale gelenler deşarj edilmektedir. Ancak, gerek atıklar ve gerekse de stabilize/solidifiye ürünleri depolanmaları sırasında donma-çözülmeye maruz kalarak dağılmakta ve bazı fiziko-kimyasal özelliklerinde değişiklikler meydana gelebilmektedir. Bu durumda atık yapısal olarak dağılacak ve yüzey alanındaki büyümeler nedeniyle muhtemelen tehlikeli bileşenler yeniden çözünme eğilimine geçebilecektir. Donma-çözülme etkisi yapı malzemeleri üzerinde de büyük bir risk teşkil ettiği için detaylı olarak incelenmiş ve yapısal bozulmaya sebep olduğu ispatlanmış olmasına rağmen, katı atıklar ve stabilize/solidifiye ürünler üzerine ne denli etkiye sahip olduğu şu ana kadar incelenmemiştir. Bu noktadan hareketle yapılan bu tez çalışmasında; ağır metal içeriği nedeniyle tehlikeli atık sınıfına giren çinko ekstraksiyon atığının çimento, uçucu kül ve alkali fosfat ve bunların karışımıyla hazırlanan stabilize/solidifiye ürünleri üzerine donma-çözülme olaylarının etkisi incelenmiştir. Stabilizasyondaki değişimler TCLP, EC/2003 ve Eluat testleriyle, solidifikasyondaki değişimler ise basınç dayanım testleriyle incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar; donma-çözülme olaylarının S/S ürünlerinden kirleticilerin salınımını artırdığı ve solidifikasyonu yani yapısal sağlamlığı bozduğu ve bozulmaların kullanılan S/S reaktifi türüne bağlı olarak değiştiğini ortaya koymuştur.