Evrensel tasarım ilkeleri odağında türkçe derslerindeki uygulamaların ve türkçe ders kitaplarının değerlendirilmesi

Eğitim, bireylerin bilgi, beceri ve değerler sayesinde topluma etkin bir şekilde katılım göstermesini sağlayan en önemli temeldir. Toplumsal eşitlik ve adalet için eğitim en temel gerekliliktir. Ancak eğitim ortamlarının her bireyin ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde düzenlenmemesi, özellikle dezavantaja sahip olan öğrencilerin öğrenme süreçlerinde dezavantaj yaşamalarına neden olmaktadır. Bu noktada Öğretimde Evrensel Tasarım İlkeleri (ÖETİ), tüm öğrencilerin öğrenme sürecine aktif biçimde katılımını sağlamak amacıyla geliştirilen bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Bu sebeple bu çalışmada, Öğretimde Evrensel Tasarım İlkeleri odağında Türkçe ders kitaplarının incelenmesi ve bu ilkeleri Türkçe öğretmenlerinin uygulama durumlarının tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemleri arasında yer alan durum çalışması deseniyle tasarlanmıştır. Bu araştırmanın dokümanları, ortaokul kademesinde okutulan Türkçe ders kitaplarından oluşmaktadır. Çalışma grubu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Adana ilinin farklı ilçelerinde (Çukurova, Sarıçam, Seyhan, Yüreğir) görev yapan 19 Türkçe öğretmeninden oluşmaktadır. Dolayısıyla çalışmada, bu veriler kullanılarak Türkçe ders kitapları ve öğretmen uygulamaları arasındaki ilişkiyi ayrıntılı bir biçimde ortaya koyulmuştur. Ders kitabındaki etkinliklerin dinleme/izleme, okuma ve yazma becerilerinde ÖETİ'nin tamamını karşılamadığı, konuşma becerisinde ise büyük çoğunluğunu karşıladığı tespit edilmiştir. Türkçe öğretmenlerinin ÖETİ açısından Türkçe ders kitaplarını uygun görmedikleri, ders sürecinde yaptıkları uygulamaları ise ÖETİ'ye uygun gördükleri saptanmıştır. Elde edilen bulgular tartışılmış ve uygulayıcılara ile araştırmacılara yönelik öneriler geliştirilmiştir. Anahtar kelimeler: Öğretimde Evrensel Tasarım İlkeleri, Türkçe Öğretiminde Evrensel Tasarım İlkeleri, Türkçe ders kitabı, Türkçe öğretmeni.