Ekonomik büyüme, sağlık ve doğrudan yabancı yatırım: Türkiye için ampirik bir inceleme

Bu tez çalışması, doğrudan yabancı yatırımın sağlık üzerindeki etkisini 1975-2018 döneminde Türkiye için sağlık üretim fonskiyonu yaklaşımıyla incelemeyi amaçlanmaktadır. Bu çalışmada, bağımlı değişken olan doğuşta yaşam beklentisi Türk vatandaşlarının ortalama sağlık durumunu göstermek için kullanılmıştır. Doğrudan yabancı yatırımı temsil etmek üzere doğrudan yabancı yatırımın GSYH'ye oranı kullanılmıştır. Diğer bağımsız değişkenler olarak ülkenin ortalama yaşam standardını temsil etmek için (1) kişi başı reel GSYH ve eğitimin kalitesini gösteren (2) üniversitede öğretim görevlisi başına düşen öğrenci sayısı kullanılmıştır. Bu çalışmada yaşam beklentisini etkilemesi beklenen diğer faktörler bir ülkenin dışa açıklığını ölçen (1) ticari açıklık (ihracat ve ithalat toplamının GSYH'ye oranı) ve ülkede sağlık harcama düzeyini gösteren (2) kişi başı sağlık harcamaları kullanılmıştır. Tahmin yöntemi olarak eşbütünleşme ilişkisinin en iyi tahminini sağlayan Phillips ve Hansen (1990) tarafından geliştirilen FMOLS yöntemi açıklayıcı değişkenlerin içselliğine izin verdiği için tercih edilmiştir. Ampirik analizde yöntem olarak FMOLS seçilmiştir. Ayrıca, tahmin analizi Canonical Eşbütünleşme Regresyonu (CCR) ve Dinamik En Küçük Kareler (DOLS) ile genişletilmiştir. Analiz sonucunda doğrudan yabancı yatırım girişlerinin yaşam beklentisini düşürdüğü tespit edilmiştir. Ayrıca sonuçlar; Türkiye'de yaşam beklentisinin 1 ay artması için FDI/GSYH oranının % 31 azalması, kişi başı reel GSYH'nin % 2.41 artması, üniversitede öğretim görevlisi başına düşen öğrenci sayısının % 8.2 azalması, kişi başı sağlık harcamasının % 1.76 artması ve ticaret/ GSYH oranının % 4.7 artması gerektiğini göstermektedir. Anahtar Sözcükler Doğrudan yabancı yatırım, büyüme, sağlık, yaşam beklentisi, FMOLS, sağlık üretim fonksiyonu.