Ege bölgesindeki şehirlerin ulaşım kaynaklı emisyonların analizi; emisyonların çevre ve insan sağlığına etkisi: Sistematik derleme

Amaç: Bu araştırma; Ege Bölgesi sınırları içerisinde yer alan Afyon, Aydın, Denizli, İzmir, Kütahya, Manisa, Muğla ve Uşak şehirlerinin 2010 ve 2019 yıllarına ait kara yolu ulaşımdan kaynaklı (bireysel seyahatler, yolcu, yük taşımacılığı vb.) sera gazı emisyon miktarlarının tespit edilmesi, şehirlerin ulaşım emisyon değerlerinin karşılaştırılması, ulaşımdan kaynaklı emisyonların çevre ve insan sağlığına etkisi ve Aydın ilinde kara yolu kaynaklı emisyonların miktarlarının Paris Anlaşması hedefleri doğrultusunda azaltılmasına yönelik alınması gereken önlem ve alternatif ulaşım seçeneklerinin belirlenmesi amacı ile yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırma, iki yöntem ile gerçekleşmiştir. İlk bölüm, kesitsel olarak, belirlenen şehirlerin 2010 ve 2019 yıllarına ait, kara yolu ulaşımdan kaynaklı sera gazı emisyon verileri ile gerçekleşmiştir. Veriler, EPDK raporlarından ve TÜİK aracılığı ile toplanmıştır. Verilerin analizinde, IPCC tarafından geliştirilen Tier 1 yöntemi kullanılmıştır. İkinci bölümde ise, Ocak 2017 ve daha sonrasında literatür taraması sonucunda, Türkiye'de ulaşımından kaynaklı emisyonların çevre ve insan sağlığına etkisini rapor eden gözlemsel çalışmalar sonucunda elde edilecek veriler ile gerçekleşmiştir. Veriler, Web of Science, Scopus, ScienceDirect, PubMed, Springer Link, TR Dizin ve DergiPark arama motorlarından toplanmıştır. Sistematik derleme yöntemi ile dahil edilen çalışma sonuçlarına ilişkin verilerin analizinde öyküsel anlatı yöntemi kullanılmıştır. Bulgular: Araştırmanın birinci bölümünde, Ege Bölgesi sınırları içerisinde yer alan sekiz şehirde (Afyon, Aydın, Denizli, İzmir, Kütahya, Manisa, Muğla ve Uşak), 2010 yılında ulaşımdan kaynaklı toplam sera gazı emisyon miktarı 8.224.04 Gg CO2 eş değer (e.) iken, 2019 yılında artarak 14.151.43 Gg CO2 (e.)'na ulaştığı saptanmıştır. 2010-2019 yılları arasında toplam sera gazı emisyon miktarı, %72,14 oranında bir artış göstermiştir. 2010 ve 2019 verileri kıyaslandığında, toplam sera gazı emisyon miktarında 2010 yılında İzmir (3.300.06 Gg CO2e), Muğla (995.73 CO2e) ve Manisa (953.88 CO2e), 2019 yılında ise İzmir (4.815.82 Gg CO2e), Manisa (2.084.23 CO2e) ve Denizli (2.001.85 CO2e) şehirlerinin ilk üç sırada yer aldığı saptanmıştır. Kişi başına düşen sera gazı emisyon miktarında Kütahya (%153,88), Manisa (%109,02), Denizli (%102,93), araç başına düşen sera gazı emisyon miktarında Kütahya (%76,00), Manisa (%50,21) Denizli (%46,69), kilometrekare başına düşen sera gazı emisyon miktarında Kütahya (%148,32), Denizli (%124,80), Manisa (%118,65) şehirlerinin 2010-2019 yılları arasında en fazla artış gösteren ilk üç sırada yer aldığı saptanmıştır. 2010-2019 yılları arasında toplam araç sayısında en yüksek oransal artışı gösteren Muğla (%58,89), Aydın (%57,58), Denizli (%53,11) şehirlerinin ilk üç sırada yer aldığı saptanmıştır. Araştırmanın ikinci bölümünde ise, 2017 ve sonrasında Türkiye'de ulaşımından kaynaklı emisyonların çevre ve insan sağlığına etkisini konu edinen, sistematik derlemeye uygun olan 14 çalışmanın nitel (kalitatit) senteze uygun olduğu saptanmıştır. Sistematik derlemeye dahil edilen çalışmalarda kullanılan yöntemlerin, trafikten kaynaklı emisyonları belirlemeye ve emisyon miktarını tespit etmeye yönelik olduğu saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışmanın birinci bölümünde elde edilen bulgular doğrultusunda, Ege Bölgesi sınırları içerisinde yer alan sekiz şehirde, 2010-2019 yılları arasında kara yolu ulaşımdan kaynaklı toplam sera gazı emisyon miktarının önemli oranda artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. İkinci bölümünde ise sistematik derlemeye dahil edilen çalışma sonucunda elde edilen bulguların, kara yolu ulaşımından kaynaklı emisyonların, insan ve çevre sağlığı üzerine etkili olabileceğini gösterir önemli kanıtlara dayalı araştırmaların olduğu sonucuna varılmıştır.