Elazığ yöresinde yetişen dut, kızılcık, kiraz ve ceviz meyvelerinin antioksidan kapasiteleri ve bazı deney modellerinde oluşturulan oksidatif stres üzerine etkilerinin incelenmesi

Bu çalışmada, beslenme açısından yaygın bir kullanım alanına sahip olan, dut, ceviz, kiraz ve kızılcık meyvelerinde bazı fitokimyasal analizler yapıldı ve bu meyvelerin maya hücresi ile sıçan dokularında H2O2 ve CCl4'ün toksititesine karşı biyolojik etkileri araştırıldı. Analiz sonuçlarına göre, flavonoid içeriği en yüksek olan meyvenin karadut, lipofilik vitaminler ve fitosterol içeriği en fazla olan meyvenin ise kızılcık olduğu belirlendi. Şeker içeriğinin ise dut meyvelerinde daha yüksek olduğu tespit edildi. İn vitro deney sonuçlarına göre, standart Saccharomyces cerevisiae kültürüne H2O2 ilave edilmesi sonucu palmitik (16:0), stearik (18:0), palmitoleik (16:1, n-7) ve oleik (18:1, n-9) asitlerin düzeylerinde artışlar gözlendi. Meyvelerin kullanıldığı kültürlerde ise bu yağ asitlerine ilaveten linoleik (18:2, n-6) ile linolenik (18:3, n-3) asit düzeylerinde de artışlar belirlendi (p<0.05, p<0.001). S. cerevisiae kültürüne CCl4, rutin ve flavonoid ekstraktının ilave edilmesi sonucu bazı yağ asitleri, ?-tokoferol, ergosterol ve K vitamini miktarlarında artış olduğu tespit edildi (p<0.05).Sıçanlar üzerinde yapılan çalışmada, CCl4 uygulaması sonucu, serum ve diğer dokulardaki bazı yağ asidi düzeylerinin yükseldiği saptandı (p<0.001). CCl4'e karşı ceviz ekstraktı ve rutin uygulaması yapılan grupların serumdaki yağ asidi düzeylerinin kontrol grubu değerlerine yakın olduğu gözlendi. H2O2 ve CCl4 uygulamasına karşı karadut ve ceviz ekstraktı verilen gruplarda, bazı dokularda GSH düzeyinin yükseldiği ve MDA düzeyinin de azaldığı belirlendi (p<0.05, p<0.01). Lipofilik vitamin düzeyleri incelendiğinde, eritrositlerdeki ?-tokoferol düzeyi rutin+CCl4 grubu dışında azalmasına rağmen, diğer dokularda artışlar gözlendi (p<0.05). Kolesterol düzeyinin de serum ve dokularda kontrol grubuna göre yükseldiği tespit edildi (p<0.05, p<0.001).Sonuç olarak, in vitro ortamda meyve, CCl4 ve H2O2 ile yapılan çalışmalarda yağ asidi, vitamin ve fitosterol sentezinde kullanılan enzimlere ait son ürünlerin miktarlarında değişik oranlarda farklılıklar gözlendi. Benzer sonuçların sıçan dokularındaki yağ asidi ve kolesterol sentezinde de gerçekleştiği saptandı.Anahtar Kelimeler: Ceviz, dut, GSH, karadut, kızılcık, kiraz, kolesterol, lipofilik vitaminler, MDA, Saccharomyces cerevisiae, sıçan ve dokular, yağ asidi.