Düşük sosyokültürel yaşam şartlarına sahip okul öncesi dönem çocuklarının aile, çocuk ve öğretmen sistemi bağlamında öğretmen-çocuk ilişkisinin incelenmesi: Yapısal denklem modellemesi

Bu araştırmanın amacı, düşük sosyokültürel yaşam şartlarına sahip okul öncesi dönem çocuklarının aile sistemi (ebeveynlik stili, ebeveynin bağlanma stili ve aile katılımı), çocuk sistemi (çocuğun bağlanma stili, benlik algısı, çocuk-öğretmen ilişkisi, empati becerisi, mizacı, akran ilişkisi, sosyal yetkinliği ve okula uyumu) ve öğretmen sistemi (öğretmenin bağlanma stili ve öğretmen öz-yeterliği) çerçevesinde öğretmen-çocuk ilişkisinin yapısal denklem modellemesi ile test etmektir. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmada aile, çocuk ve öğretmen sisteminin öğretmen-çocuk ilişkileri üzerindeki etkisi yapısal denklem modeli kullanılarak test dilmiştir. Araştırmanın evrenini Niğde İline bağlı resmi bağımsız anaokulları, ilkokul ve ortaokul bünyesindeki anasınıflarında görev yapan okul öncesi öğretmenleri ve bu öğretmenlerin sınıfından seçilen, normal gelişim gösteren okul öncesi dönem çocukları ile bu çocukların ebeveynleri (anneleri) oluşturmuştur. Araştırmanın amacına uygun olarak istenilen örnekleme ulaşabilmek için, sırası ile seçkisiz olmayan örnekleme yöntemlerinden amaçsal benzeşik örnekleme yöntemi ve seçkisiz örnekleme yöntemlerinden basit seçkisiz örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Amaçsal benzeşik örnekleme yöntemi ile Niğde il merkezinde bulunan alt sosyokültürel yaşam şartlarına sahip mahalleler belirlenmiştir. Bu mahallelerdeki bağımsız anaokulları ve bünyesinde anasınıfı bulunan ilkokul ve ortaokullar tespit edilmiştir. Son aşamada ise, basit seçkisiz örnekleme yöntemi kullanılarak, her bir öğretmenin sınıfından 5-6 yaş grubunda ikişer çocuk araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırmaya 205 öğretmen, 386 çocuk ve bu çocukların ebeveynleri katılmıştır. Araştırmada çocukların benlik algılarını ölçmek için Demoulin Çocuklar için Benlik Algısı Testi (DÇBAT), öğretmenleri ile olan ilişkilerini çocuğun bakış açısıyla değerlendirmek için Çocukların Öğretmen Desteğini Değerlendirmeleri Ölçeği (ÇÖDDÖ), bağlanma stillerini belirlemek için Bağlanma Stilleri Öykü Tamamlama Testi, empati düzeyini belirlemek için Çocuklar İçin Empati Bölümü Ölçeği (ÇEBÖ), mizacını belirlemek için Çocuk için Mizaç Ölçeği, sosyal yetkinliğini değerlendirmek için Sosyal Yetkinlik ve Davranış Değerlendirme-30 Ölçeği (SYDD-30), okula uyumunu belirlemek için Okul Uyumu Öğretmen Değerlendirme Ölçeği, akran ilişkilerini belirlemek için Ladd ve Profilet Çocuk Davranış Ölçeği kullanılmıştır. Ebeveynlerin ebeveynlik stilini belirlemek için Anne Babalık Stilleri ve Boyutları Ölçeği, aile katılımını belirlemek için Aile Katılım Ölçeği (AKÖ), hem ebeveynlerin hem de öğretmenlerin bağlanma stillerini belirlemek için Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri-II (YİYE-II), öğretmenin öz-yeterlik algısını belirlemek için Öğretmen Öz-Yeterlik Ölçeği ve son olarak öğretmenlerin çocuklar ile olan ilişkisini değerlendirmek için Öğrenci-Öğretmen İlişki Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen veriler, araştırmanın genel hipotezi ve alt hipotezleri doğrultusunda SPSS ve LISREL programları ile analiz edilmiştir. Alan yazına dayanarak geliştirilen AÇÖÖ modeli (Aile sistemi, çocuk sistemi, öğretmen sistemi, öğretmen-çocuk ilişkisi) yapısal denklem modeli kullanılarak LISREL 8.7 programı ile test edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, geliştirilen AÇÖÖ modelinde aile sistemi öğretmen-çocuk ilişkisinin %17'sini, çocuk sisteminin ise %12'lik düzeyini açıklamaktadır. Öğretmen sistemi öğretmen-çocuk ilişkisinin %31'ini, çocuk sisteminin ise %23'lük düzeyini açıklamaktadır. Çocuk sistemi ise öğretmen-çocuk ilişkisinin %85'ini açıklamaktadır. Ayrıca çocuk sisteminin hem aile sistemi hem de öğretmen sisteminin öğretmen-çocuk ilişkisi üzerindeki etkisinde kısmi aracılık rolüne sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın bulguları Gelişimsel Sistemler Kuramı çerçevesinde tartışılmıştır.