Düşünme dostu olan ve olmayan sınıflarda örtük program: Ne kadar dost, ne kadar düşman?

Bu araştırma, ilkokul dördüncü sınıf öğretmenlerinin sınıflarında oluşturdukları örtük programın, öğrenme ortamlarınn düşünme dostu olup olmaması ile ilişkisini incelemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma, karma araştırma desenine uygun olarak yürütülmüştür. Araştırma kapsamında, belirlenen bir ilkokulda üç farklı dördüncü sınıf şubesine Düşünme Dostu Sınıf Ölçeği uygulanmış ve her bir sınıfın düşünme dostu sınıf özelliklerini taşıma düzeyleri incelenmiştir. Elde edilen ölçek puanlarına göre, en yüksek puana sahip olan sınıf (B şubesi) ile en düşük puana sahip olan sınıf (C şubesi) seçilerek, bu sınıflarda yapılandırılmış gözlem formuna dayalı sınıf içi gözlemler gerçekleştirilmiştir. Gözlemler sonucunda, B şubesinin düşünmeyi teşvik eden ve öğrenci merkezli bir sınıf ortamına sahip olduğu; buna karşılık C şubesinin daha otoriter, geleneksel ve düşünmeyi sınırlandıran bir sınıf yapısına sahip olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular, öğretmenlerin sınıflarında oluşturduğu örtük programın, sınıf iklimi ve öğrencilerin düşünme becerilerinin gelişimi üzerinde önemli bir rol oynadığını ortaya koymuştur. B şubesinde görev yapan öğretmenin örtük olarak benimsediği değerlerin; öğrenciyi dinleyen, merak duygusunu teşvik eden ve hataları öğrenme fırsatı olarak gören bir yapı sunduğu gözlenmiştir. C şubesindeki öğretmenin ise örtük olarak disipline, tek doğruya ve bilgi aktarıcılığına odaklandığı ve düşünme dostu bir ortamın oluşmadığı görülmüştür. Araştırma sonucunda, düşünme dostu sınıfların inşasında öğretmenin açık program kadar örtük program yoluyla aktardığı mesajların da belirleyici olduğu vurgulanmaktadır. Bu doğrultuda, öğretmenlerin örtük program farkındalıklarını artırmaya yönelik eğitimler almaları ve sınıf içi uygulamalarını bu bilinçle yapılandırmaları önerilmektedir. Anahtar kelimeler: Örtük program, düşünme dostu sınıf, düşünmeyi geliştirici öğretmen davranışları, düşünmeyi geliştirici öğrenci davranışları, düşünmeyi engelleyici davranışlar, karma araştırma