Endosulfan, cypermethrin, 2,4-D ve trifluralin’in androjenik ve anti-androjenik etkilerinin ratlarda hershberger metoduyla araştırılması

Endokrin bozucuların (EDC) insan saglıgı, hayvanlar ve çevre üzerindeki potansiyel zararlı etkileri, önemli bir halk saglıgı problemi olarak üzerinde durulan bir konu haline gelmistir. Bu çalısma; Türkiye'de yaygın olarak kullanılan ve dogada uzun süre kalma potansiyeline sahip organoklorlu (Endosulfan) ve pyrethroid (Cypermethrin) pestisitler ile herbisitlerin (2,4-D ve Trifluralin) Hershberger metodu ile peri-pubertal erkek rat modelinde serum LH ve FSH düzeyleri ile androjen duyarlı dokular (prostat, bulbouretral bezler, seminal veziküller, m. Levator ani) üzerine androjenik ve anti-androjenik etkilerini arastırmak amacıyla planlandı. Çalısmada toplam 56 adet peri-pubertal 42 günlük erkek Sprague Dawley rat kullanıldı. lk grup sham kastrasyon olarak ayrıldı. Geriye kalan toplam 49 adet rat xylazin+ketamin anestezisi altında total olarak (testisler + epididimis) kastre edildi. On günlük iyilesme süresinin sonunda ratların vücut agırlıkları belirlendi ve yedi gruba daha ayrıldı: Kastrasyon grubu; Testosteron propiyonat (TP) grubu (0.5 mg/kg/gün s.c. TP); TP+Flutamide grubu (25 mg/kg/gün, oral gavaj); TP+Endosulfan grubu (10 mg/kg/gün, oral gavaj); TP+2,4-D grubu (10 mg/kg/gün, oral gavaj); TP+Cypermethrin grubu (20 mg/kg/gün, oral gavaj); TP+Trifluralin grubu (15 mg/kg/gün, oral gavaj). On günlük uygulamaların sonunda tüm hayvanların vücut agırlıkları tekrar belirlendi. Son uygulamadan 24 saat sonra ratlar dekapite edildi ve kan örnekleri toplandı. Tüm hayvanların prostat bezi, bulbouretral (cowper) bezleri, seminal veziküller ve musculus levator ani (mLA) ile karaciger ve böbrekleri hemen diseksiyon ile çıkartıldı ve tartıldı. Serum testosteron, LH ve FSH düzeyleri ELISA yöntemi ile belirlendi. Kastrasyon, tüm androjen-duyarlı doku agırlıklarında azalmaya neden olurken (p<0.001); kastre edilen hayvanlara TP uygulanması bu dokuların agırlıklarının sham grubu degerlerine dönmesini sagladı (p<0.001). Endosulfan, Cypermethrin ve Trifluralin androjen-duyarlı dokulardan bulbouretral bez agırlıklarında TP grubuna göre anlamlı azalmaya yol açarken (p<0.01); 2,4-D ise seminal vezikül agırlıklarında TP grubuna göre anlamlı artıs olusturdu (p<0.01). Uygulanan test bilesiklerinden hiçbiri prostat ve m. Levator ani agırlıklarında TP grubuna göre anlamlı bir fark olusturmadı (p>0.05). 2,4-D, Cypermethrin ve Trifluralin serum FSH düzeylerinde anlamlı artısa yol açarken; serum LH düzeylerindeki artıs sadece Trifluralin grubunda istatistiksel olarak anlamlı idi. Sonuç olarak; bu çalısmadan elde edilen bulgular, Hershberger metodunda Endosulfan, Cypermethrin ve Trifluralin'in bulbouretral bez üzerinde antiandrojenik; 2,4-D'nin ise seminal vezikül üzerinde androjenik etkilere sahip olabilecegini göstermistir. Bu çevresel kirleticilerin erkek üreme fonksiyonlarını olumsuz yönde etkileyebilecegi öngörülebilir. Anahtar Kelimeler: Endokrin bozucular (EDC), Endosulfan, Cypermethrin, 2,4-D, Trifluralin, Hershberger assay.