Elektrik piyasasında yatırım projelerinin değerlendirilmesi: Türkiye uygulaması

Bu çalışmanın amacı, dünyada ve Türkiye'de elektrik piyasası analizi ve bu piyasada yapılan yatırım projelerinin uygulamalı bir örnekle değerlendirilmesidir. İlk olarak, elektrik piyasası genel özellikleri ile incelenmiş ve teknik, ekonomik ve sosyal açından ele alınmıştır. Sonuç olarak, elektriğin stoklanamaması ve dolayısıyla arz ve talep dengesinin sistem içinde sürekli olarak kontrol edilmesi gerekliliği, sosyal maliyetler, sermaye yoğunluğu ve batık maliyetler, üretim ve toptan/perakende satış faaliyetlerinin aksine iletimin doğal ve dağıtımın da bölgesel tekel niteliğinde olması ve özellikle üretim ve iletim arasında dikey koordinasyon ihtiyacı piyasanın en belirgin özellikleri olarak ortaya çıkmıştır. Daha sonra, elektrik piyasasında kullanılan birincil enerji kaynakları fosil kaynaklar ve yenilenebilir enerji kaynakları başlıkları altında ayrı ayrı incelenmiştir. Elektrik piyasasındaki serbestleşme çalışmaları ve gelişimleri Avrupa Birliği, Amerika Birleşik Devletleri ve birkaç ülke uygulaması şeklinde anlatılmış ve Türkiye elektrik piyasasının tarihsel gelişimi ve yeni yapısı anlatılarak, talep gelişimi ve yatırım ihtiyacı incelenmiştir. Genel olarak ülkelerin piyasalarını serbestleştirirken taşıdıkları amaçlar: arz güvenliğini sağlamak, çevreye olumsuz etkilerini minimumda tutacak sistemler geliştirmek, piyasadaki yatırımların özel sektör eliyle denetleyici ve düzenleyici bir kuruluş nezdinde gerçekleştirilmesini sağlamak ve özel sektörün uzun vadeli elektrik piyasası yatırımlarını finanse etme yollarını oluşturmaktır. Türkiye hızla sanayileşen bir ülkedir ve enerji talebi de bu büyümeye orantılı bir şekilde artmaktadır. Söz konusu talebin karşılanabilmesi için yeni yatırımların hızla uygulamaya geçmesi gereklidir. Bu nedenle, özellikle de elektrik piyasasında yapılan yatırımların diğer bütün piyasaları da etkileyeceği göz önünde bulundurularak, yatırım projelerinin değerlendirilmesi artık sadece yatırımcı açısından değil ulusal ekonomi açısından da önem taşımaktadır. Dolayısıyla, elektrik piyasasında yapılan yatırım projelerinin hem yatırımcı hem de ulusal ekonomi açısından değerlendirilmesi yöntemleri anlatılmış ve Türkiye'de yapılmış olan bir hidroelektrik santral yatırım projesinin değerlendirilmesi yapılmıştır. Ancak, değerlendirme sadece yatırımcı açısından yapılabilmiş, ulusal ekonomi açısından gölge fiyatların belirlenmesi hususunda problemler olduğundan uygulama yapılamamıştır.